ऽऽत्वमग्नेद्युभिस्त्वमाशुशुक्षणिस्त्वमद्भ्यस्त्वमश्मनस्परि। त्वम्वनेभ्यस्त्वमोषधीभ्यस्त्वम्न्ङ्णाम्नृपतेजायसेशुचिह्।(ऋव्।२,१,१)ऽऽ त्वमग्नेद्युभिरहोभिस्त्वमाशुशुक्षणिराशुइतिचशुइतिचक्षिप्रनामनीभवतह्। क्षणिरुत्तरःक्षणोतेराशुशुचाक्षणोतिइतिवासनोतिइतिवा। शुक्शोचतेह्। पञ्चम्यर्थेवाप्रथमा। तथाहिवाक्यसम्योगह्। आइत्याकारौपसर्गःपुरस्ताच्चिकीर्षितजौत्तरआशुशोचयिषुरिति। शुचिःशोचतेर्ज्वलतिकर्मणह्। अयमपिइतरःशुचिरेतस्मादेव। निष्षिक्तमस्मात्पापकमितिनैरुक्ताह्। ऽऽइन्द्रआशाभ्यस्परिसर्वाभ्योअभयम्करत्।ऽऽ आशादिशोभवन्त्यासदनादाशाउपदिशोभवन्त्यभ्यशनात्। काशिर्मुष्टिःप्रकाशनान्मुष्टिर्मोचनाद्वामोषणाद्वामोहनाद्वा। ऽऽइमेचिदिन्द्ररोदसीअपारेयत्संगृभ्णामघवन्काचिरित्ते।ऽऽ इमेचिदिन्द्ररोदसीरोधसीद्यावापृथिव्यौविरोधनाद्रोधःकूलम्निरुणद्धिस्रोतह्। कूलम्रुजतेर्विपरीताल्लोष्टोअविपर्ययेणअपारेदूरपारे। यत्संगृभ्णासिमघवन्काशिस्तेमहान्। ऽऽअहस्तमिन्द्रसम्पिणक्कुणारुम्।ऽऽ अहस्तमिन्द्रकृत्वासम्पिण्डिढपरिक्वणनम्मेघम्।
``tvam.agne.dyubhis.tvam.āśuśukṣaṇis.tvam.adbhyas.tvam.aśmanas.pari/ tvam.vanebhyas.tvam.oṣadhībhyas.tvam.nṅṇām.nṛpate.jāyase.śucih/(ṛV.2,1,1)'' tvam.agne.dyubhir.ahobhis.tvam.āśuśukṣaṇir.āśu.iti.ca.śu.iti.ca.kṣipra.nāmanī.bhavatah/ kṣaṇir.uttaraḥ.kṣaṇoter.āśu.śucā.kṣaṇoti.iti.vā.sanoti.iti.vā/ śuk.śocateh/ pañcamy.arthe.vā.prathamā/ tathāhi.vākyasamyogah/ ā.ity.ākāra.upasargaḥ.purastāc.cikīrṣitaja.uttara.āśu.śocayiṣur.iti/ śuciḥ.śocater.jvalati.karmaṇah/ ayam.api.itaraḥ.śucir.etasmād.eva/ niṣṣiktam.asmāt.pāpakam.iti.nairuktāh/ ``indra.āśābhyas.pari.sarvābhyo.abhayam.karat/'' āśā.diśo.bhavanty.āsadanād.āśā.upadiśo.bhavanty.abhyaśanāt/ kāśir.muṣṭiḥ.prakāśanān.muṣṭir.mocanād.vā.moṣaṇād.vā.mohanād.vā/ ``ime.cid.indra.rodasī.apāre.yat.saṃgṛbhṇā.maghavan.kāciritte/'' ime.cid.indra.rodasī.rodhasī.dyāvāpṛthivyau.virodhanād.rodhaḥ.kūlam.niruṇaddhi.srotah/ kūlam.rujater.viparītāl.loṣṭo.aviparyayeṇa.apāre.dūrapāre/ yat.saṃgṛbhṇāsi.maghavan.kāśis.te.mahān/ ``ahastam.indra.sampiṇakkuṇārum/'' ahastam.indra.kṛtvā.sampiṇḍiḍha.parikvaṇanam.megham/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽअलातृणोवलैन्द्रव्रजोगोःपुराहन्तोर्भयमानोव्यार। सुगान्पथोअकृणोन्निरजेगाःप्रावन्वाणीःपुरुहूतम्धमन्तीह्।(ऋव्।३,३०,१०)ऽऽ अलातृणोअलमातर्दनोमेघोवलोवृणोतेर्व्रजोव्रजत्यन्तरिक्षेगोरेतस्यामाध्यमिकायावाचःपुराहननाद्भयमानोव्यार। सुगान्पथोअकृणोन्निरजेगाह्। सुगमनान्पथोअकरोन्निर्गमनायगवाम्। प्रावन्वाणीःपुरुहूतम्धमन्तीह्। आपोवावहनाद्वाचोवावदनाद्। बहुभिराहूतमुदकम्भवतिधमतिर्गतिकर्मा।
``alātṛṇo.vala.indra.vrajo.goḥ.purā.hantor.bhayamāno.vyāra/ sugān.patho.akṛṇon.niraje.gāḥ.prāvanvāṇīḥ.puruhūtam.dhamantīh/(ṛV.3,30,10)'' alātṛṇo.alam.ātardano.megho.valo.vṛṇoter.vrajo.vrajaty.antarikṣe.gor.etasyā.mādhyamikāyā.vācaḥ.purā.hananād.bhayamāno.vyāra/ sugān.patho.akṛṇon.niraje.gāh/ sugamanān.patho.akaron.nirgamanāya.gavām/ prāvanvāṇīḥ.puruhūtam.dhamantīh/ āpo.vā.vahanād.vāco.vā.vadanād/ bahubhir.āhūtam.udakam.bhavati.dhamatir.gati.karmā/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽउद्वृहरक्षःसहमूलमिन्द्रवृश्चामध्यम्प्रत्यग्रम्शृणीहि। आकीवतःसललूकंश्चकर्थब्रह्मद्विषेतपुषितेतिमस्य।(ऋव्।३,३०,१७)ऽऽ उद्धररक्षःसहमूलमिन्द्र। मूलम्मोचनाद्वामोषणाद्वामोहनाद्वा। वृश्चमध्यम्प्रतिशृणीह्यग्रम्। अग्रमागतम्भवत्याकियतोदेशात्। सललूकम्संलुब्धम्भवतिपापकमितिनैरुक्ताह्। सररूकम्वास्यात्सर्तेरभ्यस्तात्। तपुषिस्तपतेर्हेतिर्हन्तेह्। ऽऽत्यंश्चिदित्थाकत्पयम्शयानम्।ऽऽ सुखपयसम्सुखमस्यपयह्। विस्रुहआपोभवन्तिविस्रवणात्। ऽऽवयाइवरुरुहुःसप्तविस्रुहह्ऽऽ इत्यपिनिगमोभवतिवीरुधओषधयोभवन्तिविरोहणात्। ऽऽवीरुधःपरियिष्ण्वह्ऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। नक्षद्दाभमश्नुवानदाभमभ्यशनेनदभ्नोतिइति। ऽऽनक्षद्दाभम्ततुरिम्पर्वतेष्ठाम्ऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। अस्कृधोयुरकृध्वायुःकृध्वतिद्रस्वनामनिकृत्तम्भवति। ऽऽयोअस्कृधोयुरजरःस्वर्वान्ऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। निशृम्भानिश्रथ्यहारिणह्।
``udvṛha.rakṣaḥ.sahamūlam.indra.vṛścā.madhyam.pratyagram.śṛṇīhi/ ā.kīvataḥ.salalūkaṃś.cakartha.brahma.dviṣe.tapuṣi.tetim.asya/(ṛV.3,30,17)'' uddhara.rakṣaḥ.sahamūlam.indra/ mūlam.mocanād.vā.moṣaṇād.vā.mohanād.vā/ vṛśca.madhyam.prati.śṛṇīhy.agram/ agram.āgatam.bhavaty.ā.kiyato.deśāt/ salalūkam.saṃlubdham.bhavati.pāpakam.iti.nairuktāh/ sararūkam.vā.syāt.sarter.abhyastāt/ tapuṣis.tapater.hetir.hanteh/ ``tyaṃś.ciditthā.katpayam.śayānam/'' sukha.payasam.sukham.asya.payah/ visruha.āpo.bhavanti.visravaṇāt/ ``vayā.iva.ruruhuḥ.sapta.visruhah'' ity.api.nigamo.bhavati.vīrudha.oṣadhayo.bhavanti.virohaṇāt/ ``vīrudhaḥ.pariyiṣṇvah'' ity.api.nigamo.bhavati/ nakṣadd.ābham.aśnuvānad.ābham.abhyaśanena.dabhnoti.iti/ ``nakṣadd.ābham.taturim.parvateṣṭhām'' ity.api.nigamo.bhavati/ askṛdhoyur.akṛdhvāyuḥ.kṛdhvati.drasvanāma.nikṛttam.bhavati/ ``yo.askṛdhoyur.ajaraḥ.svarvān'' ity.api.nigamo.bhavati/ niśṛmbhā.niśrathya.hāriṇah/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽआजासःषूषणम्रथेनिशृम्भास्तेजनश्रियम्। देवम्वहन्तुबिभ्रतह्।(ऋव्।६,५५,६)ऽऽ आवहन्त्वजाःपूषणम्रथेनिश्रथ्यहारिणस्तेजनश्रियम्जातश्रियम्। बृबदुक्थोमहदुक्थोवक्तव्यमस्माउक्थमितिबृबदुक्थोवा। ऽऽबृबदुक्थम्हवामहेऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। ऋदूदरःसोमोमृदूदरोमृदुरुदरेष्वितिवा। ऽऽऋदूदरेणसख्यासचेयऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। ऋदूपेइत्युपरिष्टाद्व्याख्यास्यामह्। पुलुकामःपुरुकामह्। ऽऽपुलुकामोहिमर्त्यह्ऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। असिन्वतीअसङ्खादन्त्यौ। ऽऽअसिन्वतीबप्सतीभूर्यत्तह्ऽऽ इत्यपिनिगमोभवन्ति। कपनाःकम्पनाःक्रिमयोभवन्ति। ऽऽमोषथावृक्षम्कपनेववेधस्ह्ऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। भाऋजीकःप्रसिद्धभाह्। ऽऽधूमकेतुःसमिधाभाऋजीकह्ऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। रूजानानद्योभवन्तिरुजन्तिकूलानि। ऽऽसम्सुजानाःपिपिषैन्द्रशत्रुह्ऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। जूर्णिर्जवतेर्वाद्रवतेर्वादूनोतेर्वा। ऽऽक्षिप्ताजूर्णिर्नवक्षतिऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। ऽऽपरिघ्रंसमोमनावाम्वयोगात्।ऽऽ पर्यगाद्वाम्घ्रंसमहरवनायान्नम्।
