क्अ इ,२५०।१३-२५१।७ रो इइ,१६८-१६९ किमर्थम् इदम् उच्यते न पुमान् स्त्रिया इति एव सिद्धम् । भ्रातृपुत्रपितृश्वशुराणाम् कारणात् द्रव्ये शब्दनिवेशः । भ्रातृपुत्रपितृश्वशुराणाम् कारणात् द्रव्ये शब्दनिवेशः भवति । भ्रातृपुत्रपितृश्वशुराणाम् कारणाद् द्रव्ये शब्दनिवेशः इति चेत् तुल्यकारणत्वात् सिद्धम् । यदि तावत् बिभर्ति इति भ्राता स्वसरि अपि एतत् भवति । तथा यदि पुनाति प्रीणाति इति वा पुत्रः दुहितरि अपि एतत् भवति । तथा यदि पाति पालयति इति वा पिता मातरि अपि एतत् भवति । तथा यदि आशु आप्तव्यः श्वशुरः श्वश्र्वाम् अपि एतत् भवति । दर्शनम् वै हेतुः । न हि स्वसरि भ्रातृशब्दः दृश्यते । दर्शनम् हेतुः इति चेत् तुल्यम् । दर्शनम् हेतुः इति चेत् तुल्यम् एतत् भवति । स्वसरि अपि भ्रातृशब्दः दृश्यताम् । तुल्यम् हि कारणम् । न वै एषः लोके सम्प्रत्ययः । न हि लोके भ्राता आनीयताम् इति उक्ते स्वसा आनीयते । तद्विषयम् च । तद्विषयम् च एतत् द्रष्टव्यम् भवति : स्वसरि भ्रातृत्वम् । किंविषयम् । एकशेषविषयम् । युक्तम् पुनः यत् नियतविषयाः शब्दाः स्युः । बाढम् युक्तम् । अन्यत्र अपि तद्विषयदर्शनात् । अन्यत्र अपि तद्विषयाः शब्दाः दृश्यन्ते । तत् यथा : समाने रक्ते वर्णे गौः लोहितः इति भवति अश्वः शोणः इति । समाने च काले वर्णे गौः कृष्णः इति भवति अश्वः हेमः इति । समाने च शुक्ले वर्णे गौः श्वेतः इति भवति अश्वः कर्कः इति ।
KA I,250.13-251.7 Ro II,168-169 kimartham idam ucyate na pumān striyā iti eva siddham . bhrātṛputrapitṛśvaśurāṇām kāraṇāt dravye śabdaniveśaḥ . bhrātṛputrapitṛśvaśurāṇām kāraṇāt dravye śabdaniveśaḥ bhavati . bhrātṛputrapitṛśvaśurāṇām kāraṇād dravye śabdaniveśaḥ iti cet tulyakāraṇatvāt siddham . yadi tāvat bibharti iti bhrātā svasari api etat bhavati . tathā yadi punāti prīṇāti iti vā putraḥ duhitari api etat bhavati . tathā yadi pāti pālayati iti vā pitā mātari api etat bhavati . tathā yadi āśu āptavyaḥ śvaśuraḥ śvaśrvām api etat bhavati . darśanam vai hetuḥ . na hi svasari bhrātṛśabdaḥ dṛśyate . darśanam hetuḥ iti cet tulyam . darśanam hetuḥ iti cet tulyam etat bhavati . svasari api bhrātṛśabdaḥ dṛśyatām . tulyam hi kāraṇam . na vai eṣaḥ loke sampratyayaḥ . na hi loke bhrātā ānīyatām iti ukte svasā ānīyate . tadviṣayam ca . tadviṣayam ca etat draṣṭavyam bhavati : svasari bhrātṛtvam . kiṃviṣayam . ekaśeṣaviṣayam . yuktam punaḥ yat niyataviṣayāḥ śabdāḥ syuḥ . bāḍham yuktam . anyatra api tadviṣayadarśanāt . anyatra api tadviṣayāḥ śabdāḥ dṛśyante . tat yathā : samāne rakte varṇe gauḥ lohitaḥ iti bhavati aśvaḥ śoṇaḥ iti . samāne ca kāle varṇe gauḥ kṛṣṇaḥ iti bhavati aśvaḥ hemaḥ iti . samāne ca śukle varṇe gauḥ śvetaḥ iti bhavati aśvaḥ karkaḥ iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.