Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·1·1.4·1.4.14

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 1.4.14

P 1.4.14

क्अ इ,३१८।२०-३१९।६ रो इइ,३६१-३६२ अन्तग्रहणम् किमर्थम् न सुप्तिङ् पदम् इति एव उच्यते । केन इदानीम् तदन्तानाम् भविष्यति । तदन्तविधिना । अतः उत्तरम् पठति । पदसञ्ज्ञायाम् अन्तवचनम् अन्यत्र सञ्ज्ञाविधौ प्रत्ययग्रहणे तदन्तविधिप्रतिषेधार्थम् । पदसञ्ज्ञायाम् अन्तग्रहणम् क्रियते ज्ञापकार्थम् । किम् ज्ञाप्यम् । एतत् ज्ञापयति आचार्यः अन्यत्र सञ्ज्ञाविधौ प्रत्ययग्रहणे तदन्तविधिः न भवति इति । किम् एतस्य ज्ञापने प्रयोजनम् । तरप्तमौ घः । तरप्तमबन्तस्य घसञ्ज्ञा न भवति । किम् च स्यात् । कुमारी गौरितरा । घादिषु नद्याः ह्रस्वः भवति इति ह्रस्वत्वम् प्रसज्येत । यदि एतत् ज्ञाप्यते सनाद्यन्ताः धातवः इति अन्तग्रहणम् कर्तव्यम् । कृत्तद्धितसमासाः च इति अन्तग्रहणम् कर्तव्यम् । इदम् तृतीयम् ज्ञापकार्थम् । द्वे तावत् क्रियेते न्यासे एव । यत् अपि उच्यते कृत्तद्धितसमासाः च इति अन्तग्रहणम् कर्तव्यम् इति । न कर्तव्यम् । अर्थवत् इति वर्तते कृत्तद्धान्तम् च एव अर्थवत् न केवलाः कृतः तद्धिताः वा ।

KA I,318.20-319.6 Ro II,361-362 antagrahaṇam kimartham na suptiṅ padam iti eva ucyate . kena idānīm tadantānām bhaviṣyati . tadantavidhinā . ataḥ uttaram paṭhati . padasañjñāyām antavacanam anyatra sañjñāvidhau pratyayagrahaṇe tadantavidhipratiṣedhārtham . padasañjñāyām antagrahaṇam kriyate jñāpakārtham . kim jñāpyam . etat jñāpayati ācāryaḥ anyatra sañjñāvidhau pratyayagrahaṇe tadantavidhiḥ na bhavati iti . kim etasya jñāpane prayojanam . taraptamau ghaḥ . taraptamabantasya ghasañjñā na bhavati . kim ca syāt . kumārī gauritarā . ghādiṣu nadyāḥ hrasvaḥ bhavati iti hrasvatvam prasajyeta . yadi etat jñāpyate sanādyantāḥ dhātavaḥ iti antagrahaṇam kartavyam . kṛttaddhitasamāsāḥ ca iti antagrahaṇam kartavyam . idam tṛtīyam jñāpakārtham . dve tāvat kriyete nyāse eva . yat api ucyate kṛttaddhitasamāsāḥ ca iti antagrahaṇam kartavyam iti . na kartavyam . arthavat iti vartate kṛttaddhāntam ca eva arthavat na kevalāḥ kṛtaḥ taddhitāḥ vā .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/1.4.14

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 1.4.14, in HREEM (hreem.cc/library/P/1.4.14), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text