``ājāsaḥ.ṣūṣaṇam.rathe.niśṛmbhās.te.jana.śriyam/ devam.vahantu.bibhratah/(ṛV.6,55,6)'' āvahantv.ajāḥ.pūṣaṇam.rathe.niśrathya.hāriṇas.te.jana.śriyam.jāta.śriyam/ bṛbaduktho.mahaduktho.vaktavyam.asmā.uktham.iti.bṛbaduktho.vā/ ``bṛbaduktham.havāmahe'' ity.api.nigamo.bhavati/ ṛdūdaraḥ.somo.mṛdūdaro.mṛdur.udareṣv.iti.vā/ ``ṛdūdareṇa.sakhyā.saceya'' ity.api.nigamo.bhavati/ ṛdūpe.ity.upariṣṭād.vyākhyāsyāmah/ pulukāmaḥ.purukāmah/ ``pulukāmo.hi.martyah'' ity.api.nigamo.bhavati/ asinvatī.asaṅkhād.antyau/ ``asinvatī.bapsatī.bhūryattah'' ity.api.nigamo.bhavanti/ kapanāḥ.kampanāḥ.krimayo.bhavanti/ ``moṣathā.vṛkṣam.kapaneva.vedhash'' ity.api.nigamo.bhavati/ bhāṛjīkaḥ.prasiddhabhāh/ ``dhūmaketuḥ.samidhā.bhāṛjīkah'' ity.api.nigamo.bhavati/ rūjānā.nadyo.bhavanti.rujanti.kūlāni/ ``sam.sujānāḥ.pipiṣa.indraśatruh'' ity.api.nigamo.bhavati/ jūrṇir.javater.vā.dravater.vā.dūnoter.vā/ ``kṣiptā.jūrṇir.na.vakṣati'' ity.api.nigamo.bhavati/ ``pari.ghraṃsamomanā.vām.vayo.gāt/'' paryagād.vām.ghraṃsamaharavanāyānnam/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपलप्रक्षिण्युपलेषुप्रक्षिणात्युपलप्रक्षेपिणीवा। इन्द्रऋषीन्पप्रच्छदुर्भिक्षेकेनजीवतिइतितेषामेकःप्रत्युवाच। ऽऽशकऋअम्शाकिनीगावोजालमस्यन्दम्वनम्। उदधिःपर्वतोराजादुर्भिक्षेनववृत्तयह्।(ब्ड्।६,१३७)ऽऽ इतिसानिगदव्याख्याता।
upala.prakṣiṇy.upaleṣu.prakṣiṇāty.upalaprakṣepiṇī.vā/ indra.ṛṣīn.papraccha.durbhikṣe.kena.jīvati.iti.teṣām.ekaḥ.pratyuvāca/ ``śakaṛam.śākinī.gāvo.jālam.asyandam.vanam/ udadhiḥ.parvato.rājā.durbhikṣe.nava.vṛttayah/(Bḍ.6,137)'' iti.sā.nigada.vyākhyātā/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽकारुरहम्ततोभिषगुपलप्रक्षिणीनना। नानाधियोवसूयवोअनुगाइवतस्थिमेन्द्रायैन्द्रोपरिस्रव।(ऋव्।९,११२,३)ऽऽ कारुरहमस्मिकर्तास्तोमानाम्ततोभिषक्। ततैतिसंताननामपितुर्वापुत्रस्यवा। उपलप्रक्षिणीसक्तुकारिका। ननानमतेर्मातावादुहितावा। नानाधियोनानाकर्माणोवसूयवोवसुकामाअन्वास्थिताःस्मोगावैवलोकम्। इन्द्रायेन्द्रोपरिस्रवैत्यध्येषणा। ऽऽआसीनऊर्ध्वामुपसिक्षिणाति।ऽऽ उपस्थे। प्रकलविद्वणिग्भवतिकलाश्चवेदप्रकलाश्च। ऽऽदुर्मित्रासःप्रकलविन्मिमानाह्ऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। अभ्यर्धयज्वाअभ्यर्धयन्यजति। ऽऽसिषक्तिपूषाअभ्यर्धयज्वाऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। ईक्षईशिषे। ऽऽईक्षेहिवस्वौभयस्यराजन्ऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। क्षोणस्यक्षयणस्य। ऽऽमहःक्षोणस्याश्विनाकण्वायऽऽ इत्यपिनिगमोभवति।
``kārur.aham.tato.bhiṣag.upalaprakṣiṇī.nanā/ nānādhiyo.vasūyavo.anu.gā.iva.tasthimendrāya.indro.pari.srava/(ṛV.9,112,3)'' kārur.aham.asmi.kartā.stomānām.tato.bhiṣak/ tata.iti.saṃtāna.nāma.pitur.vā.putrasya.vā/ upala.prakṣiṇī.saktukārikā/ nanā.namater.mātā.vā.duhitā.vā/ nānādhiyo.nānākarmāṇo.vasūyavo.vasukāmā.anvāsthitāḥ.smo.gāva.iva.lokam/ indrāyendro.pari.srava.ity.adhyeṣaṇā/ ``āsīna.ūrdhvām.upasi.kṣiṇāti/'' upasthe/ prakalavid.vaṇig.bhavati.kalāś.ca.veda.prakalāś.ca/ ``durmitrāsaḥ.prakalavinmimānāh'' ity.api.nigamo.bhavati/ abhyardhayajvā.abhyardhayan.yajati/ ``siṣakti.pūṣā.abhyardhayajvā'' ity.api.nigamo.bhavati/ īkṣa.īśiṣe/ ``īkṣe.hi.vasva.ubhayasya.rājan'' ity.api.nigamo.bhavati/ kṣoṇasya.kṣayaṇasya/ ``mahaḥ.kṣoṇasyāśvinā.kaṇvāya'' ity.api.nigamo.bhavati/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽअस्मेतेबन्धुह्।ऽऽ वयमित्यर्थह्। ऽऽअस्मेयातम्नासत्यासजोषाह्।ऽऽ अस्मानित्यर्थह्। ऽऽअस्मेसमानेभिर्वृषभपौंस्येभिह्।ऽऽ अस्माभिरित्यर्थह्। ऽऽअस्मेप्रयन्धिमघवन्नृजीषिन्।ऽऽ अस्मभ्यमित्यर्थह्। ऽऽअस्मेआराच्चिद्द्वेषःसनुतर्युयोतु।ऽऽ अस्मदित्यर्थह्। ऽऽऊर्वैवपप्रथेकामोअस्मे।ऽऽ अस्माकमित्यर्थह्। ऽऽअस्मेधत्तवसवोवसूनि।ऽऽ अस्मास्वित्यर्थह्। पाथोअन्तरिक्षम्पथाव्याख्यातम्। ऽऽश्येनोनदीयन्नन्वेतिपाथऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। उदकमपिपाथौच्यतेपानात्। ऽऽआचष्टआसाम्पाथोनदीनाम्ऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। अन्नमपिपाथौच्यतेपानादेव। ऽऽदेवानाम्पाथौपवक्षिविद्वान्ऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। सवीमनिप्रसवे। ऽऽदेवस्यवयम्सवितुःसबीमनिऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। सप्रथाःसर्वतःपृथुह्। ऽऽत्वमग्नेसप्रथाअसिऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। विदथानिवेदनानि। ऽऽविदथानिप्रचोदयन्ऽऽ इत्यपिनिगमोभवति।
``asme.te.bandhuh/'' vayam.ity.arthah/ ``asme.yātam.nāsatyā.sajoṣāh/'' asmān.ity.arthah/ ``asme.samānebhir.vṛṣabha.pauṃsyebhih/'' asmābhir.ity.arthah/ ``asme.pra.yandhi.maghavann.ṛjīṣin/'' asmabhyam.ity.arthah/ ``asme.ārāc.cid.dveṣaḥ.sanutaryuyotu/'' asmad.ity.arthah/ ``ūrva.iva.paprathe.kāmo.asme/'' asmākam.ity.arthah/ ``asme.dhatta.vasavo.vasūni/'' asmāsv.ity.arthah/ pātho.antarikṣam.pathā.vyākhyātam/ ``śyeno.na.dīyann.anveti.pātha'' ity.api.nigamo.bhavati/ udakam.api.pātha.ucyate.pānāt/ ``ā.caṣṭa.āsām.pātho.nadīnām'' ity.api.nigamo.bhavati/ annam.api.pātha.ucyate.pānād.eva/ ``devānām.pātha.upa.vakṣi.vidvān'' ity.api.nigamo.bhavati/ savīmani.prasave/ ``devasya.vayam.savituḥ.sabīmani'' ity.api.nigamo.bhavati/ saprathāḥ.sarvataḥ.pṛthuh/ ``tvam.agne.saprathā.asi'' ity.api.nigamo.bhavati/ vidathāni.vedanāni/ ``vidathāni.pracodayan'' ity.api.nigamo.bhavati/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽश्रायन्तैवसूर्यम्विश्वेदिन्द्रस्यभक्षत। वसूनिजातेजनमानओजसाप्रतिभागम्नदीधिम।(ऋव्।८,९९,३)ऽऽ समाश्रिताःसूर्यमुपतिष्ठन्ते। अपिवाउपमार्थेस्यात्सूर्यमिवैन्द्रमुपतिष्ठन्तैति। सर्वाणिइन्द्रस्यधनानिविभक्ष्यमाणाःसयथाधनानिविभजतिजातेचजनिष्यमाणेचतम्वयम्भागमौध्यायामौजसाबलेन। ओजओजतेर्वाउब्जतेर्वा। आशीराश्रयणाद्वाआश्रपणाद्वा। अथैयमितराआशीराशास्तेह्। ऽऽइन्द्रायगावआशिरम्ऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। ऽऽसामेसत्यआशीर्देवेषुऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। ऽऽसामेसत्यआशीर्देवेषुऽऽ इतिच। ऽऽयदातेमर्तोअनुभोगमानऌआदिद्ग्रसिष्ठओषधीरजीगह्ऽऽ यदातेमर्तोभोगमन्वापदथग्रसितृतमओषधीरगारीह्। जिगर्तिर्गिरतिकर्मावागृणातिकर्मावागृह्णातिकर्मावा। ऽऽसूराअमूरनवयंश्चिकित्वोमहित्वमग्नेत्वमङ्गवित्से।ऽऽ मूढावयम्स्मोअमूढस्त्वमसिनवयम्विद्मोमहत्वमग्नेत्वम्तुवेत्थ। शशमानःशंसमानह्। ऽऽयोवाम्यज्ञैःशशमानोहदाशतिऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। ऽऽदेवोदेवाच्याम्कृपा।ऽऽ देवोदेवान्प्रत्यक्तयाकृपा। कृप्कृपतेर्वाकल्पतेर्वा।
