क्अ इ,८४।१४-८५।१७ रो इ,२७०-२७२ निष्ठासञ्ज्ञायाम् समानशब्दप्रतिषेधः । निष्ठासञ्ज्ञायाम् समानशब्दानाम् प्रतिषेधः कर्तव्यः । लोतः गर्तः इति । निष्ठासञ्ज्ञायाम् समानशब्दाप्रतिषेधः । निष्ठासञ्ज्ञायाम् समानशब्दप्रतिषेधः । अनर्थकः प्रतिषेधः अप्रतिषेधः । निष्ठासञ्ज्ञा कस्मात् न भवति । अनुबन्धः अन्यत्वकरः । अनुबन्धः क्रियते । सः अन्यत्वम् करिष्यति । अनुबन्धः अन्यत्वकरः इति चेत् न लोपात् । अनुबन्धः अन्यत्वकरः इति चेत् तत् न । किम् कारणम् । लोपात् । लुप्यते अत्र अनुबन्धः । लुप्ते अत्र अनुबन्धे न अन्यत्वम् भविष्यति । तत् यथा : कतरत् देवदत्तस्य गृहम् । अदः यत्र असौ काकः इति । उत्पतिते काके नष्टम् तत् गृहम् भवति । एवम् इह अपि लुप्ते अनुबन्धे नष्टः प्रत्ययः भवति । यदि अपि लुप्यते जानाति तु असौ सानुबन्धकस्य इयम् सञ्ज्ञा कृता इति । तत् यथा इतरत्र अपि : कतरत् देवदत्तस्य गृहम् । अदः यत्र असौ काकः इति । उत्पतिते काके यदि अपि नष्टम् तत् गृहम् भवति अन्ततः तम् उद्देशम् जानाति । सिद्धविपर्यासः च । सिद्धः च विपर्यासः । यदि अपि जानाति सन्देहः तस्य भवति : अयम् सः तशब्दः लोतः गर्तः इति अयम् सः तशब्दः लूनः गीर्णः इति । तत् यथा इतरत्र अपि : कतरत् देवदत्तस्य गृहम् । अदः यत्र असौ काकः इति । उत्पतिते काके यदि अपि नष्टम् तत् गृहम् भवति अन्ततः तम् उद्देशम् जानाति । सन्देहः तु तस्य भवति : इदम् तत् गृहम् इदम् तत् गृहम् इति । एवम् तर्हि । कारककालविशेषात् सिद्धम् । कारककालविशेषौ उपादेयौ । भूते यः तशब्दः कर्तरि कर्मणि भावे च इति । तत् यथा इतरत्र अपि । यः एषः मनुष्यः प्रेक्षापूर्वकारी भवति सः अध्रुवेण निमित्तेन ध्रुवम् निमित्तम् उपादत्ते वेदिकाम् पुण्डरीकम् वा । एवम् अपि प्राकीर्ष्ट इति अत्र प्राप्नोति । लुङि सिजादिदर्शनात् । लुङि सिजादिदर्शनात् न भविष्यति । यत्र तर्हि सिजादयः न दृश्यन्ते प्राभित्त इति । दृश्यन्ते अत्र अपि सिजादयः । किम् वक्तव्यम् एतत् । न हि । कथम् अनुच्यमानम् गंस्यते । यथा एव अयम् अनुपदिष्टान् कारककालविशेषान् अवगच्छति एवम् एतत् अपि अवगन्तुम् अर्हति : यत्र सिजादयः न इति ।
KA I,84.14-85.17 Ro I,270-272 niṣṭhāsañjñāyām samānaśabdapratiṣedhaḥ . niṣṭhāsañjñāyām samānaśabdānām pratiṣedhaḥ kartavyaḥ . lotaḥ gartaḥ iti . niṣṭhāsañjñāyām samānaśabdāpratiṣedhaḥ . niṣṭhāsañjñāyām samānaśabdapratiṣedhaḥ . anarthakaḥ pratiṣedhaḥ apratiṣedhaḥ . niṣṭhāsañjñā kasmāt na bhavati . anubandhaḥ anyatvakaraḥ . anubandhaḥ kriyate . saḥ anyatvam kariṣyati . anubandhaḥ anyatvakaraḥ iti cet na lopāt . anubandhaḥ anyatvakaraḥ iti cet tat na . kim kāraṇam . lopāt . lupyate atra anubandhaḥ . lupte atra anubandhe na anyatvam bhaviṣyati . tat yathā : katarat devadattasya gṛham . adaḥ yatra asau kākaḥ iti . utpatite kāke naṣṭam tat gṛham bhavati . evam iha api lupte anubandhe naṣṭaḥ pratyayaḥ bhavati . yadi api lupyate jānāti tu asau sānubandhakasya iyam sañjñā kṛtā iti . tat yathā itaratra api : katarat devadattasya gṛham . adaḥ yatra asau kākaḥ iti . utpatite kāke yadi api naṣṭam tat gṛham bhavati antataḥ tam uddeśam jānāti . siddhaviparyāsaḥ ca . siddhaḥ ca viparyāsaḥ . yadi api jānāti sandehaḥ tasya bhavati : ayam saḥ taśabdaḥ lotaḥ gartaḥ iti ayam saḥ taśabdaḥ lūnaḥ gīrṇaḥ iti . tat yathā itaratra api : katarat devadattasya gṛham . adaḥ yatra asau kākaḥ iti . utpatite kāke yadi api naṣṭam tat gṛham bhavati antataḥ tam uddeśam jānāti . sandehaḥ tu tasya bhavati : idam tat gṛham idam tat gṛham iti . evam tarhi . kārakakālaviśeṣāt siddham . kārakakālaviśeṣau upādeyau . bhūte yaḥ taśabdaḥ kartari karmaṇi bhāve ca iti . tat yathā itaratra api . yaḥ eṣaḥ manuṣyaḥ prekṣāpūrvakārī bhavati saḥ adhruveṇa nimittena dhruvam nimittam upādatte vedikām puṇḍarīkam vā . evam api prākīrṣṭa iti atra prāpnoti . luṅi sijādidarśanāt . luṅi sijādidarśanāt na bhaviṣyati . yatra tarhi sijādayaḥ na dṛśyante prābhitta iti . dṛśyante atra api sijādayaḥ . kim vaktavyam etat . na hi . katham anucyamānam gaṃsyate . yathā eva ayam anupadiṣṭān kārakakālaviśeṣān avagacchati evam etat api avagantum arhati : yatra sijādayaḥ na iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.