Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·1·1.1·1.1.20·1.1.20.4

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 1.1.20.4

P 1.1.20.4

क्अ इ,७५।२४-७६।१४ रो इ,२४६-२४७ दाप्प्रतिषेधे न दैपि अनेजन्तत्वात् । दाप्प्रतिषेधे दैपि प्रतिषेधः न प्राप्नोति : अवदातम् मुखम् । ननु च आत्त्वे कृते भविष्यति । तत् हि आत्त्वम् न प्राप्नोति । किम् कारणम् । अनेजन्तत्वात् । सिद्धम् अनुबन्धस्य अनेकान्तत्वात् । सिद्धम् एतत् । कथम् । अनुबन्धस्य अनेकान्तत्वात् । अनेकान्ताः अनुबन्धाः । पित्प्रतिषेधात् वा । अथ वा दाधाः घु अपित् इति वक्ष्यामि । तत् च अवश्यम् वक्तव्यम् । अदाप् इति हि उच्यमाने इह अपि प्रसज्येत : प्रणिदापयति इति । शक्यम् तावत् अनेन अदाप् इति ब्रुवता बान्तस्य प्रतिषेधः विज्ञातुम् । सूत्रम् तर्हि भिद्यते । यथान्यासम् एव अस्तु । ननु च उक्तम् दप्प्रतिषेधे न दैपि इति । परिहृतम् एतत् सिद्धम् अनुबन्धस्य अनेकान्तत्वात् इति । अथ एकान्तेषु दोषः एव । एकान्तेषु च न दोषः । आत्त्वे कृते भविष्यति । ननु च उक्तम् तत् हि आत्त्वम् न प्राप्नोति । किम् कारणम् । अनेजन्तत्वात् इति । पकारलोपे कृते भविष्यति । न हि अयम् तदा दाप् भवति । भूतपूर्वगत्या भविष्यति । एतत् च अत्र युक्तम् यत् सर्वेषु एव सानुबन्धकग्रहणेषु भूतपूर्वगतिः विज्ञायते । अनैमित्तिकः हि अनुबन्धलोपः तावति एव भवति । अथ वा आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति न अनुबन्धकृतम् अनेजन्तत्वम् इति यत् अयम् उदीचाम् माङः व्यतीहारे इति मेङः सानुबन्धकस्य आत्त्वभूतस्य ग्रहणम् करोति । अथ वा दाप् एव अयम् न दैप् अस्ति । कथम् अवदाययति इति । श्यन् विकरणः भविष्यति ।

KA I,75.24-76.14 Ro I,246-247 dāppratiṣedhe na daipi anejantatvāt . dāppratiṣedhe daipi pratiṣedhaḥ na prāpnoti : avadātam mukham . nanu ca āttve kṛte bhaviṣyati . tat hi āttvam na prāpnoti . kim kāraṇam . anejantatvāt . siddham anubandhasya anekāntatvāt . siddham etat . katham . anubandhasya anekāntatvāt . anekāntāḥ anubandhāḥ . pitpratiṣedhāt vā . atha vā dādhāḥ ghu apit iti vakṣyāmi . tat ca avaśyam vaktavyam . adāp iti hi ucyamāne iha api prasajyeta : praṇidāpayati iti . śakyam tāvat anena adāp iti bruvatā bāntasya pratiṣedhaḥ vijñātum . sūtram tarhi bhidyate . yathānyāsam eva astu . nanu ca uktam dappratiṣedhe na daipi iti . parihṛtam etat siddham anubandhasya anekāntatvāt iti . atha ekānteṣu doṣaḥ eva . ekānteṣu ca na doṣaḥ . āttve kṛte bhaviṣyati . nanu ca uktam tat hi āttvam na prāpnoti . kim kāraṇam . anejantatvāt iti . pakāralope kṛte bhaviṣyati . na hi ayam tadā dāp bhavati . bhūtapūrvagatyā bhaviṣyati . etat ca atra yuktam yat sarveṣu eva sānubandhakagrahaṇeṣu bhūtapūrvagatiḥ vijñāyate . anaimittikaḥ hi anubandhalopaḥ tāvati eva bhavati . atha vā ācāryapravṛttiḥ jñāpayati na anubandhakṛtam anejantatvam iti yat ayam udīcām māṅaḥ vyatīhāre iti meṅaḥ sānubandhakasya āttvabhūtasya grahaṇam karoti . atha vā dāp eva ayam na daip asti . katham avadāyayati iti . śyan vikaraṇaḥ bhaviṣyati .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/1.1.20.4

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 1.1.20.4, in HREEM (hreem.cc/library/P/1.1.20.4), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text