क्अ इ,२०४।२६-२०६।२ रो इइ,४०-४१ किम् अयम् अलोन्त्यशेषः आहोस्वित् अलोन्त्यापवादः । कथम् च अयम् तच्छेषः स्यात् कथम् वा तदपवादः । यदि एकम् वाक्यम् तत् च इदम् च : अलः अन्त्यस्य विधयः भवन्ति अचः ह्रस्वदीर्घप्लुताः अन्त्यस्य इति ततः अयम् तच्छेशः । अथ नाना वाक्यम् : अलः अन्त्यस्य विधयः भवन्ति , अचः ह्रस्वदीर्घप्लुताः अन्त्यस्य अनन्त्यस्य च इति ततः अयम् तदपवादः । कः च अत्र विशेषः । ह्रस्वादिविधिः अलः अन्त्यस्य इति चेत् वचिप्रच्छिशमादिप्रभृतिहनिगमिदीर्घेषु अज्ग्रहणम् । ह्रस्वादिविधिः अलः अन्त्यस्य इति चेत् वचिप्रच्छिशमादिप्रभृतिहनिगमिदीर्घेषु अज्ग्रहणम् कर्तव्यम् । वचिप्रच्छ्योः दीर्घः अचः इति वक्तव्यम् । अनन्त्यत्वात् न प्राप्नोति । शमादीनाम् दीर्घः अचः इति वक्तव्यम् । अनन्त्यत्वात् न प्राप्नोति । हनिगम्योः दीर्घः अचः इति वक्तव्यम् । अनन्त्यत्वात् न प्राप्नोति । अस्तु तर्हि तदपवादः । अचः चेत् नपुंसकह्रस्वाकृत्सार्वधातुकनामिदीर्घेषु अनन्त्यप्रतिषेधः । अचः चेत् नपुंसकह्रस्वाकृत्सार्वधातुकनामिदीर्घेषु अनन्त्यप्रतिषेधः वक्तव्यः । ह्रस्वः नपुंसके प्रातिपदिकस्य : यथा इह भवति : रै : अतिरि नौ : अतिनौ एवम् सुवाक् ब्राह्मणकुलम् इति अत्र अपि प्राप्नोति । अकृत्सार्वधातुकयोः दीर्घः : यथा इह भवति : चीयते स्तूयते एवम् भिद्यते अत्र अपि प्राप्नोति । नामि दीर्घः : यथा इह भवति : अग्नीनाम् , वायूनाम् एवम् अत्र अपि प्राप्नोति : षण्णाम् । न एषः दोषः । नोपध्यायाः इति एतत् नियमार्थम् भविष्यति । प्रकृतस्य एषः नियमः स्यात्। किम् च प्रकृतम् । नामि इति । तेन भवेत् इह नियमात् न स्यात् : षण्णाम् । अन्यते तन्यते अत्र अपि प्राप्नोति । अथ अपि एवम् नियमः स्यात् : नोपधायाः नामि एव इति एवम् अपि भवेत् इह नियमात् न स्यात् : अन्यते तन्यते । षण्णाम् इति अत्र प्राप्नोति । अथ अपि उभयतः नियमः स्यात् : नोपधायाः एव नामि नामि एव नोपदध्यायाः इति एवम् अपि भिद्यते सुवाक् ब्राह्मणकुलम् इत अत्र अपि प्राप्नोति । एवम् तर्हि ह्रस्वः दीर्घः प्लुतः इति यत्र ब्रूयात् अचः इति एतत् तत्र उपस्थितम् द्रष्टव्यम् । किम् कृतम् भवति । द्वितीया षष्ठी प्रादुः भाव्यते । तत्र कामचारः : गृह्यमाणेन वा अचम् विशेषयितुम् अचा वा गृह्यमाणः । यावता कामचारः इह तावत् वचिप्रच्छिशमादिप्रभृतिहनिगमिदीर्घेषु गृह्यमाणेन अचम् विशेषयिष्यामः : एषाम् अचः दीर्घः भवति इति । इह इदानीम् नपुंसकह्रस्वाकृत्सार्वधातुकनामिदीर्घेषु अचा गृह्यमाणम् विशेषयिष्यामः : नपुंसकस्य ह्रस्वः भवति अचः । अजन्तस्य इति । अकृत्सार्वधातुकयोः दीर्घः अचः । अजन्तस्य इति । नामि दीर्घः भवति अचः । अजन्तस्य इति ।
