क्अ इ,२२१।११-२२२।७ रो इइ,८२-८५ किम् पुनः अयम् पर्युदासः : यत् अन्यत् प्रत्ययात् आहोस्वित् प्रसज्य अयम् प्रतिषेधः : प्रत्ययः न इति । कः च अत्र विशेषः । अप्रत्ययः इति चेत् तिबेकादेशे प्रतिषेधः अन्तवत्त्वात् । अप्रत्ययः इति चेत् तिबेकादेशे प्रतिषेधः वक्तव्यः : काण्डे कुड्ये । किम् कारणम् । अन्तवत्त्वात् । तिबतिपोः एकादेशः अतिपः अन्तवत् स्यात् । अस्ति अन्यत् तिपः इति कृत्वा प्रातिपदिकसञ्ज्ञा प्राप्नोति । अस्तु तर्हि प्रसज्यप्रतिषेधः : प्रत्ययः न इति । न प्रत्ययः इति चेत् ऊङेकादेशे प्रतिषेधः आदिवत्त्वात् । न प्रत्ययः इति चेत् ऊङेकादेशे प्रतिषेधः प्राप्नोति : ब्रह्मबन्धूः । किम् कारणम् । आदिवत्त्वात् । प्रत्ययाप्रत्यययोः प्रत्ययस्य आदिवत् स्यात् । तत्र प्रत्ययः न इति प्रतिषेधः प्राप्नोति । न एषः दोषः । आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति उत्पद्यन्ते ऊङन्तात् स्वादयः इति यत् अयम् न ऊङ्धात्वोः इति विभक्तिस्वरस्य प्रतिषेधम् शाश्ति । अथ वा द्वे हि अत्र प्रातिपदिकसञ्ज्ञे : अवयवस्य अपि समुदायस्य अपि । तत्र अवयवस्य या प्रातिपदिकसञ्ज्ञा तया अन्तवद्भावात् स्वाद्युत्पत्तिः भविष्यति । सुब्लोपे च प्रत्ययलक्षणत्वात् । सुब्लोपे च प्रत्ययलक्षणेन प्रतिषेधः प्राप्नोति : राजा तक्षा । प्रत्ययलक्षणेन प्रत्ययः न इति प्रतिषेधः प्राप्नोति । न एषः दोषः । आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति न प्रत्ययलक्षणेन प्रतिषेधः भवति इति यत् अयम् न ङिसम्बुद्ध्योः इति प्रतिषेधम् शास्ति । अथ वा पुनः अस्तु पर्युदासः । ननु च उक्तम् : अप्रत्ययः इति चेत् तिबेकादेशे प्रतिषेधः अन्तवत्त्वात् इति । प्रसज्यप्रतिषेधे अपि एषः दोषः । द्वे हि अत्र प्रातिपदिकसञ्ज्ञे : अवयवस्य अपि समुदायस्य अपि । गृह्यते च प्रातिपदिकाप्रातिपदिकयोः एकादेशः प्रातिपदिकग्रहणेन । तस्मात् उभाभ्याम् अपि वक्तव्यम् स्यात् : ह्रस्वः नपुंसके यत् तस्य इति । किम् च नपुंसके । नपुंसकम् यस्य गुणः । कस्य च नपुंसकम् गुणः । प्रातिपदिकस्य ।
KA I,221.11-222.7 Ro II,82-85 kim punaḥ ayam paryudāsaḥ : yat anyat pratyayāt āhosvit prasajya ayam pratiṣedhaḥ : pratyayaḥ na iti . kaḥ ca atra viśeṣaḥ . apratyayaḥ iti cet tibekādeśe pratiṣedhaḥ antavattvāt . apratyayaḥ iti cet tibekādeśe pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ : kāṇḍe kuḍye . kim kāraṇam . antavattvāt . tibatipoḥ ekādeśaḥ atipaḥ antavat syāt . asti anyat tipaḥ iti kṛtvā prātipadikasañjñā prāpnoti . astu tarhi prasajyapratiṣedhaḥ : pratyayaḥ na iti . na pratyayaḥ iti cet ūṅekādeśe pratiṣedhaḥ ādivattvāt . na pratyayaḥ iti cet ūṅekādeśe pratiṣedhaḥ prāpnoti : brahmabandhūḥ . kim kāraṇam . ādivattvāt . pratyayāpratyayayoḥ pratyayasya ādivat syāt . tatra pratyayaḥ na iti pratiṣedhaḥ prāpnoti . na eṣaḥ doṣaḥ . ācāryapravṛttiḥ jñāpayati utpadyante ūṅantāt svādayaḥ iti yat ayam na ūṅdhātvoḥ iti vibhaktisvarasya pratiṣedham śāśti . atha vā dve hi atra prātipadikasañjñe : avayavasya api samudāyasya api . tatra avayavasya yā prātipadikasañjñā tayā antavadbhāvāt svādyutpattiḥ bhaviṣyati . sublope ca pratyayalakṣaṇatvāt . sublope ca pratyayalakṣaṇena pratiṣedhaḥ prāpnoti : rājā takṣā . pratyayalakṣaṇena pratyayaḥ na iti pratiṣedhaḥ prāpnoti . na eṣaḥ doṣaḥ . ācāryapravṛttiḥ jñāpayati na pratyayalakṣaṇena pratiṣedhaḥ bhavati iti yat ayam na ṅisambuddhyoḥ iti pratiṣedham śāsti . atha vā punaḥ astu paryudāsaḥ . nanu ca uktam : apratyayaḥ iti cet tibekādeśe pratiṣedhaḥ antavattvāt iti . prasajyapratiṣedhe api eṣaḥ doṣaḥ . dve hi atra prātipadikasañjñe : avayavasya api samudāyasya api . gṛhyate ca prātipadikāprātipadikayoḥ ekādeśaḥ prātipadikagrahaṇena . tasmāt ubhābhyām api vaktavyam syāt : hrasvaḥ napuṃsake yat tasya iti . kim ca napuṃsake . napuṃsakam yasya guṇaḥ . kasya ca napuṃsakam guṇaḥ . prātipadikasya .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.