Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·1·1.1·1.1.72·1.1.72.1

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 1.1.72.1

P 1.1.72.1

क्अ इ,१८२।१५-१८३।२ रो इ,५४२-५४४ इह कस्मात् न भवति : इकः यण् अचि : दधि अत्र मधु अत्र । अस्तु । अलः अन्त्यस्य विधयः भवन्ति इति अन्त्यस्य भविष्यति । न एवम् शक्यम् । ये अनेकालः आदेशाः तेषु दोषः स्यात् : एचः अयवायावः इति । न एषः दोषः । यथा एव प्रकृतितः तदन्तविधिः भवति एवम् आदेशतः अपि भविष्यति । तत्र एजन्तस्य अयाद्यन्ता आदेशाः भविष्यन्ति । यदि च एवम् क्व चित् वैरूप्यम् तत्र दोषः स्यात् । अपि च अन्तरङ्गबहिरङ्गे न प्रकल्प्येयाताम् । तत्र कः दोषः । स्योनः , स्योना : अन्तरङ्गलक्षणस्य यणादेशस्य बहिरङ्गलक्षणः गुणः बाधकः प्रसज्येत । ऊनशब्दम् हि आश्रित्य यणादेशः नशब्दम् आश्रित्य गुणः । अल्विधिः च न प्रकल्पेत : द्यौः , पन्थाः , सः इति । तस्मात् प्रकृते तदन्तविधिः इति वक्तव्यम् । न वक्तव्यम् । येन इति करणे एषा तृतीया अन्येन च अन्यस्य विधिः भवति । तत् यथा : देवदत्तस्य समाशम् शरावैः ओदनेन च यज्ञदत्तः प्रतिविधत्ते , तथा सङ्ग्रामम् हस्त्यश्वरथपदातिभिः । एवम् इह अपि अचा धातोः यतम् विधत्ते । अकारेण प्रातिपदिकस्य इञम् विधत्ते ।

KA I,182.15-183.2 Ro I,542-544 iha kasmāt na bhavati : ikaḥ yaṇ aci : dadhi atra madhu atra . astu . alaḥ antyasya vidhayaḥ bhavanti iti antyasya bhaviṣyati . na evam śakyam . ye anekālaḥ ādeśāḥ teṣu doṣaḥ syāt : ecaḥ ayavāyāvaḥ iti . na eṣaḥ doṣaḥ . yathā eva prakṛtitaḥ tadantavidhiḥ bhavati evam ādeśataḥ api bhaviṣyati . tatra ejantasya ayādyantā ādeśāḥ bhaviṣyanti . yadi ca evam kva cit vairūpyam tatra doṣaḥ syāt . api ca antaraṅgabahiraṅge na prakalpyeyātām . tatra kaḥ doṣaḥ . syonaḥ , syonā : antaraṅgalakṣaṇasya yaṇādeśasya bahiraṅgalakṣaṇaḥ guṇaḥ bādhakaḥ prasajyeta . ūnaśabdam hi āśritya yaṇādeśaḥ naśabdam āśritya guṇaḥ . alvidhiḥ ca na prakalpeta : dyauḥ , panthāḥ , saḥ iti . tasmāt prakṛte tadantavidhiḥ iti vaktavyam . na vaktavyam . yena iti karaṇe eṣā tṛtīyā anyena ca anyasya vidhiḥ bhavati . tat yathā : devadattasya samāśam śarāvaiḥ odanena ca yajñadattaḥ pratividhatte , tathā saṅgrāmam hastyaśvarathapadātibhiḥ . evam iha api acā dhātoḥ yatam vidhatte . akāreṇa prātipadikasya iñam vidhatte .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/1.1.72.1

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 1.1.72.1, in HREEM (hreem.cc/library/P/1.1.72.1), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text