Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·1·1.1·1.1.38·1.1.38.2

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 1.1.38.2

P 1.1.38.2

क्अ इ,९४।१८-९५।११ रो इ,३०२-३०३ यदि पुनः अविभक्तिः शब्दः अव्ययसञ्ज्ञः भवति इति उच्येत । अविभक्तौ इतरेतराश्रयत्वात् अप्रसिद्धिः । अविभक्तौ इतरेतराश्रयत्वात् अप्रसिद्धिः सञ्ज्ञायाः । का इतरेतराश्रयता । सति अविभक्तित्वे सञ्ज्ञया भवितव्यम् सञ्ज्ञया च अविभक्तित्वम् भाव्यते । तत् इतरेतराश्रयम् भवति , इतरेतराश्रयाणि च कार्याणि न प्रकल्पन्ते । अलिङ्गम् असङ्ख्यम् इति वा । अथ वा अलिङ्गम् असङ्ख्यम् अव्ययम् इति वक्तव्यम् । एवम् अपि इतरेतराश्रयम् एव भवति । का इतरेतराश्रयता । सति अलिङ्गासङ्ख्यत्वे सञ्ज्ञया भवितव्यम् सञ्ज्ञया च अलिङ्गासङ्ख्यत्वम् भाव्यते । तत् इतरेतराश्रयम् भवति , इतरेतराश्रयाणि च कार्याणि न प्रकल्पन्ते । न इदम् वाचनिकम् अलिङ्गता असङ्ख्यता च । किम् तर्हि । स्वाभाविकम् एतत् । तत् यथा : समानम् ईहमानानाम् अधीयानानाम् च के चित् अर्थैः युज्यन्ते अपरे न । तत्र किम् अस्माभिः कर्तुम् शक्यम् । स्वाभाविकम् एतत् । तत् तर्हि वक्तव्यम् अलिङ्गम् असङ्ख्यम् इति । न वक्तव्यम् । सिद्धम् तु पाठात् । पाठात् वा सिद्धम् एतत्। कथम् पाठः कर्तव्यः । तसिलादयः प्राक् पासपः , शस्प्रभृतयः प्राक् समासान्तेभ्यः , मान्तः , कृत्वोर्थः , तसिवती , नानाञौ इति ।

KA I,94.18-95.11 Ro I,302-303 yadi punaḥ avibhaktiḥ śabdaḥ avyayasañjñaḥ bhavati iti ucyeta . avibhaktau itaretarāśrayatvāt aprasiddhiḥ . avibhaktau itaretarāśrayatvāt aprasiddhiḥ sañjñāyāḥ . kā itaretarāśrayatā . sati avibhaktitve sañjñayā bhavitavyam sañjñayā ca avibhaktitvam bhāvyate . tat itaretarāśrayam bhavati , itaretarāśrayāṇi ca kāryāṇi na prakalpante . aliṅgam asaṅkhyam iti vā . atha vā aliṅgam asaṅkhyam avyayam iti vaktavyam . evam api itaretarāśrayam eva bhavati . kā itaretarāśrayatā . sati aliṅgāsaṅkhyatve sañjñayā bhavitavyam sañjñayā ca aliṅgāsaṅkhyatvam bhāvyate . tat itaretarāśrayam bhavati , itaretarāśrayāṇi ca kāryāṇi na prakalpante . na idam vācanikam aliṅgatā asaṅkhyatā ca . kim tarhi . svābhāvikam etat . tat yathā : samānam īhamānānām adhīyānānām ca ke cit arthaiḥ yujyante apare na . tatra kim asmābhiḥ kartum śakyam . svābhāvikam etat . tat tarhi vaktavyam aliṅgam asaṅkhyam iti . na vaktavyam . siddham tu pāṭhāt . pāṭhāt vā siddham etat. katham pāṭhaḥ kartavyaḥ . tasilādayaḥ prāk pāsapaḥ , śasprabhṛtayaḥ prāk samāsāntebhyaḥ , māntaḥ , kṛtvorthaḥ , tasivatī , nānāñau iti .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/1.1.38.2

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 1.1.38.2, in HREEM (hreem.cc/library/P/1.1.38.2), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text