``śrāyanta.iva.sūryam.viśved.indrasya.bhakṣata/ vasūni.jāte.janamāna.ojasā.prati.bhāgam.na.dīdhima/(ṛV.8,99,3)'' samāśritāḥ.sūryam.upatiṣṭhante/ api.vā.upamārthe.syāt.sūryam.iva.indram.upatiṣṭhanta.iti/ sarvāṇi.indrasya.dhanāni.vibhakṣyamāṇāḥ.sa.yathā.dhanāni.vibhajati.jāte.ca.janiṣyamāṇe.ca.tam.vayam.bhāgam.audhyāyām.aujasā.balena/ oja.ojater.vā.ubjater.vā/ āśīr.āśrayaṇād.vā.āśrapaṇād.vā/ atha.iyam.itarā.āśīr.āśāsteh/ ``indrāya.gāva.āśiram'' ity.api.nigamo.bhavati/ ``sā.me.satya.āśīr.deveṣu'' ity.api.nigamo.bhavati/ ``sā.me.satya.āśīr.deveṣu'' iti.ca/ ``yadā.te.marto.anu.bhogam.ānaḷād.id.grasiṣṭha.oṣadhīrajīgah'' yadā.te.marto.bhogam.anvāpadatha.grasitṛtama.oṣadhīragārīh/ jigartir.girati.karmā.vā.gṛṇāti.karmā.vā.gṛhṇāti.karmā.vā/ ``sūrā.amūra.na.vayaṃś.cikitvo.mahitvam.agne.tvam.aṅga.vitse/'' mūḍhā.vayam.smo.amūḍhas.tvam.asi.na.vayam.vidmo.mahatvam.agne.tvam.tu.vettha/ śaśamānaḥ.śaṃsamānah/ ``yo.vām.yajñaiḥ.śaśamāno.ha.dāśati'' ity.api.nigamo.bhavati/ ``devo.devācyām.kṛpā/'' devo.devān.pratyaktayā.kṛpā/ kṛp.kṛpater.vā.kalpater.vā/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽअश्रवम्हिभूरिदावत्तरावाम्विजामातुरुतवाघास्यालात्। अथासोमस्यप्रयतीयुवभ्यामिन्द्राग्नीस्तोमम्जनयामिनव्यम्।(ऋव्।१,१०९,२)ऽऽ अश्रौषम्हिबहुदातृतरौवाम्विजामातुरसुसमाप्ताज्जामातुह्। विजामाताइतिशश्वद्दाक्षिणाजाःक्रीतापतिमाचक्षतेअसुसमाप्तैववरोअभिप्रेतह्। जामाताजाअपत्यम्तन्निर्माताउतवाघास्यालादपिचस्यालात्। स्यालआसन्नःसम्योगेनैतिनैदानाह्। स्याल्लाजानावपतीतिवा। लाजालाजतेःस्यम्शूर्पम्स्यतेःशूर्पमशनपवनम्शृणातेर्वा। अथसोमस्यप्रदानेनयुवाभ्यामिन्द्राग्नीस्तोमम्जनयामिनव्यम्नवतरम्। ओमासैत्युपरिष्टाद्व्याख्यास्यामह्।
``aśravam.hi.bhūridāvattarā.vām.vijāmātur.uta.vā.ghā.syālāt/ athā.somasya.prayatī.yuvabhyām.indrāgnī.stomam.janayāmi.navyam/(ṛV.1,109,2)'' aśrauṣam.hi.bahudātṛtarau.vām.vijāmātur.asusam.āptāj.jāmātuh/ vijāmātā.iti.śaśvad.dākṣiṇājāḥ.krītāpatim.ācakṣate.asusam.āpta.iva.varo.abhipretah/ jāmātā.jā.apatyam.tan.nirmātā.uta.vā.ghā.syālād.api.ca.syālāt/ syāla.āsannaḥ.samyogena.iti.naidānāh/ syāl.lājānāvapatīti.vā/ lājā.lājateḥ.syam.śūrpam.syateḥ.śūrpam.aśanapavanam.śṛṇāter.vā/ atha.somasya.pradānena.yuvābhyām.indrāgnī.stomam.janayāmi.navyam.navataram/ omāsa.ity.upariṣṭād.vyākhyāsyāmah/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽसोमानम्स्वरणम्कृणुहिब्रह्मणस्पते। कक्षीवन्तम्यऔशिजह्।(ऋव्।१,१८,१)ऽऽ सोमानम्सोतारम्प्रकाशनवन्तम्कुरुब्रह्मणस्पतेकक्षीवन्तमिवयऔशिजह्। कक्षीवान्कक्ष्यावानौशिजौशिजःपुत्रह्। उशिग्वष्टेःकान्तिकर्मणह्। अपित्वयम्मनुष्यकक्षएवअभिप्रेतःस्यात्तम्सोमानम्सोतारम्माम्प्रकाशनवन्तम्कुरुब्रह्मणस्पते।
``somānam.svaraṇam.kṛṇuhi.brahmaṇaspate/ kakṣīvantam.ya.auśijah/(ṛV.1,18,1)'' somānam.sotāram.prakāśanavantam.kuru.brahmaṇaspate.kakṣīvantam.iva.ya.auśijah/ kakṣīvān.kakṣyāvān.auśija.uśijaḥ.putrah/ uśig.vaṣṭeḥ.kāntikarmaṇah/ api.tv.ayam.manuṣyakakṣa.eva.abhipretaḥ.syāt.tam.somānam.sotāram.mām.prakāśanavantam.kuru.brahmaṇaspate/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽइन्द्रासोमासमघशंसमभ्यघम्तपुर्ययस्तुचरुरग्निवामिव। ब्रह्मद्विषेक्रव्यादेघोरचक्षसेद्वेषोधत्तमनवायम्किमीदिने।(ऋव्।७,१०४,२)ऽऽ इन्द्रासोमावघस्यशंसितारम्। अघम्हन्तेर्निर्ह्रसितौपसर्गआहन्तिइति। तपुस्तपतेश्चरुर्मृच्चयोभवतिचरतेर्वासमुच्चरन्त्यस्मादापोब्रह्मद्विषेब्राह्मणद्वेष्ट्रेक्रव्यमदतेघोरचक्षसेघोरख्यानाय। क्रव्यम्विकृत्ताज्जायतैतिनैरुक्ताह्। द्वेषोधत्तमनवायमनवयवम्यदन्येनव्यवेयुरद्वेषसैतिवा। किमीदिनेकिमिदानीमितिचरतेकिमिदम्किमिदमितिवापिशुनायचरते। पिशुनःपिंशतेर्विपिंशतिइति।
``indrāsomā.samaghaśaṃsam.abhyagham.tapuryayastu.carur.agnivām.iva/ brahma.dviṣe.kravyāde.ghora.cakṣase.dveṣo.dhattam.anavāyam.kimīdine/(ṛV.7,104,2)'' indrāsomāv.aghasya.śaṃsitāram/ agham.hanter.nirhrasita.upasarga.āhanti.iti/ tapus.tapateś.carur.mṛccayo.bhavati.carater.vā.samuccaranty.asmād.āpo.brahma.dviṣe.brāhmaṇa.dveṣṭre.kravyam.adate.ghora.cakṣase.ghora.khyānāya/ kravyam.vikṛttāj.jāyata.iti.nairuktāh/ dveṣo.dhattam.anavāyam.anavayavam.yad.anye.na.vyaveyur.adveṣasa.iti.vā/ kimīdine.kim.idānīm.iti.carate.kim.idam.kim.idam.iti.vā.piśunāya.carate/ piśunaḥ.piṃśater.vipiṃśati.iti/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽकृणुष्वपाजःप्रसितम्नपृथ्वीम्याहिराजेवामवामिभेन। तृष्वीमनुप्रसितिद्रूणानोअस्तासिविध्यरक्षसस्तपिष्ठैह्।(ऋव्।४,४,१)ऽऽ कुरुष्वपाजःपाजःपालनात्प्रसितिमिवपृथ्वीम्। प्रसितिःप्रसयनात्तन्तुर्वाजालम्वा। याहिराजाइवअमात्यवानभ्यमनवान्स्ववान्वेराभृतागणेनगतभयेनहस्तिनाइतिवातृष्व्याअनुप्रसित्याद्रूणानह्। असितासिविध्यरक्षसस्तपिष्ठैस्तप्ततमैस्तृप्ततमैःप्रपिष्ठतमैरितिवा। ऽऽयस्तेगर्भममीवादुर्णामायोनिमाशये।ऽऽ अमीवाभ्यम्मनेनव्याख्यातोदुर्णामाक्रिमिर्भवतिपापनामा। कृमिःक्रव्येमेद्यतिक्रमतेर्वास्यात्सरणकर्मणःकामतेर्वा। ऽऽअतिक्रामन्तोदुरितानिविश्वा।ऽऽ अतिक्रममाणादुर्गतिगमनानिसर्वाणि। अप्वायदेनयाविद्धाउपवीयतेव्याधिर्वाभयम्वा। ऽऽअप्वेपरेहिऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। अमतिरमामयीमतिरात्ममयी। ऽऽऊर्ध्वायस्यअमतिर्भाअदिद्युत्सवीमनीऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। श्रुष्टीतिक्षिप्रनामाशुअष्टीति।
``kṛṇuṣva.pājaḥ.prasitam.na.pṛthvīm.yāhi.rājevām.avām.ibhena/ tṛṣvīm.anu.prasiti.drūṇāno.astāsi.vidhya.rakṣasas.tapiṣṭhaih/(ṛV.4,4,1)'' kuruṣva.pājaḥ.pājaḥ.pālanāt.prasitim.iva.pṛthvīm/ prasitiḥ.prasayanāt.tantur.vā.jālam.vā/ yāhi.rājā.iva.amātyavān.abhyamanavān.svavānver.ābhṛtā.gaṇena.gatabhayena.hastinā.iti.vā.tṛṣvyā.anu.prasityā.drūṇānah/ asitāsi.vidhya.rakṣasas.tapiṣṭhais.taptatamais.tṛptatamaiḥ.prapiṣṭhatamair.iti.vā/ ``yas.te.garbham.amīvā.durṇāmā.yonim.āśaye/'' amīvābhyammanena.vyākhyāto.durṇāmā.krimir.bhavati.pāpanāmā/ kṛmiḥ.kravye.medyati.kramater.vā.syāt.saraṇakarmaṇaḥ.kāmater.vā/ ``atikrāmanto.duritāni.viśvā/'' atikramamāṇā.durgatigamanāni.sarvāṇi/ apvā.yad.enayā.viddhā.upavīyate.vyādhir.vā.bhayam.vā/ ``apve.parehi'' ity.api.nigamo.bhavati/ amatir.amāmayī.matir.ātmamayī/ ``ūrdhvā.yasya.amatirbhā.adidyut.savīmanī'' ity.api.nigamo.bhavati/ śruṣṭīti.kṣipranāmāśu.aṣṭīti/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽतामध्वरौशतोयक्ष्यग्नेश्रुष्टीभगम्नासत्यापुरन्धिम्।(ऋव्।७,३९,४)ऽऽ तानध्वरेयज्ञौशतःकामयमानान्यजअग्नेश्रुष्टीभगम्नासत्यौचाश्विनौ। सत्यावेवनासत्यावित्यौर्णवाभह्। सत्यस्यप्रणेतारावित्याग्रायणह्। नासिकाप्रभवौबभूवतुरितिवा। पुरन्धिर्बहुधीस्तत्कःपुरन्धिर्भगःपुरस्तात्तस्यअन्वादेशैत्येकमिन्द्रैत्यपरम्सबहुकर्मतमःपुरांश्चदारयितृतमोवरुणैत्यपरम्तम्प्रज्ञयास्तौति। ऽऽइमामूनुकवितमस्यमायाम्।ऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। रुशदितिवर्णनामरोचतेर्ज्वलतिकर्मणह्। ऽऽसमिद्धस्यरुशददर्शिपाजऽऽ इत्यपिनिगमोभवति।
