Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·1·1.1·1.1.39·1.1.39.1

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 1.1.39.1

P 1.1.39.1

क्अ इ,९६।१९-९७।२ रो इ,३०८-३१० कथम् इदम् विज्ञायते : कृत् यः मान्तः इति आहोस्वित् कृदन्तम् यत् मान्तम् इति । किम् च अतः । यदि विज्ञायते कृत् यः मान्तः इति कारयाम् चकार हारयाम् चकार इति अत्र न प्राप्नोति । अथ विज्ञायते कृदन्तम् यत् मान्तम् इति प्रतामौ प्रतामः इति अत्र अपि प्राप्नोति । यथा इच्छसि तथा अस्तु । अस्तु तावत् कृत् यः मान्तः इति । कथम् कारयाम् चकार हारयाम् चकार इति । किम् पुनः अत्र अव्ययसञ्ज्ञया प्रार्थ्यते । अव्ययात् इति लुक् यथा स्यात् । मा भूत् एवम् । आमः इति एवम् भविष्यति । न सिध्यति । लिग्रहणम् तत्र अनुवर्तते । लिग्रहणम् निवर्तिष्यते । यदि निवर्तते प्रत्ययमात्रस्य लुक् प्राप्नोति । इष्यते च प्रत्ययमात्रस्य । आतः च इष्यते । एवम् हि आह : कृञ् च अनुप्रयुज्यते लिटि इति । यदि च प्रत्ययमात्रस्य लुक् भवति ततः एतत् उपपन्नम् भवति । अथ वा पुनः अस्तु कृदन्तम् यत् मान्तम् इति । कथम् प्रतामौ प्रतामः इति । आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति न प्रत्ययलक्षणेन अव्ययसञ्ज्ञा भवति इति यत् अयम् प्रशान्शब्दम् स्वरादिषु पठति ।

KA I,96.19-97.2 Ro I,308-310 katham idam vijñāyate : kṛt yaḥ māntaḥ iti āhosvit kṛdantam yat māntam iti . kim ca ataḥ . yadi vijñāyate kṛt yaḥ māntaḥ iti kārayām cakāra hārayām cakāra iti atra na prāpnoti . atha vijñāyate kṛdantam yat māntam iti pratāmau pratāmaḥ iti atra api prāpnoti . yathā icchasi tathā astu . astu tāvat kṛt yaḥ māntaḥ iti . katham kārayām cakāra hārayām cakāra iti . kim punaḥ atra avyayasañjñayā prārthyate . avyayāt iti luk yathā syāt . mā bhūt evam . āmaḥ iti evam bhaviṣyati . na sidhyati . ligrahaṇam tatra anuvartate . ligrahaṇam nivartiṣyate . yadi nivartate pratyayamātrasya luk prāpnoti . iṣyate ca pratyayamātrasya . ātaḥ ca iṣyate . evam hi āha : kṛñ ca anuprayujyate liṭi iti . yadi ca pratyayamātrasya luk bhavati tataḥ etat upapannam bhavati . atha vā punaḥ astu kṛdantam yat māntam iti . katham pratāmau pratāmaḥ iti . ācāryapravṛttiḥ jñāpayati na pratyayalakṣaṇena avyayasañjñā bhavati iti yat ayam praśānśabdam svarādiṣu paṭhati .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/1.1.39.1

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 1.1.39.1, in HREEM (hreem.cc/library/P/1.1.39.1), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text