ऽऽप्रनूमहित्वम्वृसभस्यवोचम्यम्पूरवोवृत्रहनम्सचन्ते। वैश्वानरोदस्युमग्निर्जघन्वानधूनोत्कास्थाअवशम्बरम्भेत्।ऽऽ।[८०९] प्रब्रवीमितन्महत्त्वम्माहाभाग्यम्वृसभस्यवर्षितृ६।अपाम्।(७,२२) यम्पूरु१प्पूरयितव्यामनुष्यावृत्रहनम्मेघहनम्सचन्तेसेवन्तेवर्षकामाह्।[८०९] दस्युर्दस्यतेःक्षयअर्थादुपदस्यन्त्यस्मिन्रसाह्,।उपदासयतिकर्माणि।[८०९] तमग्निर्वैश्वानरोअघ्नन्न्,।अवाधूनोदपःकास्था,।अभिनत्शम्बरम्मेघम्।[८०९] अथअसावादित्यैतिपूर्वेयाज्ञिकाह्।[८०९] एषाम्लोकानाम्रोहेनसवनानाम्रोहआम्नातस्। रोहात्प्रत्यवरोहश्चिकीर्षितस्। तामनुकृतिम्।[चिकीर्षन्]।होताआग्निमारुतेशस्त्रेवैश्वानरीयेनसूक्तेनप्रतिपद्यते[प्रारभते]।[८०९] सोअपिनस्तोत्रियमाद्रियेत,।आग्नेयस्हिभवति।।[ ] ततआगच्छतिमध्यमस्थानादेवताःरुद्रंश्चमरुतश्च। ततोअग्निमिहस्थानमत्रएवस्तोत्रियम्शंसति।[८०९] अथअपिवैश्वानरीयस्द्वादशकपालस्भवत्येतस्यहिद्वादशविधम्कर्म।[८०९] ऽऽअसौवाआदित्योअग्निर्वैश्वानरह्ऽऽ।इति।[८१०] अथअपिनिवित्सौर्यवैश्वानरीभवति।ऽऽ।आयोद्याम्भात्यापृथिवीम्ऽऽ।इति।[८१०] एसहिद्यावापृथिवीआवाभासयति।[८१०] अथअपिछान्दोमिकम्सूक्तम्सौर्यवैश्वानरम्भवति।ऽऽ।दिविपृष्ठोअरोचतऽऽ।इति। एसहिदिविपृष्ठोअरोचतैति।[८१०] अथअपिहविस्पान्तीयम्सूक्तम्सौर्यवैश्वानरम्भवति।[८१०] अयमेवअग्निर्वैश्वानरैतिशाकपूनिर्। विश्वानरावित्यप्येतेउत्तरेज्योतिषी। वैश्वानरोअयम्[अग्निःट्]।यत्ताभ्याम्जायते।[८१०] कथम्त्वयमेताभ्याम्जायतैति।[८१०] यत्रवैद्युतःशरनमभिहन्ति,।यावदनुपात्तस्भवतिमध्यमधर्मएवतावद्भवत्युदकैन्धनःशरीरौपशमनह्( )।[८१०] उपादीयमानएवअयम्[अग्निःट्]।सम्पद्यतौदकौपशमनःशरीरदीप्तिह्।[८१०] अथआदित्यादुदीचिप्रथमसमावृत्तआदित्ये,।कंसम्[चोप्पेर्]।वामनिम्[च्रिस्तल्]।वापरिमृज्यप्रतिस्वरे[अफ़ोचुस्]।यत्रशुस्कगोमयमसंस्पर्शयन्धारयतितत्प्रदीप्यते,।सोअयमेवसम्पद्यते।[८१०-८११] अथअप्याह।ऽऽ।वैश्वानरोयततेसूर्येनैति।ऽऽ।[८११: नचपुनरात्मनाआत्मासम्यतते। अन्येनएवअन्यःसम्यतत। इतिइमम्[अग्निम्ट्]।आदधात्य्[किन्द्लेस्]।अमुतोअमुस्यरश्मयःप्रादुर्भवन्ति। इतोअस्यअर्चिसस्तयोर्भाषोःसंसङ्गम्दृष्ट्वाएवमवक्ष्यत्।[८११] अथयान्येतान्यौत्तमिकानि[उत्तमस्थानदेवताविशेषस्तुतिअर्थानि]।सूक्तानिभागानिवासावित्रानिवासौर्यानिवापौस्नानिवावैस्नवानिवा।[वैश्वदेव्यानिवा]।तेषुवैश्वानरीयाःप्रवादा[एxप्रेस्सिओन्]।अभविष्यन्न्। आदित्यकर्मणाचएनमस्तौस्यन्नित्य्,।उदेसिइत्य्,।अस्तमेसिइति,।विपर्येसिइति।[८११] आग्नेयेष्वेवहिसूक्तेष्व्वैश्वानरीयाःप्रवादाभवन्त्य्। अग्निकर्मणाचएनम्[वैश्वानरम्ट्]।स्ताउतिइति,।वहसिइति,।पचसिइति,।दहतिइति।[८११] यथोएतद्वर्षकर्मणाह्येनम्स्तौतिइत्यस्मिन्नप्येतदुपपद्यते।[८११] ऽऽसमानमेतदुदकमुच्चैत्यवचाहभिह्। भुमिम्पर्जन्याजिन्वन्तिदिवम्जिन्वन्त्यग्नयह्।ऽऽ। इतिसानिगदव्याख्या।