``tām.adhvara.uśato.yakṣy.agne.śruṣṭī.bhagam.nāsatyā.purandhim/(ṛV.7,39,4)'' tān.adhvare.yajña.uśataḥ.kāmayamānān.yaja.agne.śruṣṭī.bhagam.nāsatyau.cāśvinau/ satyāv.eva.nāsatyāv.ity.aurṇavābhah/ satyasya.praṇetārāv.ity.āgrāyaṇah/ nāsikāprabhavau.babhūvatur.iti.vā/ purandhir.bahudhīs.tat.kaḥ.purandhir.bhagaḥ.purastāt.tasya.anvādeśa.ity.ekam.indra.ity.aparam.sa.bahukarmatamaḥ.purāṃś.ca.dārayitṛtamo.varuṇa.ity.aparam.tam.prajñayā.stauti/ ``imāmū.nu.kavitam.asya.māyām/'' ity.api.nigamo.bhavati/ ruśad.iti.varṇanāma.rocaterjvalatikarmaṇah/ ``samiddhasya.ruśadadarśi.pāja'' ity.api.nigamo.bhavati/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽअस्तिहिवःसजात्यम्रिशादसोदेवासोअस्त्याप्यम्।ऽऽ अस्तिहिवःसमानजातितारेशयदारिणोदेवाअस्त्याप्यम्। आप्यमाप्नोतेह्। सुदत्रःकल्याणदानह्। ऽऽत्वष्टासुदत्रोविदधातुरायऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। सुविदत्रःकल्याणविद्यह्। ऽऽआग्नेयाहिसुविदत्रेभिरर्वान्ऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। आनुषगितिनामानुपूर्वस्यानुषक्तम्भवति। ऽऽस्तृणन्तिबर्हिरानुषग्ऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। तुर्वणिस्तूर्णवनिह्। ऽऽसतुर्वणिर्महामरेणुपौंस्येऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। निर्वणादेवोभवतिगीर्भिरेनम्वनयन्ति।ऽ ऽऽजुष्टम्गिर्वणसेबृहद्ऽऽ इत्यपिनिगमोभवति।
``asti.hi.vaḥ.sajātyam.riśādaso.devāso.asty.āpyam/'' asti.hi.vaḥ.samāna.jātitā.reśayadāriṇo.devā.asty.āpyam/ āpyam.āpnoteh/ sudatraḥ.kalyāṇa.dānah/ ``tvaṣṭā.sudatro.vi.dadhātu.rāya'' ity.api.nigamo.bhavati/ suvidatraḥ.kalyāṇavidyah/ ``āgne.yāhi.suvidatrebhir.arvān'' ity.api.nigamo.bhavati/ ānuṣag.iti.nāmānupūrvasyānuṣaktam.bhavati/ ``stṛṇanti.barhir.ānuṣag'' ity.api.nigamo.bhavati/ turvaṇis.tūrṇavanih/ ``sa.turvaṇir.mahām.areṇupauṃsye'' ity.api.nigamo.bhavati/ nirvaṇā.devo.bhavati.gīrbhir.enam.vanayanti/' ``juṣṭam.girvaṇase.bṛhad'' ity.api.nigamo.bhavati/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽअसूर्तेसूर्तेरजसिनषत्तेयेभूतानिसमकृण्वन्निमानि।ऽऽ असुसमीरिताःसुसमीरितेवातसमीरितामाध्यमकादेवगणायेरसेनपृथिवीम्तर्पयन्तोभूतानिचकुर्वन्तितआयजन्तेत्यतिक्रान्तम्प्रतिवचनम्। ऽऽअम्यक्सातैन्द्रऋष्टिह्।ऽऽ अमाक्ताइतिवाभ्यक्ताइतिवा। ऽऽयादृश्मिन्धायितमपस्ययाविदत्।ऽऽ यादृशेधायितमपस्ययाविदत्। ऽऽउस्रःपितेवजारयायियज्ञैह्।ऽऽ उस्रैवगोपिताजायियज्ञैह्।
``asūrte.sūrte.rajasi.naṣatte.ye.bhūtāni.samakṛṇvann.imāni/'' asusamīritāḥ.susamīrite.vāta.samīritā.mādhyamakā.devagaṇāye.rasena.pṛthivīm.tarpayanto.bhūtāni.ca.kurvanti.ta.āyajantety.atikrāntam.prativacanam/ ``amyak.sā.ta.indra.ṛṣṭih/'' amāktā.iti.vābhyaktā.iti.vā/ ``yādṛśmindhāyi.tam.apasyayā.vidat/'' yādṛśedhāyi.tam.apasyayāvidat/ ``usraḥ.piteva.jārayāyi.yajñaih/'' usra.iva.gopitājāyi.yajñaih/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽप्रविच्छाजुजुषाणासोअस्थुरभूतविश्वेअग्नियोतवाजाह्।ऽऽ प्रास्थुर्वाजोषयमाणाअभवतसर्वेअग्रगमनेनैतिवाअग्रगरणेनैतिवाअग्रसम्पादिनैतिवा। अपिवाअग्रमित्येतदनर्थकमुपबन्धमाददीत। ऽऽअद्धीदिन्द्रप्रस्थितेमाहवींषिचनोदधिष्वपचतोतसोमम्।ऽऽ अद्धीन्द्रप्रस्थितानिइमानिहवींषिचनोदधिष्व। चनैत्यन्ननाम। पचतिर्नामीभूतह्। ऽऽतम्मेदस्तःप्रतिपचताग्रभीष्टाम्ऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। अपिवामेदसश्चपशोश्चसात्त्वम्द्विवचनम्स्याद्यत्रह्येकवचनार्थःप्रसिद्धम्तद्भवति। ऽऽपुरोऌआअग्नेपचतऽऽ इतियथा। शुरुधआपोभवन्तिशुचम्संरुन्धन्ति। ऽऽऋतस्यहिशुरुधःसन्तिपूर्वीर्ऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। अमिनोमितमात्रोमहान्भवत्यभ्यमितोवा। ऽऽअमिनःसहोभिर्ऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। जज्भतीरापोभवन्तिशब्दकारिण्यह्। ऽऽमरुतोजज्झतीरिवऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। अप्रतिष्कुतोअप्रतिष्कृतोअप्रतिस्खलितोवा। ऽऽअस्मभ्यमप्रतिष्कुतऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। शाशदानःशाशाद्यमानह्। ऽऽप्रस्वाम्मतिमतिरच्छाशदानऽऽ इत्यपिनिगमोभवति।
``pra.vicchā.jujuṣāṇāso.asthur.abhūta.viśve.agniyota.vājāh/'' prāsthur.vā.joṣayamāṇā.abhavata.sarve.agragamanena.iti.vā.agragaraṇena.iti.vā.agrasampādina.iti.vā/ api.vā.agram.ity.etad.anarthakam.upabandham.ādadīta/ ``addhīd.indra.prasthitemā.havīṃṣi.cano.dadhiṣva.pacatota.somam/'' addhīndra.prasthitāni.imāni.havīṃṣi.cano.dadhiṣva/ cana.ity.annanāma/ pacatir.nāmībhūtah/ ``tam.medastaḥ.prati.pacatāgrabhīṣṭām'' ity.api.nigamo.bhavati/ api.vā.medasaś.ca.paśoś.ca.sāttvam.dvivacanam.syād.yatra.hy.ekavacanārthaḥ.prasiddham.tad.bhavati/ ``puroḷā.agne.pacata'' iti.yathā/ śurudha.āpo.bhavanti.śucam.saṃrundhanti/ ``ṛtasya.hi.śurudhaḥ.santi.pūrvīr'' ity.api.nigamo.bhavati/ aminomitamātro.mahān.bhavaty.abhyamito.vā/ ``aminaḥ.sahobhir'' ity.api.nigamo.bhavati/ jajbhatīr.āpo.bhavanti.śabdakāriṇyah/ ``maruto.jajjhatīr.iva'' ity.api.nigamo.bhavati/ apratiṣkuto.apratiṣkṛto.apratiskhalito.vā/ ``asmabhyam.apratiṣkuta'' ity.api.nigamo.bhavati/ śāśadānaḥ.