KA I,204.26-206.2 Ro II,40-41 kim ayam alontyaśeṣaḥ āhosvit alontyāpavādaḥ . katham ca ayam taccheṣaḥ syāt katham vā tadapavādaḥ . yadi ekam vākyam tat ca idam ca : alaḥ antyasya vidhayaḥ bhavanti acaḥ hrasvadīrghaplutāḥ antyasya iti tataḥ ayam taccheśaḥ . atha nānā vākyam : alaḥ antyasya vidhayaḥ bhavanti , acaḥ hrasvadīrghaplutāḥ antyasya anantyasya ca iti tataḥ ayam tadapavādaḥ . kaḥ ca atra viśeṣaḥ . hrasvādividhiḥ alaḥ antyasya iti cet vacipracchiśamādiprabhṛtihanigamidīrgheṣu ajgrahaṇam . hrasvādividhiḥ alaḥ antyasya iti cet vacipracchiśamādiprabhṛtihanigamidīrgheṣu ajgrahaṇam kartavyam . vacipracchyoḥ dīrghaḥ acaḥ iti vaktavyam . anantyatvāt na prāpnoti . śamādīnām dīrghaḥ acaḥ iti vaktavyam . anantyatvāt na prāpnoti . hanigamyoḥ dīrghaḥ acaḥ iti vaktavyam . anantyatvāt na prāpnoti . astu tarhi tadapavādaḥ . acaḥ cet napuṃsakahrasvākṛtsārvadhātukanāmidīrgheṣu anantyapratiṣedhaḥ . acaḥ cet napuṃsakahrasvākṛtsārvadhātukanāmidīrgheṣu anantyapratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . hrasvaḥ napuṃsake prātipadikasya : yathā iha bhavati : rai : atiri nau : atinau evam suvāk brāhmaṇakulam iti atra api prāpnoti . akṛtsārvadhātukayoḥ dīrghaḥ : yathā iha bhavati : cīyate stūyate evam bhidyate atra api prāpnoti . nāmi dīrghaḥ : yathā iha bhavati : agnīnām , vāyūnām evam atra api prāpnoti : ṣaṇṇām . na eṣaḥ doṣaḥ . nopadhyāyāḥ iti etat niyamārtham bhaviṣyati . prakṛtasya eṣaḥ niyamaḥ syāt. kim ca prakṛtam . nāmi iti . tena bhavet iha niyamāt na syāt : ṣaṇṇām . anyate tanyate atra api prāpnoti . atha api evam niyamaḥ syāt : nopadhāyāḥ nāmi eva iti evam api bhavet iha niyamāt na syāt : anyate tanyate . ṣaṇṇām iti atra prāpnoti . atha api ubhayataḥ niyamaḥ syāt : nopadhāyāḥ eva nāmi nāmi eva nopadadhyāyāḥ iti evam api bhidyate suvāk brāhmaṇakulam ita atra api prāpnoti . evam tarhi hrasvaḥ dīrghaḥ plutaḥ iti yatra brūyāt acaḥ iti etat tatra upasthitam draṣṭavyam . kim kṛtam bhavati . dvitīyā ṣaṣṭhī prāduḥ bhāvyate . tatra kāmacāraḥ : gṛhyamāṇena vā acam viśeṣayitum acā vā gṛhyamāṇaḥ . yāvatā kāmacāraḥ iha tāvat vacipracchiśamādiprabhṛtihanigamidīrgheṣu gṛhyamāṇena acam viśeṣayiṣyāmaḥ : eṣām acaḥ dīrghaḥ bhavati iti . iha idānīm napuṃsakahrasvākṛtsārvadhātukanāmidīrgheṣu acā gṛhyamāṇam viśeṣayiṣyāmaḥ : napuṃsakasya hrasvaḥ bhavati acaḥ . ajantasya iti . akṛtsārvadhātukayoḥ dīrghaḥ acaḥ . ajantasya iti . nāmi dīrghaḥ bhavati acaḥ . ajantasya iti .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.