Patanjali: Vyakaranamahabhasya 1.2.72

क्अ इ,२५१।९-१४ रो इइ,१६९-१७० त्यदादितः शेषे पुन्नपुंसकतः लिङ्गवचनानि । त्यदादितः शेषे पुन्नपुंसकतः लिङ्गवचनानि भवन्ति । सा च देवदत्तः च तौ सा च कुण्डे च तानि । अद्वन्द्वतत्पुरुषविशेषणानाम् । अद्वन्द्वतत्पुरुषविशेषणानाम् इति वक्तव्यम् । इह मा भूत् । सः च कुक्कुटः सा च मयूरी कुक्कुटमयूर्यौ ते । अर्धम् पिप्पल्याः तत् अर्धपिप्पली च सा अर्धपिप्पल्यौ ते ।

KA I,251.9-14 Ro II,169-170 tyadāditaḥ śeṣe punnapuṃsakataḥ liṅgavacanāni . tyadāditaḥ śeṣe punnapuṃsakataḥ liṅgavacanāni bhavanti . sā ca devadattaḥ ca tau sā ca kuṇḍe ca tāni . advandvatatpuruṣaviśeṣaṇānām . advandvatatpuruṣaviśeṣaṇānām iti vaktavyam . iha mā bhūt . saḥ ca kukkuṭaḥ sā ca mayūrī kukkuṭamayūryau te . ardham pippalyāḥ tat ardhapippalī ca sā ardhapippalyau te .

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्अ इ,२५१।१५-२५२।११ रो इइ,१७०-१७१ अयम् अपि योगः शक्यः अवक्तुम् । कथम् । त्यदादीनाम् सामान्यार्थत्वात् । त्यदादीनाम् सामान्यम् अर्थः । आतः च सामान्यम् । देवदत्ते अपि हि सः इति एतत् भवति यज्ञदत्ते अपि । त्यदादीनाम् सामान्यार्थत्वात् शेषः भविष्यति । इदम् तर्हि प्रयोजनम् : परस्य शेषम् वक्ष्यामि इति । परस्य च उभयवाचित्वात् । उभयवाचि परम् । पूर्वशेषदर्शनात् च । पूर्वस्य खलु अपि शेषः दृश्यते : सः च यः च तौ आनय , यौ आनय इति । इदम् तर्हि प्रयोजनम् :द्वन्द्वः मा भूत् इति । एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम् । सामान्यविशेषवाचिनोः च द्वन्द्वाभावात् सिद्धम् । सामान्यविशेषवाचिनोः च द्वन्द्वः न भवति इति वक्तव्यम् । यदि सामान्यविशेषवाचिनोः द्वन्द्वः न भवति इति उच्यते शूद्राभीरम् , गोबलीवर्दम् , तृणोलपम् इति न सिध्यति । न एषः दोषः । इह तावत् शूद्राभीरम् इति : आभीराः जात्यन्तराणि । गोबलीवर्दम् इति : गावः उत्कालितपुंस्काः वाहाय च विक्रयाय च । स्त्रियः एव अवशिष्यन्ते । तृणोलपम् इति : अपाम् उलपम् इति नामधेयम् । तत् तर्हि वक्तव्यम् । न वक्तव्यम् । सामान्येन उक्तत्वात् विशेषस्य प्रयोगः न भविष्यति । सामान्येन उक्तत्वात् तस्य अर्थस्य विशेषस्य प्रयोगेण न भवितव्यम् । किम् कारणम् । उक्तार्थानाम् अप्रयोगः इति । न तर्हि इदानीम् इदम् भवति : तम् ब्राह्मणम् आनय गार्ग्यम् इति । भवति यदा नियोगतः तस्य एव आनयनम् भवति । एवम् तर्हि येन एव खलु अपि हेतुना एतत् वाक्यम् भवति तम् ब्राह्मणम् आनय गार्ग्यम् इति तेन एव हेतुना वृत्तिः अपि प्राप्नोति । तस्मात् सामान्यविशेषवाचिनोः द्वन्द्वः न भवति इति वक्तव्यम् ।

KA I,251.15-252.11 Ro II,170-171 ayam api yogaḥ śakyaḥ avaktum . katham . tyadādīnām sāmānyārthatvāt . tyadādīnām sāmānyam arthaḥ . ātaḥ ca sāmānyam . devadatte api hi saḥ iti etat bhavati yajñadatte api . tyadādīnām sāmānyārthatvāt śeṣaḥ bhaviṣyati . idam tarhi prayojanam : parasya śeṣam vakṣyāmi iti . parasya ca ubhayavācitvāt . ubhayavāci param . pūrvaśeṣadarśanāt ca . pūrvasya khalu api śeṣaḥ dṛśyate : saḥ ca yaḥ ca tau ānaya , yau ānaya iti . idam tarhi prayojanam :dvandvaḥ mā bhūt iti . etat api na asti prayojanam . sāmānyaviśeṣavācinoḥ ca dvandvābhāvāt siddham . sāmānyaviśeṣavācinoḥ ca dvandvaḥ na bhavati iti vaktavyam . yadi sāmānyaviśeṣavācinoḥ dvandvaḥ na bhavati iti ucyate śūdrābhīram , gobalīvardam , tṛṇolapam iti na sidhyati . na eṣaḥ doṣaḥ . iha tāvat śūdrābhīram iti : ābhīrāḥ jātyantarāṇi . gobalīvardam iti : gāvaḥ utkālitapuṃskāḥ vāhāya ca vikrayāya ca . striyaḥ eva avaśiṣyante . tṛṇolapam iti : apām ulapam iti nāmadheyam . tat tarhi vaktavyam . na vaktavyam . sāmānyena uktatvāt viśeṣasya prayogaḥ na bhaviṣyati . sāmānyena uktatvāt tasya arthasya viśeṣasya prayogeṇa na bhavitavyam . kim kāraṇam . uktārthānām aprayogaḥ iti . na tarhi idānīm idam bhavati : tam brāhmaṇam ānaya gārgyam iti . bhavati yadā niyogataḥ tasya eva ānayanam bhavati . evam tarhi yena eva khalu api hetunā etat vākyam bhavati tam brāhmaṇam ānaya gārgyam iti tena eva hetunā vṛttiḥ api prāpnoti . tasmāt sāmānyaviśeṣavācinoḥ dvandvaḥ na bhavati iti vaktavyam .

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.