śāśādyamānah/ ``pra.svām.matim.atiracchāśadāna'' ity.api.nigamo.bhavati/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सृप्रःसर्पणादिदमपिइतरत्सृप्रमेतस्मादेवसर्पिर्वातैलम्वा। ऽऽसृप्रकरस्नमूतयऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। करस्नौबाहूकर्मणाम्प्रस्नातारौ। सुशिप्रमेतेनव्याख्यातम्। ऽऽवाजेसुशिप्रसोमतीऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। शिप्रेहनूनाषिकेवा। हनुर्हन्तेर्नासिकानसतेह्। ऽऽविष्यस्वशिप्रेविसृजस्वधेनेऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। धेनादधातेह्। रंसुरमणात्। ऽऽसचित्रेणचिकितेसंसुभासाऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। द्विबर्हाद्वयोःस्थानयोःपरिवृढोमध्यमेचस्थानौत्तमेच। ऽऽउतद्विबर्हाअमिनःसहोभिर्ऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। अक्रआक्रमणात्। ऽऽअक्रोनबभ्रिःसमिथेमहीनाम्ऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। उराणौरुकुर्वाणह्। ऽऽदूतईयसेप्रदिवौराणऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। स्तियाआपोभवन्तिस्त्यायनात्। ऽऽवृषासिन्धूनाम्वृषभःस्तियानाम्ऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। स्तिपास्तियापालनौपस्थितान्पालयतिइतिवा। ऽऽसनःस्तिपाउतभवातनूपाऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। जबारुजवमानरोहिजरमाणरोहिगरमाणरोहिइतिवा। ऽऽअग्रेरुपआरुपितम्जबारुऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। जरूथम्गरूथम्गृणातेह्। ऽऽजरूथम्हन्यक्षिरायेपुरन्धिम्ऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। कुलिशैतिवज्रनामकूलशातनोभवति। ऽऽस्कन्धांसीवकुलिशेनाविवृक्णाहिःशयतौपपृक्पृथिव्याह्।ऽऽ स्कन्धोवृक्षस्यसमास्कन्नोभवत्ययमपिइतरःस्कन्धएतस्मादेवास्कन्नम्काये। अहिःशयतौपपर्चनःपृथिव्याह्। तुञ्जस्तुञ्जतेर्दानकर्मणह्।
sṛpraḥ.sarpaṇād.idam.api.itarat.sṛpram.etasmād.eva.sarpir.vā.tailam.vā/ ``sṛprakarasnamūtaya'' ity.api.nigamo.bhavati/ karasnau.bāhū.karmaṇām.prasnātārau/ suśipram.etena.vyākhyātam/ ``vāje.suśipra.somatī'' ity.api.nigamo.bhavati/ śipre.hanū.nāṣike.vā/ hanur.hanter.nāsikā.nasateh/ ``vi.ṣyasva.śipre.vi.sṛjasva.dhene'' ity.api.nigamo.bhavati/ dhenā.dadhāteh/ raṃsu.ramaṇāt/ ``sa.citreṇa.cikite.saṃsu.bhāsā'' ity.api.nigamo.bhavati/ dvibarhā.dvayoḥ.sthānayoḥ.parivṛḍho.madhyame.ca.sthāna.uttame.ca/ ``uta.dvibarhā.aminaḥ.sahobhir'' ity.api.nigamo.bhavati/ akra.ākramaṇāt/ ``akro.na.babhriḥ.samithe.mahīnām'' ity.api.nigamo.bhavati/ urāṇa.uru.kurvāṇah/ ``dūta.īyase.pradiva.urāṇa'' ity.api.nigamo.bhavati/ stiyā.āpo.bhavanti.styāyanāt/ ``vṛṣā.sindhūnām.vṛṣabhaḥ.stiyānām'' ity.api.nigamo.bhavati/ stipā.stiyāpālana.upasthitān.pālayati.iti.vā/ ``sa.naḥ.stipā.uta.bhavā.tanūpā'' ity.api.nigamo.bhavati/ jabāru.javamānarohi.jaramāṇarohi.garamāṇarohi.iti.vā/ ``agre.rupa.ārupitam.jabāru'' ity.api.nigamo.bhavati/ jarūtham.garūtham.gṛṇāteh/ ``jarūtham.hanyakṣi.rāye.purandhim'' ity.api.nigamo.bhavati/ kuliśa.iti.vajranāma.kūlaśātano.bhavati/ ``skandhāṃsīva.kuliśenā.vivṛkṇāhiḥ.śayata.upapṛk.pṛthivyāh/'' skandho.vṛkṣasya.samāskanno.bhavaty.ayam.api.itaraḥ.skandha.etasmād.evāskannam.kāye/ ahiḥ.śayata.upaparcanaḥ.pṛthivyāh/ tuñjas.tuñjater.dānakarmaṇah/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽतुञ्जेतुञ्जेयौत्तरेस्तोमाइन्द्रस्यवज्रिणह्। नविन्धेअस्यसुष्टुतिम्।(ऋव्।१,७,७)ऽऽ दानेदानेयौत्तरेस्तोमाइन्द्रस्यवज्रिणोनास्यतैर्विन्दामिसमाप्तिम्स्तुतेह्। बर्हणापरिबर्हणा। ऽऽबृहच्छ्रवाअसुरोबर्हणाकृतऽऽ इत्यपिनिगमोभवति।
``tuñjetuñje.ya.uttare.stomā.indrasya.vajriṇah/ na.vindhe.asya.suṣṭutim/(ṛV.1,7,7)'' dāne.dāne.ya.uttare.stomā.indrasya.vajriṇo.nāsya.tair.vindāmi.samāptim.stuteh/ barhaṇā.paribarhaṇā/ ``bṛhacchravā.asuro.barhaṇā.kṛta'' ity.api.nigamo.bhavati/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽयोअस्मैघ्रंसौतवायऊधनिसोमम्सुनोतिभवतिद्युमामह। अपापशक्रस्तुतनुष्टिमूहतितनूश्रुभ्रम्मघवायःकवासस्वह्।(ऋव्।५,३४,३)ऽऽ घ्रंसैत्यहर्नामग्रस्यन्तोअस्मिन्रसाह्। गोरूधौद्धततरम्भवत्युपोन्नद्धमितिवा। स्नेहअनुप्रदानसामान्याद्रात्रिरप्यूधौच्यते। सयोअस्माअहन्यपिवारात्रौसोमम्सुनोतिभवत्यहद्योतनवान्। अपोहत्यपोहतिशक्रस्तितनिषुम्धर्मसंतानादपेतमलंकरिष्णुमयज्वानम्तनूशुभ्रम्तनूशोमयितारम्मघवायःकवासस्वोयस्यकपूयाःसखायह्। ऽऽन्याविध्यदिलाबिशस्यदृऌहाविशृङ्गिणमभिनच्छुष्णमिन्द्रह्।ऽऽ निरविध्यदिलाबिलशयस्यदृढानिव्यभिनच्छृङ्गिणम्शुष्णमिन्द्रह्।
``yo.asmai.ghraṃsa.uta.vā.ya.ūdhani.somam.sunoti.bhavati.dyumām.aha/ apāpa.śakras.tutanuṣṭimūhati.tanūśrubhram.maghavā.yaḥ.kavāsasvah/(ṛV.5,34,3)'' ghraṃsa.ity.aharnāma.grasyanto.asmin.rasāh/ gorūdha.uddhatataram.bhavaty.uponnaddham.iti.vā/ sneha.anupradāna.sāmānyād.rātrir.apyūdha.ucyate/ sa.yo.asmā.ahany.api.vā.rātrau.somam.sunoti.bhavaty.aha.dyotanavān/ apohaty.apohati.śakrastitaniṣum.dharma.saṃtānād.apetam.alaṃkariṣṇumayajvānam.tanūśubhram.tanūśomayitāram.maghavā.yaḥ.kavāsasvo.yasya.kapūyāḥ.sakhāyah/ ``nyāvidhyadilābiśasya.dṛḷhā.vi.śṛṅgiṇam.abhinacchuṣṇam.indrah/'' niravidhyadilābilaśayasya.dṛḍhāni.vyabhinacchṛṅgiṇam.śuṣṇam.indrah/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽअस्माइदुप्रभरातूतुजानोवृत्यायवज्रमीशानःकियेधाह्। गोर्नपर्वविरदातिरश्चेष्यन्नर्णास्यपांश्चरध्यै।(ऋव्।१,६१,१२)ऽऽ अस्मैप्रहरतूर्णम्त्वरमाणोवृत्रायवज्रमीशानह्। कियेधाःकियद्धाइतिवाक्रममाणधाइतिवा। गोरिवपर्वाणिविरदमेघस्येष्यन्नर्णांस्यपांश्चरणाय। भृमिर्भ्राम्यतेह्। ऽऽभृमिरस्यृषिकृन्मर्त्यानाम्ऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। विष्पितोविप्राप्तह्। ऽऽपारम्नोअस्यविष्पितस्यपर्षन्ऽऽ इत्यपिनिगमोभवति।
``asmā.idu.pra.bharā.tūtujāno.vṛtyāya.vajramīśānaḥ.kiyedhāh/ gor.na.parva.vi.radā.tiraśceṣy.annarṇāsy.apāṃś.caradhyai/(ṛV.1,61,12)'' asmai.prahara.tūrṇam.tvaramāṇo.vṛtrāya.vajramīśānah/ kiyedhāḥ.kiyaddhā.iti.vā.kramamāṇadhā.iti.vā/ gor.iva.parvāṇi.virada.meghasyeṣy.annarṇāṃsy.apāṃś.caraṇāya/ bhṛmir.bhrāmyateh/ ``bhṛmir.asy.ṛṣikṛnmartyānām'' ity.api.nigamo.bhavati/ viṣpito.viprāptah/ ``pāram.no.asya.viṣpitasya.parṣan'' ity.api.nigamo.bhavati/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽतन्नस्तुरीपमद्भुतम्पुरुवारम्पुरुत्मना। त्वष्टापोषायविष्यतुरायेनाभानोअस्मयुह्।(ऋव्।१,१४२,१०)ऽऽ तन्नस्तूर्णापिमहत्सम्भृतमात्मनात्वष्टाधनस्यपोषायविष्यत्वित्यस्मयुरस्मान्कामयमानह्। रास्पिनोरास्पीरपतेर्वारसतेर्वा। ऽऽरास्पिनस्यायोर्ऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। ऋञ्जतिःप्रसाधनकर्मा। ऽऽआवऋञ्जसऊर्जाम्व्युष्टिषुऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। ऋजुरित्यप्यस्यभवति। ऽऽऋजुनीतीनोवरुणऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। प्रतद्वसूप्राप्तवसू। ऽऽहरीइन्द्रप्रतद्वसूअभिस्वराऽऽ इत्यपिनिगमोभवति।
