क्अ इ,३५०।२-२४ रो इइ,४६८-४६९ प्रथममध्यमोत्तमसञ्ज्ञायाम् आत्मनेपदग्रहणम् समसङ्ख्यार्थम् । प्रथममध्यमोत्तमसञ्ज्ञायाम् आत्मनेपदग्रहणम् कर्तव्यम् । आत्मनेपदानाम् च प्रथममध्यमोत्तमसञ्ज्ञाः भवन्ति इति वक्तव्यम् । किम् प्रयोजनम् । समसङ्ख्यार्थम् । सङ्ख्यातानुदेशः यथा स्यात् । अक्रियमाणे हि आत्मनेपदग्रहणे तिस्रः सञ्ज्ञाः षट् सञ्ज्ञिनः । वैषम्यात् सङ्ख्यातानुदेशः न प्राप्नोति । क्रियमाणे अपि च आत्मनेपदग्रहणे आनुपूर्व्यवचनम् च । आनुपूर्व्यवचनम् च कर्तव्यम् । अक्रियमणे हि कस्य चित् एव त्रिकस्य प्रथमसञ्ज्ञा स्यात् कस्य चित् एव मध्यमसञ्ज्ञा कस्य चित् एव उत्तमसञ्ज्ञा । न वैकशेषनिर्देशात् । यत् तावत् उच्यते आत्मनेपदग्रहणम् कर्तव्यम् समसङ्ख्यार्थम् इति । तत् न कर्तव्यम् । सञ्ज्ञाः अपि षत् एव निर्दिश्यन्ते । कथम् । एकशेषनिर्देसात् । एकशेषनिर्देशः अयम् । अथ एतस्मिन् एकशेषनिर्देशे सति किम् अयम् कृतैकशेषाणाम् द्वन्द्वः । प्रथमः च प्रथमः च प्रथमौ मध्यमः च मध्यमः च मध्यमौ उत्तमः च उत्तमः च उत्तमौ प्रथमौ च मध्यमौ च उत्तमौ च प्रथममध्यमोत्तमाः इति । आहोस्वित् कृतद्वन्द्वानाम् एकशेषः । प्रथमौ च मध्यमः च उत्तमः च प्रथममध्यमोत्तमाः । प्रथममध्यमोत्त्तमाः च प्रथममध्यमोत्तमाः च प्रथममध्यमोत्तमाः इति । किम् च अतः । यदि कृतैकेशेषाणाम् द्वन्द्वः प्रथममध्यमयोः प्रथमसञ्ज्ञा प्राप्नोति । उत्तमप्रथमयोः मध्यमसञ्ज्ञा प्राप्नोति । मध्यमोत्तमयोः उत्तमसञ्ज्ञा प्राप्नोति । अथ कृतद्वन्द्वानामेकशेषो न दोषः भवति । यथा न दोषः तथा अस्तु । किम् पुनः अत्र न्याय्यम् । उभयम् इति आह । उभयम् हि दृश्यते । तत् यथा । बहु शक्तिकिटकम् बहूनि शक्तिकिटकानि बहु स्थालीपिठरम् बहूनि स्थालीपिठराणि । यत् अपि उच्यते क्रियमाणे अपि आत्मनेपदग्रहणे आनुर्पूर्व्यवचनम् कर्तव्यम् इति । न कर्तव्यम् । लोकतः एतत् सिद्धम् । तत् यथा लोके विहव्यस्य द्वाभ्याम् द्वाभ्याम् अग्निः उप्स्थेयः इति । न च उच्यते आनुपूर्व्येण इति आनुपूर्व्येण च उपस्थीयत इति ।
KA I,350.2-24 Ro II,468-469 prathamamadhyamottamasañjñāyām ātmanepadagrahaṇam samasaṅkhyārtham . prathamamadhyamottamasañjñāyām ātmanepadagrahaṇam kartavyam . ātmanepadānām ca prathamamadhyamottamasañjñāḥ bhavanti iti vaktavyam . kim prayojanam . samasaṅkhyārtham . saṅkhyātānudeśaḥ yathā syāt . akriyamāṇe hi ātmanepadagrahaṇe tisraḥ sañjñāḥ ṣaṭ sañjñinaḥ . vaiṣamyāt saṅkhyātānudeśaḥ na prāpnoti . kriyamāṇe api ca ātmanepadagrahaṇe ānupūrvyavacanam ca . ānupūrvyavacanam ca kartavyam . akriyamaṇe hi kasya cit eva trikasya prathamasañjñā syāt kasya cit eva madhyamasañjñā kasya cit eva uttamasañjñā . na vaikaśeṣanirdeśāt . yat tāvat ucyate ātmanepadagrahaṇam kartavyam samasaṅkhyārtham iti . tat na kartavyam . sañjñāḥ api ṣat eva nirdiśyante . katham . ekaśeṣanirdesāt . ekaśeṣanirdeśaḥ ayam . atha etasmin ekaśeṣanirdeśe sati kim ayam kṛtaikaśeṣāṇām dvandvaḥ . prathamaḥ ca prathamaḥ ca prathamau madhyamaḥ ca madhyamaḥ ca madhyamau uttamaḥ ca uttamaḥ ca uttamau prathamau ca madhyamau ca uttamau ca prathamamadhyamottamāḥ iti . āhosvit kṛtadvandvānām ekaśeṣaḥ . prathamau ca madhyamaḥ ca uttamaḥ ca prathamamadhyamottamāḥ . prathamamadhyamotttamāḥ ca prathamamadhyamottamāḥ ca prathamamadhyamottamāḥ iti . kim ca ataḥ . yadi kṛtaikeśeṣāṇām dvandvaḥ prathamamadhyamayoḥ prathamasañjñā prāpnoti . uttamaprathamayoḥ madhyamasañjñā prāpnoti . madhyamottamayoḥ uttamasañjñā prāpnoti . atha kṛtadvandvānāmekaśeṣo na doṣaḥ bhavati . yathā na doṣaḥ tathā astu . kim punaḥ atra nyāyyam . ubhayam iti āha . ubhayam hi dṛśyate . tat yathā . bahu śaktikiṭakam bahūni śaktikiṭakāni bahu sthālīpiṭharam bahūni sthālīpiṭharāṇi . yat api ucyate kriyamāṇe api ātmanepadagrahaṇe ānurpūrvyavacanam kartavyam iti . na kartavyam . lokataḥ etat siddham . tat yathā loke vihavyasya dvābhyām dvābhyām agniḥ upstheyaḥ iti . na ca ucyate ānupūrvyeṇa iti ānupūrvyeṇa ca upasthīyata iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.