Library·Yāska: Nirukta·6·6.22

Yāska: Nirukta 6.22

Nir 6.22

ऽऽहिनोतानोअध्वरम्देवयज्याहिनोतब्रह्मसनयेधनानाम्। ऋतस्ययोगेविष्यध्वमूधःश्रुष्टीवरीत्भूतनास्मभ्यमापह्।(ऋव्।१०,३०,११)ऽऽ प्रहिणुतनोअध्वरम्देवयज्यायै। प्रहिणुतब्रह्मधनस्यसननाय। ऋतस्ययोगेयज्ञस्ययोगेयाज्ञेशकऋऐतिवा। शकऋअम्शकृदितम्भवतिशनकैस्तकतिइतिवाशब्देनतकतिइतिवा। श्रुष्टीवरीर्भूतनाअस्मभ्यमापह्। सुखवत्योभवताअस्मभ्यमापह्। ऽऽचोष्कूयमाणैन्द्रभूरिवामम्।ऽऽ दददिन्द्रबहुवननीयम्। ऽऽएधमानद्विऌउभयस्यराजाचोष्कूयतेविशैन्द्रोमनुष्यान्।ऽऽ व्युदस्यत्येधमानानसुन्वतःसुन्वतोअभ्यादधात्युभयस्यराजादिव्यस्यचपार्थिवस्यचचोष्कूयमाणैतिचोष्कूयतेश्चर्करीतवृत्तम्। सुमत्स्वयमित्यर्थह्। ऽऽउपप्रागात्सुमन्मेधायिमन्म।ऽऽ उपप्रैतुमाम्स्वयम्यन्मेमनोध्यायियज्ञेनैत्याश्वमेधिकोमन्त्रह्। दिविष्टिषुदिवएषणेषु। ऽऽस्थूरम्राधःशताश्वम्कुरुङ्गस्यदिविष्टिषु।ऽऽ स्थूरःसमाश्रितमात्रोमहान्भवत्यणुरनुस्थवीयांसमुपसर्गोलुप्तनाअमकरणोयथासम्प्रति। कुरुङ्गोराजाबभूवकुरुगमनाद्वाकुलगमनाद्वा। कुरुःकृन्ततेह्। क्रूरमित्यप्यस्यभवति। कुलम्कुष्णातेर्विकुषितम्भवति। दूतोव्याख्यातह्। जिन्वतिःप्रीतिकर्मा। ऽऽभूमिम्पर्जन्याजिन्वन्तिदिवम्जिन्वन्त्यग्नयह्ऽऽ इत्यपिनिगमोभवति।

``hinotā.no.adhvaram.devayajyā.hinota.brahma.sanaye.dhanānām/ ṛtasya.yoge.vi.ṣyadhvamūdhaḥ.śruṣṭīvarīt.bhūtanāsmabhyam.āpah/(ṛV.10,30,11)'' prahiṇuta.no.adhvaram.devayajyāyai/ prahiṇuta.brahma.dhanasya.sananāya/ ṛtasya.yoge.yajñasya.yoge.yājñe.śakaṛa.iti.vā/ śakaṛam.śakṛditam.bhavati.śanakais.takati.iti.vā.śabdena.takati.iti.vā/ śruṣṭīvarīr.bhūtanā.asmabhyam.āpah/ sukhavatyo.bhavatā.asmabhyam.āpah/ ``coṣkūyamāṇa.indra.bhūri.vāmam/'' dadad.indra.bahu.vananīyam/ ``edhamānadviḷubhayasya.rājā.coṣkūyate.viśa.indro.manuṣyān/'' vyudasyatyedhamānānasunvataḥ.sunvato.abhyādadhāty.ubhayasya.rājā.divyasya.ca.pārthivasya.ca.coṣkūyamāṇa.iti.coṣkūyateś.carkarītavṛttam/ sumatsvayam.ity.arthah/ ``upaprāgātsumanmedhāyi.manma/'' upapraitu.mām.svayam.yan.me.manodhyāyi.yajñena.ity.āśvamedhiko.mantrah/ diviṣṭiṣu.diva.eṣaṇeṣu/ ``sthūram.rādhaḥ.śatāśvam.kuruṅgasya.diviṣṭiṣu/'' sthūraḥ.samāśritamātro.mahān.bhavatyaṇur.anu.sthavīyāṃsamupasargo.luptanāamakaraṇo.yathā.samprati/ kuruṅgo.rājā.babhūva.kurugamanād.vā.kulagamanād.vā/ kuruḥ.kṛntateh/ krūram.ity.apy.asya.bhavati/ kulam.kuṣṇāter.vikuṣitam.bhavati/ dūto.vyākhyātah/ jinvatiḥ.prītikarmā/ ``bhūmim.parjanyā.jinvanti.divam.jinvanty.agnayah'' ity.api.nigamo.bhavati/

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/Nir/6.22

Cite as: Yāska: Nirukta 6.22, in HREEM (hreem.cc/library/Nir/6.22), after GRETIL, Yaska: Nirukta Based on the edition by Lakshman Sarup Input by Munoe Tokunaga (and partly M.

Edition, numbering and licence

GRETIL 1_veda/5_vedang/3_pratis/niruktau.htm — Yaska: Nirukta Based on the edition by Lakshman Sarup Input by Munoe Tokunaga (and partly M. Kobayashi) 29.7.1999 THIS GRETIL TEXT FILE IS FOR REFERENCE PURPOSES ONLY! COPYRIGHT AND TERMS OF USAGE AS FOR SOURCE FILE. Text converted to Unicode (UTF-8). (This fi

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text