क्अ इ,३३१।११-३३२।३ रो इइ,४०४-४०६ तमग्रहणम् किमर्थम् न साधकम् करणम् इति एव उच्येत षाधकम् करणम् इति इयति उच्यमाने सर्वेषाम् कारकाणाम् करणसञ्ज्ञा प्रसज्येत । सर्वाणि हि कारकाणि साधकानि । तमग्रहणे पुनः क्रियमाणे न दोषः भवति । न एतत् अस्ति प्रयोजनम् । पूर्वाः तावत् सञ्ज्ञाः अपवादत्वात् बाधिकाः भविष्यन्ति पराः परत्वात् च अनवकाशत्वात् च । इह तर्हि धनुषा विध्यति अपाययुक्तत्वात् च अपादानसञ्ज्ञा साधकत्वात् च करणसञ्ज्ञा प्राप्नोति । तमग्रहणे पुनः क्रियमाणे न दोषः भवति । एवम् तर्हि लोकतः एतत् सिद्धम् । तत् यथा । लोके अभिरूपाय उदकमानेयम् अभिरूपाय कन्या देया इति न च अनभिरूपे प्रवृत्तिः अस्ति । तत्र अभिरूपतमाय इति गम्यते । एवम् इह अपि साधकम् करणम् इति उच्यते सर्वाणि च कारकाणि साधकानि न च असाधके प्रवृत्तिः अस्ति । तत्र साधकतमम् इति विज्ञास्यते । एवम् तर्हि सिद्धे सति यत् तमग्रहणम् करोति तत् ज्ञापयति आचार्यः कारकसञ्ज्ञायाम् तरतमयोगः न भवति इति । किम् एतस्य ज्ञापने प्रयोजनम् । अपादानम् आचार्यः किम् न्याय्यम् मन्यते । यत्र सम्प्राप्य निवृत्तिः । तेन इह एव स्यात् ग्रामात् आगच्छति नगरात् आगच्छति इति । साङ्काश्यकेभ्यः पाटलिपुत्रकाः अभिरूपतराः इति अत्र न स्यात् । कारकसञ्ज्ञायाम् तरतमयोगः न भवति इति अत्र अपि सिद्धम् भवति । तथा आधारम् आचार्यः किम् न्याय्यम् मन्यते । यत्र कृत्स्नः आधारात्मा व्याप्तः भवति । तेन इह एव स्यात् तिलेषु तैलम् दध्नि सर्पिः इति । गङ्गायाम् गावः कूपे गर्गर्कुलम् इति अत्र न स्यात् । कारकसञ्ज्ञायाम् तरतमयोगः न भवति इति अत्र अपि सिद्धम् भवति ।
KA I,331.11-332.3 Ro II,404-406 tamagrahaṇam kimartham na sādhakam karaṇam iti eva ucyeta ṣādhakam karaṇam iti iyati ucyamāne sarveṣām kārakāṇām karaṇasañjñā prasajyeta . sarvāṇi hi kārakāṇi sādhakāni . tamagrahaṇe punaḥ kriyamāṇe na doṣaḥ bhavati . na etat asti prayojanam . pūrvāḥ tāvat sañjñāḥ apavādatvāt bādhikāḥ bhaviṣyanti parāḥ paratvāt ca anavakāśatvāt ca . iha tarhi dhanuṣā vidhyati apāyayuktatvāt ca apādānasañjñā sādhakatvāt ca karaṇasañjñā prāpnoti . tamagrahaṇe punaḥ kriyamāṇe na doṣaḥ bhavati . evam tarhi lokataḥ etat siddham . tat yathā . loke abhirūpāya udakamāneyam abhirūpāya kanyā deyā iti na ca anabhirūpe pravṛttiḥ asti . tatra abhirūpatamāya iti gamyate . evam iha api sādhakam karaṇam iti ucyate sarvāṇi ca kārakāṇi sādhakāni na ca asādhake pravṛttiḥ asti . tatra sādhakatamam iti vijñāsyate . evam tarhi siddhe sati yat tamagrahaṇam karoti tat jñāpayati ācāryaḥ kārakasañjñāyām taratamayogaḥ na bhavati iti . kim etasya jñāpane prayojanam . apādānam ācāryaḥ kim nyāyyam manyate . yatra samprāpya nivṛttiḥ . tena iha eva syāt grāmāt āgacchati nagarāt āgacchati iti . sāṅkāśyakebhyaḥ pāṭaliputrakāḥ abhirūpatarāḥ iti atra na syāt . kārakasañjñāyām taratamayogaḥ na bhavati iti atra api siddham bhavati . tathā ādhāram ācāryaḥ kim nyāyyam manyate . yatra kṛtsnaḥ ādhārātmā vyāptaḥ bhavati . tena iha eva syāt tileṣu tailam dadhni sarpiḥ iti . gaṅgāyām gāvaḥ kūpe gargarkulam iti atra na syāt . kārakasañjñāyām taratamayogaḥ na bhavati iti atra api siddham bhavati .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.