Library·Yāska: Nirukta·6·6.30

Yāska: Nirukta 6.30

Nir 6.30

ऽऽअरायिकाणेविकऋएगिरिम्गच्छसदान्वे। शिरिम्बिऋहस्यसत्वभिस्तेभिष्ट्वाचातयामसि।(ऋव्।१०,१५५,१)ऽऽ अदायिनिकाणेविकऋए। काणोविक्रान्तदर्शनैत्यौपमन्यवह्। कणतर्वास्यादणूभावकर्मणह्। कणातिःशब्दअणूभावेभाष्यतेअनुकणतिइति। मात्राणूभावात्कणोदर्शनअणूभावात्काणह्। विकऋओविक्रान्तगतिरित्यौपमन्यवह्। कुऋअतेर्वास्याद्विपरीतस्यविकुऋइतोभवति। गिरिम्गच्छसदानोनुवेशब्दकारिके। शिरिम्बिऋहस्यसत्वभिह्। शिरिम्बिऋहोमेघःशीर्यतेबिऋहे। बिऋहमन्तरिक्षम्बिऋहम्बीरिऋएनव्याख्यातम्। तस्यसत्त्वैरुदकैरितिस्यात्तैष्ट्वाचातयामह्। अपिवाशिरिम्बिठोभारद्वाजह्। कालकर्णौपेतोलक्ष्मीर्निर्नाशयांचकारतस्यसत्त्वैःकर्मभिरितिस्यात्तैष्ट्वाचातयामश्चातयतिर्नाशने। पराशरःपराशीर्णस्यवसिष्ठस्यस्थविरस्यजज्ञे। ऽऽपराशरःशतयातुर्वसिष्ठऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। इन्द्रोअपिपराशरौच्यतेपराशातयितायातूनाम्। ऽऽइन्द्रोयातूनामभवत्पराशरऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। क्रिविर्दतीविकर्तनदन्ती। ऽऽयत्रावोदिद्युद्रदतिक्रिविर्दतिऽऽ इत्यपिनिगमोभवति। करूलतीकृत्तदती। अपिवादेवम्कंचित्कृत्तदन्तम्दृष्ट्वाएवमवक्ष्यत्।

``arāyi.kāṇe.vikaṛe.girim.gaccha.sadānve/ śirimbiṛhasya.satvabhistebhiṣṭvā.cātayām.asi/(ṛV.10,155,1)'' adāyini.kāṇe.vikaṛe/ kāṇovikrāntadarśana.ity.aupamanyavah/ kaṇatarvā.syād.aṇūbhāvakarmaṇah/ kaṇātiḥ.śabda.aṇūbhāve.bhāṣyate.anukaṇati.iti/ mātrāṇūbhāvāt.kaṇo.darśana.aṇūbhāvāt.kāṇah/ vikaṛo.vikrāntagatir.ity.aupamanyavah/ kuṛater.vā.syād.viparītasya.vikuṛito.bhavati/ girim.gaccha.sadānonuve.śabdakārike/ śirimbiṛhasya.satvabhih/ śirimbiṛho.meghaḥ.śīryate.biṛhe/ biṛhamantarikṣam.biṛham.bīriṛena.vyākhyātam/ tasya.sattvair.udakair.iti.syāt.taiṣṭvā.cātayāmah/ api.vā.śirimbiṭho.bhāradvājah/ kālakarṇa.upeto.lakṣmīr.nirnāśayāṃcakāra.tasya.sattvaiḥ.karmabhir.iti.syāt.taiṣṭvā.cātayāmaś.cātayatirnāśane/ parāśaraḥ.parāśīrṇasya.vasiṣṭhasya.sthavirasya.jajñe/ ``parāśaraḥ.śatayātur.vasiṣṭha'' ity.api.nigamo.bhavati/ indro.api.parāśara.ucyate.parāśātayitā.yātūnām/ ``indro.yātūnām.abhavat.parāśara'' ity.api.nigamo.bhavati/ krivirdatī.vikartanadantī/ ``yatrā.vo.didyudradati.krivirdati'' ity.api.nigamo.bhavati/ karūlatī.kṛttadatī/ api.vā.devam.kaṃcit.kṛttadantam.dṛṣṭvā.evam.avakṣyat/

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/Nir/6.30

Cite as: Yāska: Nirukta 6.30, in HREEM (hreem.cc/library/Nir/6.30), after GRETIL, Yaska: Nirukta Based on the edition by Lakshman Sarup Input by Munoe Tokunaga (and partly M.

Edition, numbering and licence

GRETIL 1_veda/5_vedang/3_pratis/niruktau.htm — Yaska: Nirukta Based on the edition by Lakshman Sarup Input by Munoe Tokunaga (and partly M. Kobayashi) 29.7.1999 THIS GRETIL TEXT FILE IS FOR REFERENCE PURPOSES ONLY! COPYRIGHT AND TERMS OF USAGE AS FOR SOURCE FILE. Text converted to Unicode (UTF-8). (This fi

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text