क्अ इ,२९४।२-१९ रो इइ,२९२-२९३ किमर्थम् इदम् उच्यते । परस्मैपदप्रतिषेधात् कृञादिषु विधानम् । परस्मैपदप्रतिषेधात् कृञादिषु परस्मैपदम् विधीयते । प्रतिषिध्यते तत्र परस्मैपदम् स्वरितञितः कर्त्रभिप्राये क्रियाफले आत्मनेपदम् भवति इति । अस्ति प्रयोजनम् एतत् । किम् तर्हि इति । तत्र आत्मनेपदप्रतिषेधः अप्रतिषिद्धत्वात् । तत्र आत्मनेपदस्य प्रतिषेधः वक्तव्यः । किम् कारणम् । अप्रतिषिद्धत्वात् । न हि आत्मनेपदम् प्रतिषिध्यते । किम् तर्हि । परस्मैपदम् अनेन विधीयते । न वा द्युतादिभ्यः वावचनात् । न वा एषः दोषः । किम् कारणम् । द्युतादिभ्यः वावचनात् । यत् अयम् द्युतादिभ्यः वावचनम् करोति तत् ज्ञापयति आचार्यः न परस्मैपदविषये आत्मनेपदम् भवति इति । आत्मनेपदनियमे वा प्रतिषेधः । आत्मनेपदनियमे वा प्रतिषेधः वक्तव्यः । स्वरितञितः कर्त्रभिप्राये क्रियाफले आत्मनेपदम् भवति कर्तरि । अनुपराभ्याम् कृञः न इति । सिध्यति । सूत्रम् तर्हि भिद्यते । यथान्यासम् एव अस्तु । ननु च उक्तम् तत्र आत्मनेपदप्रतिषेधः अप्रतिषिद्धत्वात् इति । परिहृतम् एतत् न वा द्युतादिभ्यः वावचनात् । अथ वा इदम् तावत् अयम् प्रष्टव्यः । स्वरितञितः कर्त्रभिप्राये क्रियाफले आत्मनेपदम् भवति इति परस्मैपदम् कस्मात् न भवति । आत्मनेपदेन बाध्यते । यथा एव तर्हि आत्मनेपदेन परस्मैपदम् बाध्यते एवम् परस्मैपदेन आत्मनेपदम् बाधिष्यते ।
KA I,294.2-19 Ro II,292-293 kimartham idam ucyate . parasmaipadapratiṣedhāt kṛñādiṣu vidhānam . parasmaipadapratiṣedhāt kṛñādiṣu parasmaipadam vidhīyate . pratiṣidhyate tatra parasmaipadam svaritañitaḥ kartrabhiprāye kriyāphale ātmanepadam bhavati iti . asti prayojanam etat . kim tarhi iti . tatra ātmanepadapratiṣedhaḥ apratiṣiddhatvāt . tatra ātmanepadasya pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . kim kāraṇam . apratiṣiddhatvāt . na hi ātmanepadam pratiṣidhyate . kim tarhi . parasmaipadam anena vidhīyate . na vā dyutādibhyaḥ vāvacanāt . na vā eṣaḥ doṣaḥ . kim kāraṇam . dyutādibhyaḥ vāvacanāt . yat ayam dyutādibhyaḥ vāvacanam karoti tat jñāpayati ācāryaḥ na parasmaipadaviṣaye ātmanepadam bhavati iti . ātmanepadaniyame vā pratiṣedhaḥ . ātmanepadaniyame vā pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . svaritañitaḥ kartrabhiprāye kriyāphale ātmanepadam bhavati kartari . anuparābhyām kṛñaḥ na iti . sidhyati . sūtram tarhi bhidyate . yathānyāsam eva astu . nanu ca uktam tatra ātmanepadapratiṣedhaḥ apratiṣiddhatvāt iti . parihṛtam etat na vā dyutādibhyaḥ vāvacanāt . atha vā idam tāvat ayam praṣṭavyaḥ . svaritañitaḥ kartrabhiprāye kriyāphale ātmanepadam bhavati iti parasmaipadam kasmāt na bhavati . ātmanepadena bādhyate . yathā eva tarhi ātmanepadena parasmaipadam bādhyate evam parasmaipadena ātmanepadam bādhiṣyate .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.