``pra.nū.mahitvam.vṛsabhasya.vocam.yam.pūravo.vṛtrahanam.sacante/ vaiśvānaro.dasyum.agnir.jaghanvān.adhūnot.kāsthā.ava.śambaram.bhet/''.[809] prabravīmi.tan.mahattvam.māhābhāgyam.vṛsabhasya.varṣitṛ6.apām/(7,22) yam.pūru1p.pūrayitavyā.manuṣyā.vṛtrahanam.meghahanam.sacante.sevante.varṣa.kāmāh/[809] dasyur.dasyateḥ.kṣaya.arthād.upadasyanty.asmin.rasāh,.upadāsayati.karmāṇi/[809] tam.agnir.vaiśvānaro.aghnann,.avādhūnod.apaḥ.kāsthā,.abhinat.śambaram.megham/[809] atha.asāv.āditya.iti.pūrve.yājñikāh/[809] eṣām.lokānām.rohena.savanānām.roha.āmnātas/ rohāt.pratyavarohaś.cikīrṣitas/ tām.anukṛtim.[cikīrṣan].hotā.āgnimārute.śastre.vaiśvānarīyena.sūktena.pratipadyate[prārabhate]/[809] so.api.na.stotriyam.ādriyeta,.āgneyas.hi.bhavati/.[ ] tata.āgacchati.madhyama.sthānā.devatāḥ.rudraṃś.ca.marutaś.ca/ tato.agnim.iha.sthānam.atra.eva.stotriyam.śaṃsati/[809] atha.api.vaiśvānarīyas.dvādaśa.kapālas.bhavaty.etasya.hi.dvādaśa.vidham.karma/[809] ``asau.vā.ādityo.agnir.vaiśvānarah''.iti/[810] atha.api.nivit.saurya.vaiśvānarī.bhavati.''.ā.yo.dyām.bhātyā.pṛthivīm''.iti/[810] esa.hi.dyāvā.pṛthivī.āv.ābhāsayati/[810] atha.api.chāndomikam.sūktam.saurya.vaiśvānaram.bhavati.''.divi.pṛṣṭho.arocata''.iti/ esa.hi.divi.pṛṣṭho.arocata.iti/[810] atha.api.havis.pāntīyam.sūktam.saurya.vaiśvānaram.bhavati/[810] ayam.eva.agnir.vaiśvānara.iti.śākapūnir/ viśvānarāv.ity.apy.ete.uttare.jyotiṣī/ vaiśvānaro.ayam[agniḥ.ṭ].yat.tābhyām.jāyate/[810] katham.tv.ayam.etābhyām.jāyata.iti/[810] yatra.vaidyutaḥ.śaranam.abhihanti,.yāvad.anupāttas.bhavati.madhyama.dharma.eva.tāvad.bhavaty.udaka.indhanaḥ.śarīra.upaśamanah( )/[810] upādīyamāna.eva.ayam[agniḥ.ṭ].sampadyata.udaka.upaśamanaḥ.śarīra.dīptih/[810] atha.ādityād.udīci.prathama.samāvṛtta.āditye,.kaṃsam[copper].vā.manim[cristal].vā.parimṛjya.pratisvare[a.focus].yatra.śuska.gomayam.asaṃsparśayan.dhārayati.tat.pradīpyate,.so.ayam.eva.sampadyate/[810-811] atha.apy.āha/''.vaiśvānaro.yatate.sūryena.iti/''.[811: na.ca.punar.ātmanā.ātmā.samyatate/ anyena.eva.anyaḥ.samyatata/ iti.imam[agnim.ṭ].ādadhāty[kindles].amuto.amusya.raśmayaḥ.prādurbhavanti/ ito.asya.arcisas.tayor.bhāṣoḥ.saṃsaṅgam.dṛṣṭvā.evam.avakṣyat/[811] atha.yāny.etāny.auttamikāni[uttama.sthāna.devatā.viśeṣa.stuti.arthāni].sūktāni.bhāgāni.vā.sāvitrāni.vā.sauryāni.vā.pausnāni.vā.vaisnavāni.vā.[vaiśvadevyāni.vā].teṣu.vaiśvānarīyāḥ.pravādā[expression].abhaviṣyann/ āditya.karmaṇā.ca.enam.astausyann.ity,.udesi.ity,.astam.esi.iti,.viparyesi.iti/[811] āgneyeṣv.eva.hi.sūkteṣv.vaiśvānarīyāḥ.pravādā.bhavanty/ agni.karmaṇā.ca.enam[vaiśvānaram.ṭ].stāuti.iti,.vahasi.iti,.pacasi.iti,.dahati.iti/[811] yatho.etad.varṣa.karmaṇā.hy.enam.stauti.ity.asminn.apy.etad.upapadyate/[811] ``samānam.etad.udakam.uccaity.ava.cāhabhih/ bhumim.parjanyā.jinvanti.divam.jinvanty.agnayah/''. iti.sā.nigada.vyākhyā/
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.