``tannasturīpam.adbhutam.puru.vāram.puru.tmanā/ tvaṣṭā.poṣāya.vi.ṣyatu.rāye.nābhā.no.asmayuh/(ṛV.1,142,10)'' tannastūrṇāpimahat.sambhṛtam.ātmanā.tvaṣṭā.dhanasya.poṣāya.viṣyatv.ity.asmayur.asmān.kāmayamānah/ rāspino.rāspī.rapater.vā.rasater.vā/ ``rāspinasyāyor'' ity.api.nigamo.bhavati/ ṛñjatiḥ.prasādhanakarmā/ ``ā.va.ṛñjasa.ūrjām.vyuṣṭiṣu'' ity.api.nigamo.bhavati/ ṛjur.ity.apy.asya.bhavati/ ``ṛjunītī.no.varuṇa'' ity.api.nigamo.bhavati/ pratadvasū.prāptavasū/ ``harī.indra.pratadvasū.abhi.svarā'' ity.api.nigamo.bhavati/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽहिनोतानोअध्वरम्देवयज्याहिनोतब्रह्मसनयेधनानाम्। ऋतस्ययोगेविष्यध्वमूधःश्रुष्टीवरीत्भूतनास्मभ्यमापह्।(ऋव्।१०,३०,११)ऽऽ प्रहिणुतनोअध्वरम्देवयज्यायै। प्रहिणुतब्रह्मधनस्यसननाय। ऋतस्ययोगेयज्ञस्ययोगेयाज्ञेशकऋऐतिवा। शकऋअम्शकृदितम्भवतिशनकैस्तकतिइतिवाशब्देनतकतिइतिवा। श्रुष्टीवरीर्भूतनाअस्मभ्यमापह्। सुखवत्योभवताअस्मभ्यमापह्। ऽऽचोष्कूयमाणैन्द्रभूरिवामम्।ऽऽ दददिन्द्रबहुवननीयम्। ऽऽएधमानद्विऌउभयस्यराजाचोष्कूयतेविशैन्द्रोमनुष्यान्।ऽऽ व्युदस्यत्येधमानानसुन्वतःसुन्वतोअभ्यादधात्युभयस्यराजादिव्यस्यचपार्थिवस्यचचोष्कूयमाणैतिचोष्कूयतेश्चर्करीतवृत्तम्। सुमत्स्वयमित्यर्थह्। ऽऽउपप्रागात्सुमन्मेधायिमन्म।ऽऽ उपप्रैतुमाम्स्वयम्यन्मेमनोध्यायियज्ञेनैत्याश्वमेधिकोमन्त्रह्। दिविष्टिषुदिवएषणेषु। ऽऽस्थूरम्राधःशताश्वम्कुरुङ्गस्यदिविष्टिषु।ऽऽ स्थूरःसमाश्रितमात्रोमहान्भवत्यणुरनुस्थवीयांसमुपसर्गोलुप्तनाअमकरणोयथासम्प्रति। कुरुङ्गोराजाबभूवकुरुगमनाद्वाकुलगमनाद्वा। कुरुःकृन्ततेह्। क्रूरमित्यप्यस्यभवति। कुलम्कुष्णातेर्विकुषितम्भवति। दूतोव्याख्यातह्। जिन्वतिःप्रीतिकर्मा। ऽऽभूमिम्पर्जन्याजिन्वन्तिदिवम्जिन्वन्त्यग्नयह्ऽऽ इत्यपिनिगमोभवति।
``hinotā.no.adhvaram.devayajyā.hinota.brahma.sanaye.dhanānām/ ṛtasya.yoge.vi.ṣyadhvamūdhaḥ.śruṣṭīvarīt.bhūtanāsmabhyam.āpah/(ṛV.10,30,11)'' prahiṇuta.no.adhvaram.devayajyāyai/ prahiṇuta.brahma.dhanasya.sananāya/ ṛtasya.yoge.yajñasya.yoge.yājñe.śakaṛa.iti.vā/ śakaṛam.śakṛditam.bhavati.śanakais.takati.iti.vā.śabdena.takati.iti.vā/ śruṣṭīvarīr.bhūtanā.asmabhyam.āpah/ sukhavatyo.bhavatā.asmabhyam.āpah/ ``coṣkūyamāṇa.indra.bhūri.vāmam/'' dadad.indra.bahu.vananīyam/ ``edhamānadviḷubhayasya.rājā.coṣkūyate.viśa.indro.manuṣyān/'' vyudasyatyedhamānānasunvataḥ.sunvato.abhyādadhāty.ubhayasya.rājā.divyasya.ca.pārthivasya.ca.coṣkūyamāṇa.iti.coṣkūyateś.carkarītavṛttam/ sumatsvayam.ity.arthah/ ``upaprāgātsumanmedhāyi.manma/'' upapraitu.mām.svayam.yan.me.manodhyāyi.yajñena.ity.āśvamedhiko.mantrah/ diviṣṭiṣu.diva.eṣaṇeṣu/ ``sthūram.rādhaḥ.śatāśvam.kuruṅgasya.diviṣṭiṣu/'' sthūraḥ.samāśritamātro.mahān.bhavatyaṇur.anu.sthavīyāṃsamupasargo.luptanāamakaraṇo.yathā.samprati/ kuruṅgo.rājā.babhūva.kurugamanād.vā.kulagamanād.vā/ kuruḥ.kṛntateh/ krūram.ity.apy.asya.bhavati/ kulam.kuṣṇāter.vikuṣitam.bhavati/ dūto.vyākhyātah/ jinvatiḥ.prītikarmā/ ``bhūmim.parjanyā.jinvanti.divam.jinvanty.agnayah'' ity.api.nigamo.bhavati/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमत्रोमात्रोमहान्भवत्यभ्यमितोवा। ऽऽमहाममत्रोवृजनेविरप्शिऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। ऽऽस्तवेवज्र्यृचीषमह्।ऽऽ स्तूयतेवज्र्यृचासमह्। अनर्शरातिमनश्लीलदानमश्लीलम्पापकमश्रिमद्विषमम्। ऽऽअनर्शरातिम्वसुदामुपस्तुहिऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। अनर्वाप्रत्यृतोअन्यस्मिन्। ऽऽअनर्वाणम्वृषभम्मन्द्रजिह्वम्ब्बृहस्पतिम्वर्धयानव्यमर्कैह्।ऽऽ अनर्वमप्रत्यृतमन्यस्मिन्वृषभम्मन्द्रजिह्वम्मन्दनजिह्वम्मोदनजिह्वमितिवा। बृहस्पतिम्वर्धयनव्यमर्कैरर्चनीयैःस्तोमैह्। असामिसामिप्रतिषिद्धम्सामिस्यतेह्। ऽऽअसाम्योजोबिभृथासुदानवह्।ऽऽ असुसमाप्तम्बलम्बिभृथकल्याणदानाह्।
amatromātro.mahān.bhavaty.abhyamito.vā/ ``mahām.amatro.vṛjane.virapśi'' ity.api.nigamo.bhavati/ ``stave.vajryṛcīṣamah/'' stūyate.vajryṛcā.samah/ anarśarātimanaślīladānamaślīlam.pāpakam.aśrimad.viṣamam/ ``anarśarātim.vasudām.upastuhi'' ity.api.nigamo.bhavati/ anarvāpratyṛto.anyasmin/ ``anarvāṇam.vṛṣabham.mandrajihvam.bbṛhaspatim.vardhayā.navyamarkaih/'' anarvam.apratyṛtam.anyasmin.vṛṣabham.mandrajihvam.mandanajihvam.modanajihvam.iti.vā/ bṛhaspatim.vardhaya.navyamarkair.arcanīyaiḥ.stomaih/ asāmi.sāmi.pratiṣiddham.sāmi.syateh/ ``asāmy.ojo.bibhṛthā.sudānavah/'' asusam.āptam.balam.bibhṛtha.kalyāṇadānāh/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽमात्वासोमस्यगल्दयासदायाचन्नहम्गिरा। भूर्णिम्मृगम्नसवनेषुचुक्रुधम्कईशानम्नयाचिषत्।(ऋव्।८,१,२०)ऽऽ माचुक्रुधम्त्वाम्सोमस्यगालनेनसदायाचन्नहम्गिरागीत्यास्तुत्याभूर्णिमिवमृगम्नसवनेषुचुक्रुधम्कईशानम्नयाचिष्यतैति। गल्दाधमनयोभवन्तिगलनमासुधीयते। ऽऽआत्वाविशन्त्विन्दवआगल्दाधमनीनाम्।ऽऽ नानाविभक्तीत्येतेभवतआगलनाधमनीनामित्यत्रअर्थह्।
``mā.tvā.somasya.galdayā.sadā.yācann.aham.girā/ bhūrṇim.mṛgam.na.savaneṣu.cukrudham.ka.īśānam.na.yāciṣat/(ṛV.8,1,20)'' mā.cukrudham.tvām.somasya.gālanena.sadā.yācann.aham.girā.gītyā.stutyā.bhūrṇim.iva.mṛgam.na.savaneṣu.cukrudham.ka.īśānam.na.yāciṣyata.iti/ galdā.dhamanayo.bhavanti.galanamāsu.dhīyate/ ``ā.tvā.viśantvindava.ā.galdā.dhamanīnām/'' nānāvibhaktīty.ete.bhavata.āgalanā.dhamanīnām.ity.atra.arthah/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽनपापासोमनामहेनारायासोनजऌहवह्।ऽऽ नपापामन्यामहेनाधनानज्वलनेनहीनाह्। अस्त्यस्मासुब्रह्मचर्यमध्ययनम्तपोदानकर्मेत्यृषिरवोचत्। बकुरोभास्करोभयंकरोभासमानोद्रवतिइतिवा।
``na.pāpāso.manāmahe.nārāyāso.na.jaḷhavah/'' na.pāpā.manyāmahe.nādhanā.na.jvalanena.hīnāh/ asty.asmāsu.brahmacaryam.adhyayanam.tapo.dānakarmety.ṛṣir.avocat/ bakuro.bhāskaro.bhayaṃkaro.bhāsamāno.dravati.iti.vā/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽयवम्वृकेणअश्विनावपन्तेषम्दुहन्तामनुषायदस्रा। अभिदस्युम्बकुरेणाधमन्तोरुज्योतिश्चक्रथुरार्याय।(ऋव्।१,११७,२१)ऽऽ यवमिववृकेणअश्विनौनिवपन्तौ। वृकोलाङ्गलम्भवतिविकर्तनात्। लाङ्गलम्लङ्गतेर्लाङ्गूलवद्वा। लाङ्गूलम्लगतेर्लङ्गतेर्लम्बतेर्वा। अन्नम्दुहन्तौमनुष्यायदर्शनीयावभिधमन्तौदस्युम्बकुरेणज्योतिषावाउदकेनवाआर्यईश्वरपुत्रह्। बेकनाऋआःखलुकुसीदिनोभवन्तिद्विगुणकारिणोवाद्विगुणदायिनोवाद्विगुणम्कामयन्तैतिवा। ऽऽइन्द्रोविश्वान्बेकनाऋआमहर्दृशौतक्रत्वापणींरभि।ऽऽ इन्द्रोयःसर्वान्बेकनाऋआनहर्दृशःसूर्यदृशोयैमान्यहानिपश्यन्तिनपराणीतिवाभिभवतिकर्मणापणींश्चवणिजह्।
