Library·Yāska: Nirukta·7·7.24

Yāska: Nirukta 7.24

Nir 7.24

ऽऽकृस्नम्नियानम्हरयःसुपर्णाअपोवसानादिवमुत्पतन्ति। तआववृत्रन्त्सदनादृतस्यआतित्घृतेनपृथिवीव्युद्यतेऽऽ।[८२०] कृस्नम्निरयनम्रात्रिरादित्यस्य,।हरयःसुपर्णाहरनाआदित्यरश्मयह्,।तेयदाअमुतोअर्वाञ्चःपर्यावर्तन्तेसहस्थानादुदकस्यआदित्याद्,।अथघृतेनौदकेनपृथिवीव्युद्यते।[८२०] घृतमित्युदकनाम,।जिघर्तेःसिञ्चतिकर्मणह्।[८२०] अथअपिब्राह्मणम्भवति।ऽऽ।अग्निर्वाइतोवृष्टिम्समीरयति,।धामछदिवखलुवैभूत्वावर्षति,।मरुतःसृष्टाम्वृष्टिम्नयन्ति।[८२०] ऽऽयदाअसावादित्योन्यञ्च्रश्मिभिःपर्यावर्ततेअथवर्षतिइति।ऽऽ।[८२०] यथोएतद्रोहात्प्रत्यवरोहश्चिकीर्षितैत्य्। आम्नायवचनादेतद्भवति।[८२०]। [रोहात्प्रत्यवरोहैत्यर्थवादमात्रमेव॥ड्।८२२] यथोएतद्वैस्वानरीयोद्वादशकपालोभवतिइत्य्। अनिर्वचनम्कपालानिभवन्त्य्,।अस्तिहिसौर्यएककपालःपञ्चकपालश्च।[८२०] यथोएतद्ब्राह्मणम्भवतिइति। बहुभक्तिवादानिहिब्राह्मणानिभवन्ति,।पृथिवीवैश्वानरःसंवत्सरोवैश्वानरोब्राह्मणोवैश्वानरैति।[८२०]।[भक्तिर्नामगुनकल्पनाड्।८२३] यथोएतन्निवित्सौर्यवैश्वानरीभवतिइत्यस्यएवसाभवति। ऽऽयोविश्भ्योमानुसीभ्योदीदेद्ऽऽ।इत्येषहिविश्भ्योमानुसीभ्योदीप्यते।[८२०-८२१] यथोएतधविस्पान्तीयम्सूक्तम्सौर्यवैश्वानरम्भवतिइत्यस्यएवतद्भवति।७,२४।[८२१] ऽऽजमदग्निराहुतऽऽ।इति। जमदग्नयःप्रजमितअग्नयोवाप्रज्वलितअग्नयोवातैरभिहुतोभवति।[८२१] यथोएतद्धविष्पान्तीयम्सूक्तम्सौर्यवैश्वानरम्भवतिइत्यस्यएवतद्भवति।

``kṛsnam.niyānam.harayaḥ.suparṇā.apo.vasānā.divam.utpatanti/ ta.ā.vavṛtrant.sadanād.ṛtasya.āt.it.ghṛtena.pṛthivī.vyudyate''.[820] kṛsnam.nirayanam.rātrir.ādityasya,.harayaḥ.suparṇā.haranā.āditya.raśmayah,.te.yadā.amuto.arvāñcaḥ.paryāvartante.saha.sthānād.udakasya.ādityād,.atha.ghṛtena.udakena.pṛthivī.vyudyate/[820] ghṛtam.ity.udaka.nāma,.jigharteḥ.siñcati.karmaṇah/[820] atha.api.brāhmaṇam.bhavati.''.agnir.vā.ito.vṛṣṭim.samīrayati,.dhāmachad.iva.khalu.vai.bhūtvā.varṣati,.marutaḥ.sṛṣṭām.vṛṣṭim.nayanti/[820] ``yadā.asāv.ādityo.nyañc.raśmibhiḥ.paryāvartate.atha.varṣati.iti/''.[820] yatho.etad.rohāt.pratyavarohaś.cikīrṣita.ity/ āmnāya.vacanād.etad.bhavati/[820]. [rohāt.pratyavaroha.ity.arthavāda.mātram.eva..ḍ.822] yatho.etad.vaisvānarīyo.dvādaśa.kapālo.bhavati.ity/ anirvacanam.kapālāni.bhavanty,.asti.hi.saurya.eka.kapālaḥ.pañcakapālaś.ca/[820] yatho.etad.brāhmaṇam.bhavati.iti/ bahu.bhakti.vādāni.hi.brāhmaṇāni.bhavanti,.pṛthivī.vaiśvānaraḥ.saṃvatsaro.vaiśvānaro.brāhmaṇo.vaiśvānara.iti/[820].[bhaktir.nāma.guna.kalpanā.ḍ.823] yatho.etan.nivit.saurya.vaiśvānarī.bhavati.ity.asya.eva.sā.bhavati/ ``yo.viś.bhyo.mānusībhyo.dīded''.ity.eṣa.hi.viś.bhyo.mānusībhyo.dīpyate/[820-821] yatho.etad.havis.pāntīyam.sūktam.saurya.vaiśvānaram.bhavati.ity.asya.eva.tad.bhavati/7,24/[821] ``jamadagnir.āhuta''.iti/ jamadagnayaḥ.prajamita.agnayo.vā.prajvalita.agnayo.vā.tair.abhihuto.bhavati/[821] yatho.etadd.haviṣpāntīyam.sūktam.saurya.vaiśvānaram.bhavati.ity.asya.eva.tad.bhavati/

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/Nir/7.24

Cite as: Yāska: Nirukta 7.24, in HREEM (hreem.cc/library/Nir/7.24), after GRETIL, Yaska: Nirukta Based on the edition by Lakshman Sarup Input by Munoe Tokunaga (and partly M.

Edition, numbering and licence

GRETIL 1_veda/5_vedang/3_pratis/niruktau.htm — Yaska: Nirukta Based on the edition by Lakshman Sarup Input by Munoe Tokunaga (and partly M. Kobayashi) 29.7.1999 THIS GRETIL TEXT FILE IS FOR REFERENCE PURPOSES ONLY! COPYRIGHT AND TERMS OF USAGE AS FOR SOURCE FILE. Text converted to Unicode (UTF-8). (This fi

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text