क्अ इ,९१।२-२१ रो इ,२९१-२९३ किम् उदाहरणम् । प्रियविश्वाय । न एतत् अस्ति प्रयोजनम् । सर्वाद्यन्तस्य बहुव्रीहेः प्रतिषेधेन भवितव्यम् । वक्ष्यति च एतत् : बहुव्रीहौ सर्वनामसङ्ख्ययोः उपसङ्ख्यानम् इति । तत्र विश्वप्रियाय इति भवितव्यम् । इदम् तर्हि : द्व्यन्याय त्र्यन्याय । ननु च अत्र अपि सर्वनाम्नः एव पूर्वनिपातेन भवितव्यम् । न एषः दोषः । वक्ष्यति एतत् : सङ्ख्यासर्वनाम्नोः यः बहुव्रीहिः परत्वात् तत्र सङ्ख्यायाः पूर्वनिपातः भवति इति । इदम् च अपि उदाहरणम् प्रियविश्वाय । ननु च उक्तम् विश्वप्रियाय इति भवितव्यम् इति । वक्ष्यति एतत् : वा प्रियस्य इति । न खलु अपि अवश्यम् सर्वाद्यन्तस्य एव बहुव्रीहेः प्रतिषेधेन भवितव्यम् । किम् तर्हि । असर्वाद्यन्तस्य अपि भवितव्यम् । किम् प्रयोजनम् । अकच् मा भूत् । किम् च स्यात् यदि अकच् स्यात् । कः न स्यात् । कः च इदानीम् काकचोः विशेषः । व्यञ्जनान्तेषु विशेषः । अहकम् पिता अस्य मकत्पितृकः , त्वकम् पिता अस्य त्वकत्पितृकः इति प्राप्नोति , मत्कपितृकः त्वत्कपितृकः इति च इष्यते । कथम् पुनः इच्छता अपि भवता बहिरङ्गेन प्रतिषेधेन अन्तरङ्गः विधिः शख्यः बाधितुम् । अन्तरङ्गान् अपि विधीन् बहिरङ्गः विधिः बाधते गोमत्प्रियः इति यथा । क्रियते तत्र यत्नः : प्रत्ययोत्तरपदयोः च इति । ननु च इह अपि क्रियते : न बहुव्रीहौ इति । अस्ति अन्यत् एतस्य वचने प्रयोजनम् । किम् । प्रियविश्वाय । उपसर्जनप्रतिषेधेन अपि एतत् सिद्धम् । अयम् खलु अपि बहुव्रीहिः अस्ति एव प्राथमकल्पिकः यस्मिन् ऐकपद्यम् ऐकस्वर्यम् ऐकविभक्तिकत्वम् च । अस्ति तादर्थ्यात् ताच्छब्द्यम् : बहुव्रीह्यर्थानि पदानि बहुव्रीहिः इति । तत् यत् तादर्थ्यात् ताच्छब्द्यम् तस्य इदम् ग्रहणम् । गोनर्दीयः आह अकच्स्वरौ तु कर्तव्यौ प्रत्यङ्गम् मुक्तसंशयौ । त्वकत्पितृकः मकत्पितृकः इति एव भवितव्यम् इति ।
KA I,91.2-21 Ro I,291-293 kim udāharaṇam . priyaviśvāya . na etat asti prayojanam . sarvādyantasya bahuvrīheḥ pratiṣedhena bhavitavyam . vakṣyati ca etat : bahuvrīhau sarvanāmasaṅkhyayoḥ upasaṅkhyānam iti . tatra viśvapriyāya iti bhavitavyam . idam tarhi : dvyanyāya tryanyāya . nanu ca atra api sarvanāmnaḥ eva pūrvanipātena bhavitavyam . na eṣaḥ doṣaḥ . vakṣyati etat : saṅkhyāsarvanāmnoḥ yaḥ bahuvrīhiḥ paratvāt tatra saṅkhyāyāḥ pūrvanipātaḥ bhavati iti . idam ca api udāharaṇam priyaviśvāya . nanu ca uktam viśvapriyāya iti bhavitavyam iti . vakṣyati etat : vā priyasya iti . na khalu api avaśyam sarvādyantasya eva bahuvrīheḥ pratiṣedhena bhavitavyam . kim tarhi . asarvādyantasya api bhavitavyam . kim prayojanam . akac mā bhūt . kim ca syāt yadi akac syāt . kaḥ na syāt . kaḥ ca idānīm kākacoḥ viśeṣaḥ . vyañjanānteṣu viśeṣaḥ . ahakam pitā asya makatpitṛkaḥ , tvakam pitā asya tvakatpitṛkaḥ iti prāpnoti , matkapitṛkaḥ tvatkapitṛkaḥ iti ca iṣyate . katham punaḥ icchatā api bhavatā bahiraṅgena pratiṣedhena antaraṅgaḥ vidhiḥ śakhyaḥ bādhitum . antaraṅgān api vidhīn bahiraṅgaḥ vidhiḥ bādhate gomatpriyaḥ iti yathā . kriyate tatra yatnaḥ : pratyayottarapadayoḥ ca iti . nanu ca iha api kriyate : na bahuvrīhau iti . asti anyat etasya vacane prayojanam . kim . priyaviśvāya . upasarjanapratiṣedhena api etat siddham . ayam khalu api bahuvrīhiḥ asti eva prāthamakalpikaḥ yasmin aikapadyam aikasvaryam aikavibhaktikatvam ca . asti tādarthyāt tācchabdyam : bahuvrīhyarthāni padāni bahuvrīhiḥ iti . tat yat tādarthyāt tācchabdyam tasya idam grahaṇam . gonardīyaḥ āha akacsvarau tu kartavyau pratyaṅgam muktasaṃśayau . tvakatpitṛkaḥ makatpitṛkaḥ iti eva bhavitavyam iti .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.