``yavam.vṛkeṇa.aśvinā.vapanteṣam.duhantā.manuṣāya.dasrā/ abhi.dasyum.bakureṇā.dhamantoru.jyotiścakrathur.āryāya/(ṛV.1,117,21)'' yavam.iva.vṛkeṇa.aśvinau.nivapantau/ vṛko.lāṅgalam.bhavati.vikartanāt/ lāṅgalam.laṅgater.lāṅgūlavad.vā/ lāṅgūlam.lagater.laṅgater.lambater.vā/ annam.duhantau.manuṣyāya.darśanīyāvabhidhamantau.dasyum.bakureṇa.jyotiṣā.vā.udakena.vā.ārya.īśvaraputrah/ bekanāṛāḥ.khalu.kusīdino.bhavanti.dviguṇakāriṇo.vā.dviguṇadāyino.vā.dviguṇam.kāmayanta.iti.vā/ ``indro.viśvānbekanāṛām.ahardṛśa.uta.kratvā.paṇīṃr.abhi/'' indro.yaḥ.sarvān.bekanāṛānahardṛśaḥ.sūryadṛśo.ya.imāny.ahāni.paśyanti.na.parāṇīti.vābhibhavati.karmaṇā.paṇīṃś.ca.vaṇijah/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽजीवान्नोअभिधेतनादित्यासःपुराहथात्। दद्धस्थहवनश्रुतह्।(८,६७,५)ऽऽ जीवतोनोअभिधावतादित्याःपुराहननात्क्वनुस्थह्वानश्रुतैति। मत्स्यानाम्जालमापन्नानामेतदार्षम्वेदयन्ते। मस्त्यामधाउदकेस्यन्दन्तेमाद्यन्तेअन्योन्यम्भक्षणायैतिवा। अंहुरोअंहस्वानंहूरणमित्यप्यस्यभवति। ऽऽकृण्वन्नंहूरणादुरुऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। ऽऽसप्तमर्यादाःकवयस्ततक्षुस्तासामेकामिदभ्यंहुरोगात्ऽऽ सप्तैवमर्यादाःकवयश्चक्रुस्तासामेकामप्यभिगच्छन्नंहस्वान्भवति। स्तेयमतल्पारोहणम्ब्रह्महत्याम्भ्रूणहत्याम्सुरापानम्दुष्कृतस्यकर्मणःपुनःपुनःसेवाम्पातकेअनृतोद्यमिति। बतैतिनिपातःखेदानुकम्पयोह्।
``jīvān.no.abhi.dhetanād.ity.āsaḥ.purā.hathāt/ daddha.stha.havanaśrutah/(8,67,5)'' jīvato.no.abhidhāvatādityāḥ.purā.hananāt.kva.nu.stha.hvānaśruta.iti/ matsyānām.jālamāpannānām.etad.ārṣam.vedayante/ mastyā.madhā.udake.syandante.mādyante.anyonyam.bhakṣaṇāya.iti.vā/ aṃhuro.aṃhasvān.aṃhūraṇam.ity.apy.asya.bhavati/ ``kṛṇvann.aṃhūraṇād.uru'' ity.api.nigamo.bhavati/ ``sapta.maryādāḥ.kavayastatakṣus.tāsām.ekām.id.abhyaṃhuro.gāt'' saptaiva.maryādāḥ.kavayaścakrus.tāsām.ekām.apy.abhigacchann.aṃhasvān.bhavati/ steyamatalpārohaṇam.brahmahatyām.bhrūṇahatyām.surāpānam.duṣkṛtasya.karmaṇaḥ.punaḥ.punaḥ.sevām.pātake.anṛtodyam.iti/ bata.iti.nipātaḥ.khedānukampayoh/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽबतोबतासियमनैवतेमनोहृदयंश्चाविदाम। अन्याकिलत्वाम्कक्ष्येवयुक्तपरिष्वजातेलिबुजेववृक्षम्।(ऋव्।१०,१०,१३)ऽऽ बतोबलातीतोभवतिदुर्बलोबतासियमनैवतेमनोहृदयंश्चविजानीमह्। अन्याकिलत्वाम्परिष्वङ्क्ष्यतेकक्ष्येवयुक्तम्लिबुजेववृक्षम्। लिबुजाव्रततिर्भवतिलीयतेविभजन्तिइति। व्रततिर्वरणाच्चसयनाच्चततनाच्च। वाताप्यमुदकम्भवतिवातएतदाप्याययति। ऽऽपुनानोवाताप्यम्विश्वश्चन्द्रम्ऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। ऽऽवनेनवायोन्यधायिचाकन्।ऽऽ वनैववायोवेःपुत्रश्चायन्नितिवाकामयमानैतिवा। वेतिचयैतिचचकारशाकल्यह्। उदात्तम्त्वेवमाख्यातमभविष्यदसुसमाप्तश्चअर्थह्। रथर्यतिइतिसिद्धस्तत्प्रेप्सूरथम्कामयतैतिवा। ऽऽएषदेवोरथर्यतिऽऽ इत्यपिनिगमोभवति।
``bato.batāsi.yama.naiva.te.mano.hṛdayaṃś.cāvidāma/ anyā.kila.tvām.kakṣyeva.yukta.pari.ṣvajāte.libujeva.vṛkṣam/(ṛV.10,10,13)'' bato.balātīto.bhavati.durbalo.batāsi.yama.naiva.te.mano.hṛdayaṃś.ca.vijānīmah/ anyā.kila.tvām.pariṣvaṅkṣyate.kakṣyeva.yuktam.libujeva.vṛkṣam/ libujā.vratatir.bhavati.līyate.vibhajanti.iti/ vratatir.varaṇāc.ca.sayanāc.ca.tatanāc.ca/ vātāpyam.udakam.bhavati.vāta.etad.āpyāyayati/ ``punāno.vātāpyam.viśvaścandram'' ity.api.nigamo.bhavati/ ``vane.na.vāyo.nyadhāyi.cākan/'' vana.iva.vāyo.veḥ.putraścāyann.iti.vā.kāmayamāna.iti.vā/ veti.ca.ya.iti.ca.cakāra.śākalyah/ udāttam.tv.evam.ākhyātam.abhaviṣyad.asusam.āptaś.ca.arthah/ ratharyati.iti.siddhas.tat.prepsū.ratham.kāmayata.iti.vā/ ``eṣa.devo.ratharyati'' ity.api.nigamo.bhavati/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽधेनुम्नैषम्पिन्वतमसक्राम्।ऽऽ असंक्रमणीम्। आधवआधवनात्। ऽऽमतीनांश्चसाधनम्विप्राणांश्चाधवम्ऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। अनवब्रवोअनवक्षिप्तवचनह्। ऽऽविजेषकृदिन्द्रैवानवब्रवऽऽ इत्यपिनिगमोभवति।
``dhenum.na.iṣam.pinvatamasakrām/'' asaṃkramaṇīm/ ādhava.ādhavanāt/ ``matīnāṃś.ca.sādhanam.viprāṇāṃś.cādhavam'' ity.api.nigamo.bhavati/ anavabravo.anavakṣiptavacanah/ ``vijeṣakṛd.indra.ivānavabrava'' ity.api.nigamo.bhavati/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽअरायिकाणेविकऋएगिरिम्गच्छसदान्वे। शिरिम्बिऋहस्यसत्वभिस्तेभिष्ट्वाचातयामसि।(ऋव्।१०,१५५,१)ऽऽ अदायिनिकाणेविकऋए। काणोविक्रान्तदर्शनैत्यौपमन्यवह्। कणतर्वास्यादणूभावकर्मणह्। कणातिःशब्दअणूभावेभाष्यतेअनुकणतिइति। मात्राणूभावात्कणोदर्शनअणूभावात्काणह्। विकऋओविक्रान्तगतिरित्यौपमन्यवह्। कुऋअतेर्वास्याद्विपरीतस्यविकुऋइतोभवति। गिरिम्गच्छसदानोनुवेशब्दकारिके। शिरिम्बिऋहस्यसत्वभिह्। शिरिम्बिऋहोमेघःशीर्यतेबिऋहे। बिऋहमन्तरिक्षम्बिऋहम्बीरिऋएनव्याख्यातम्। तस्यसत्त्वैरुदकैरितिस्यात्तैष्ट्वाचातयामह्। अपिवाशिरिम्बिठोभारद्वाजह्। कालकर्णौपेतोलक्ष्मीर्निर्नाशयांचकारतस्यसत्त्वैःकर्मभिरितिस्यात्तैष्ट्वाचातयामश्चातयतिर्नाशने। पराशरःपराशीर्णस्यवसिष्ठस्यस्थविरस्यजज्ञे। ऽऽपराशरःशतयातुर्वसिष्ठऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। इन्द्रोअपिपराशरौच्यतेपराशातयितायातूनाम्। ऽऽइन्द्रोयातूनामभवत्पराशरऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। क्रिविर्दतीविकर्तनदन्ती। ऽऽयत्रावोदिद्युद्रदतिक्रिविर्दतिऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। करूलतीकृत्तदती। अपिवादेवम्कंचित्कृत्तदन्तम्दृष्ट्वाएवमवक्ष्यत्।
``arāyi.kāṇe.vikaṛe.girim.gaccha.sadānve/ śirimbiṛhasya.satvabhistebhiṣṭvā.cātayām.asi/(ṛV.10,155,1)'' adāyini.kāṇe.vikaṛe/ kāṇovikrāntadarśana.ity.aupamanyavah/ kaṇatarvā.syād.aṇūbhāvakarmaṇah/ kaṇātiḥ.śabda.aṇūbhāve.bhāṣyate.anukaṇati.iti/ mātrāṇūbhāvāt.kaṇo.darśana.aṇūbhāvāt.kāṇah/ vikaṛo.vikrāntagatir.ity.aupamanyavah/ kuṛater.vā.syād.viparītasya.vikuṛito.bhavati/ girim.gaccha.sadānonuve.śabdakārike/ śirimbiṛhasya.satvabhih/ śirimbiṛho.meghaḥ.śīryate.biṛhe/ biṛhamantarikṣam.biṛham.bīriṛena.vyākhyātam/ tasya.sattvair.udakair.iti.syāt.taiṣṭvā.cātayāmah/ api.vā.śirimbiṭho.bhāradvājah/ kālakarṇa.upeto.lakṣmīr.nirnāśayāṃcakāra.tasya.sattvaiḥ.karmabhir.iti.syāt.taiṣṭvā.cātayāmaś.cātayatirnāśane/ parāśaraḥ.parāśīrṇasya.vasiṣṭhasya.sthavirasya.jajñe/ ``parāśaraḥ.śatayātur.vasiṣṭha'' ity.api.nigamo.bhavati/ indro.api.parāśara.ucyate.parāśātayitā.yātūnām/ ``indro.yātūnām.abhavat.parāśara'' ity.api.nigamo.bhavati/ krivirdatī.vikartanadantī/ ``yatrā.vo.didyudradati.krivirdati'' ity.api.nigamo.bhavati/ karūlatī.kṛttadatī/ api.vā.devam.kaṃcit.kṛttadantam.dṛṣṭvā.evam.avakṣyat/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽवामंवामम्तआदुरेदेवोददात्वर्यमा। वामम्पूषावामम्भगोवामम्देवःकरूऌअती।(ऋव्।४,३०,२४)ऽऽ वामम्वननीयम्भवत्यादुरिरादरणात्। तत्कःकरूऌअती। भगःपुरस्तात्तस्यान्वादेशैत्येकम्पूषाइत्यपरम्सोदन्तकह्। ऽऽअदन्तकःपूषाऽऽ इतिचब्राह्मणम्। ऽऽदनोविशैन्द्रमृध्रवाचह्।ऽऽ दानमनसोनोमनुष्यानिन्द्रमृदुवाचःकुरु। ऽऽअवीरामिवमामयम्शरारुरभिमन्यते।ऽऽ अबलामिवमामयम्बालोअभिमन्यतेसंशिशरिषुह्। इदम्युरिदम्कामयमाणह्। अथापितद्वदर्थेभाष्यते। ऽऽवसूयुरिन्द्रोऽऽ वसुमानित्यत्रअर्थह्। ऽऽअश्वयुर्गव्यूरथयुर्वसूयुरिन्द्रऽऽ इत्यपिनिगमोभवति।
``vāmaṃvāmam.ta.ādure.devo.dadātv.aryamā/ vāmam.pūṣā.vāmam.bhago.vāmam.devaḥ.karūḷatī/(ṛV.4,30,24)'' vāmam.vananīyam.bhavaty.ādurir.ādaraṇāt/ tat.kaḥ.karūḷatī/ bhagaḥ.purastāt.tasyānvādeśa.ity.ekam.pūṣā.ity.aparam.sodantakah/ ``adantakaḥ.pūṣā'' iti.ca.brāhmaṇam/ ``dano.viśa.indra.mṛdhravācah/'' dānamanaso.no.manuṣyān.indra.mṛduvācaḥ.kuru/ ``avīrām.iva.mām.ayam.śarārur.abhi.manyate/'' abalām.iva.mām.ayam.bālo.abhimanyate.saṃśiśariṣuh/ idamyur.idam.kāmayamāṇah/ athāpi.tadvad.arthe.bhāṣyate/ ``vasūyur.indro'' vasumān.ity.atra.arthah/ ``aśvayurgavyū.rathayur.vasūyur.indra'' ity.api.nigamo.bhavati/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽकिम्तेकृण्वन्तिकीकऋएषुगावोनाशिरम्दुह्रेनतपन्तिघर्मम्। आनोभरप्रमगन्दस्यवेदोनैचाशाखम्मघवन्रन्धयानह्।(ऋव्।३,५३,१४)ऽऽ किम्तेकुर्वन्तिकीकऋएषुगावह्। कीकऋआनामदेशोअनार्यनिवासह्। कीकऋआःकिंकृताःकिम्क्रियाभिरितिप्रेप्सावा। नैवचाशिरम्दुह्रेनतपन्तिघर्मम्हर्म्यम्। आहरनःप्रमगन्दस्यधनानि। मगन्दःकुसीदी। माङ्गदोमामागमिष्यतीतिचददाति। तदपत्यम्प्रमगन्दोअत्यन्तकुसीदिकुलीनह्।प्रमदकोवायोअयमेवअस्तिलोकोनपरैतिप्रेप्सुह्। पण्डकोवा। पण्डकःपण्डगःप्रार्दकोवाप्रार्दयत्याण्डौ। आण्डावाणीइवव्रीडयतितत्स्थम्। नैचाशाखम्नीचाशाखोनीचैह्शाखह्। शाखाःशक्नोतेह्। आणिररणात्। तम्नोमघवन्रन्धयेति। रध्यतिर्वशगमने। बुन्दैषुर्भवतिबुन्दोवाभिन्दोवाभयदोवाभासमानोद्रवतीतिवा।
``kim.te.kṛṇvanti.kīkaṛeṣu.gāvo.nāśiram.duhre.na.tapanti.gharmam/ ā.no.bhara.pramagandasya.vedo.naicāśākham.maghavanrandhayā.nah/(ṛV.3,53,14)'' kim.te.kurvanti.kīkaṛeṣu.gāvah/ kīkaṛā.nāma.deśo.anāryanivāsah/ kīkaṛāḥ.kiṃkṛtāḥ.kim.kriyābhir.itiprepsā.vā/ naiva.cāśiram.duhre.na.tapanti.gharmam.harmyam/ āhara.naḥ.pramagandasya.dhanāni/ magandaḥ.kusīdī/ māṅgado.māmāgamiṣyatīti.ca.dadāti/ tad.apatyam.pramagando.atyantakusīdikulīnah/pramadako.vā.yo.ayam.eva.asti.loko.na.para.iti.prepsuh/ paṇḍako.vā/ paṇḍakaḥ.paṇḍagaḥ.prārdako.vā.prārdayaty.āṇḍau/ āṇḍāvāṇī.iva.vrīḍayati.tatstham/ naicāśākham.nīcāśākho.nīcaihśākhah/ śākhāḥ.śaknoteh/ āṇir.araṇāt/ tam.no.maghavanrandhayeti/ radhyatir.vaśagamane/ bunda.iṣur.bhavati.bundo.vā.bhindo.vā.bhayado.vā.bhāsamāno.dravatīti.vā/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽतुविक्षम्तेसुकृतम्सूमयम्धनुःसाधुर्बुन्दोहिरण्ययह्। उभातेबाहूरण्यासुसंस्कृतऋदूपेचिदृदूवृधा।(ऋव्।८,७७,११)ऽऽ तुविक्षम्बहुविक्षेपम्महाविक्षेपम्वा। तेसुकृतम्सूमयम्सुसुखम्धनुःसाधयिता। तेबुन्दोहिरण्ययौभौतेबाहूरण्यौरमणीयौसांग्राम्यौवा। ऋदूपेअर्दनपातिनौगमनपातिनौवामर्मण्यर्दनवेधिनौगमनवेधिनौवा।
``tuvikṣam.te.sukṛtam.sūmayam.dhanuḥ.sādhurbundo.hiraṇyayah/ ubhā.te.bāhū.raṇyā.susaṃskṛta.ṛdūpe.cidṛdūvṛdhā/(ṛV.8,77,11)'' tuvikṣam.bahuvikṣepam.mahāvikṣepam.vā/ te.sukṛtam.sūmayam.susukham.dhanuḥ.sādhayitā/ te.bundo.hiraṇyaya.ubhau.te.bāhū.raṇyau.ramaṇīyau.sāṃgrāmyau.vā/ ṛdūpe.ardanapātinau.gamanapātinau.vā.marmaṇy.ardanavedhinau.gamanavedhinau.vā/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽनिराविध्यद्गिरिभ्यआधारयत्पक्वमोदनम्। इन्द्रोबुन्दम्स्वाततम्।(ऋव्।८,७७,६)ऽऽ निरविध्यद्गिरिभ्यआधारयत्पक्वमोदनमुदकदानम्मेघम्। इन्द्रोबुन्दम्स्वाततम्। वृन्दम्बुन्देनव्याख्यातम्वृन्दारकश्च।
``nirāvidhyadgiribhya.ā.dhārayatpakvamodanam/ indro.bundam.svātatam/(ṛV.8,77,6)'' niravidhyadgiribhya.ādhārayat.pakvamodanam.udakadānam.megham/ indro.bundam.svātatam/ vṛndam.bundena.vyākhyātam.vṛndārakaś.ca/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽअयम्योहोताकिरुसयमस्यकमप्यूहेयत्समञ्जन्तिदेवाह्। अहरहर्जायतेमासिमास्यथादेवादिधिरेहव्यवाहम्।(ऋव्।१०,५२,३)ऽऽ अयम्योहोताकर्तासयमस्यकमप्यूहेअन्नमभिवहतियत्समश्नुवन्तिदेवाह्। अहरहर्जायतेमासेमासेअर्धमासेअर्धमासेवाअथदेवानिदधिरेहव्यवाहम्। उल्बमूर्णोतेर्वृणोतेर्वा। ऽऽमहत्तदुल्बम्स्थविरम्तदासीद्ऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। ऋबीसमपगतभासमपहृतभासमन्तर्हितभासम्गतभासम्वा।
``ayam.yo.hotā.kiru.sa.yamasya.kamapyūhe.yatsamañjanti.devāh/ aharahar.jāyate.māsimāsyathā.devā.didhire.havyavāham/(ṛV.10,52,3)'' ayam.yo.hotā.kartā.sa.yamasya.kamapyūhe.annam.abhivahati.yatsamaśnuvanti.devāh/ aharahar.jāyate.māse.māse.ardhamāse.ardhamāse.vā.atha.devā.nidadhire.havyavāham/ ulbam.ūrṇoter.vṛṇoter.vā/ ``mahattad.ulbam.sthaviram.tad.āsīd'' ity.api.nigamo.bhavati/ ṛbīsam.apagatabhāsam.apahṛtabhāsam.antarhitabhāsam.gatabhāsam.vā/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽहिमेनअग्निम्घ्रंसमवारयेथाम्पितुमतीमूर्जमस्माअधत्तम्। ऋबीसेअत्रिमश्विनाअवनीतमुन्निन्यथुःसर्वगणम्स्वस्ति।(ऋव्।१,११६,८)ऽऽ हिमेनौदकेनग्रीष्मान्तेअग्निम्घ्रंसमहरवारयेथामन्नवर्तीम्सअस्माऊर्जमधत्तमङ्गयेयोयमृबीसेपृथिव्यामग्निरन्तरौषधिवनस्पतिष्वप्सुतमुन्निन्यथुःसर्वगणम्सर्वनामानम्। गनोगणनाद्गुणश्च। यद्वृष्टओषधयौद्यन्तिप्राणिनश्चपृथिव्याम्तदश्विनोरूपम्तेनएनौस्तौतिस्तौति।
``himena.agnim.ghraṃsam.avārayethāmpitumatīm.ūrjam.asmā.adhattam/ ṛbīse.atrim.aśvinā.avanītam.unninyathuḥ.sarvagaṇam.svasti/(ṛV.1,116,8)'' himena.udakena.grīṣmānte.agnim.ghraṃsam.aharavārayethāmannavartīm.sa.asmā.ūrjam.adhattamaṅgaye.yoyamṛbīse.pṛthivyām.agnir.antarauṣadhivanaspatiṣv.apsu.tam.unninyathuḥ.sarvagaṇam.sarvanāmānam/ gano.gaṇanād.guṇaś.ca/ yad.vṛṣṭa.oṣadhaya.udyanti.prāṇinaś.ca.pṛthivyām.tad.aśvino.rūpam.tena.enau.stauti.stauti/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.