Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·1·1.4·1.4.74

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 1.4.74

P 1.4.74

क्अ इ,३४४।१६-३४५।७ रो इइ,४५२-४५३ साक्षात्प्रभृतिषु च्व्यर्थग्रहणम् । साक्षात्प्रभृतिषु च्व्यर्थग्रहणम् कर्तव्यम् । असाक्षात्साक्षात्कृत्वा साक्षात्कृत्य । यदा हि साक्षात् एव किम् चित् क्रियते तदा मा भूत् इति । मकारान्तत्वम् च गतिसञ्ज्ञासन्नियुक्तम् । मकारान्तत्वम् च गतिसञ्ज्ञासन्नियोगेन वक्तव्यम् । लवणङ्कृत्य । तत्र च्विप्रतिषेधः । तत्र च्व्यन्तस्य प्रतिषेधः वक्तव्यः । लवणीकृत्य । न वा पूर्वेण कृतत्वात् ण वा वक्तव्यम् । किम् कारणम् । पूर्वेण कृतत्वात् । अस्तु अनेन विभाषा । पूर्वेण नित्यः भविष्यति । इदम् तर्हि प्रयोजनम् । मकारान्तत्वम् च गतिसञ्ज्ञासन्नियुक्तम् इति उक्तम् । तत् च्व्यन्तस्य मा भूत् इति । एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम् । लवणशब्दस्य अयम् विभाषा लवणम्शब्द आदेशः क्रियते । यदि च लवणी शब्दस्य अपि विभाषा लवणम्शब्दः आदेशः भवति न किम् चिद् दुष्यति । त्रैशब्द्यम् च ह साध्यम् । । तच्च एवम् सति सिद्धम् भवति इति ।

KA I,344.16-345.7 Ro II,452-453 sākṣātprabhṛtiṣu cvyarthagrahaṇam . sākṣātprabhṛtiṣu cvyarthagrahaṇam kartavyam . asākṣātsākṣātkṛtvā sākṣātkṛtya . yadā hi sākṣāt eva kim cit kriyate tadā mā bhūt iti . makārāntatvam ca gatisañjñāsanniyuktam . makārāntatvam ca gatisañjñāsanniyogena vaktavyam . lavaṇaṅkṛtya . tatra cvipratiṣedhaḥ . tatra cvyantasya pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . lavaṇīkṛtya . na vā pūrveṇa kṛtatvāt ṇa vā vaktavyam . kim kāraṇam . pūrveṇa kṛtatvāt . astu anena vibhāṣā . pūrveṇa nityaḥ bhaviṣyati . idam tarhi prayojanam . makārāntatvam ca gatisañjñāsanniyuktam iti uktam . tat cvyantasya mā bhūt iti . etat api na asti prayojanam . lavaṇaśabdasya ayam vibhāṣā lavaṇamśabda ādeśaḥ kriyate . yadi ca lavaṇī śabdasya api vibhāṣā lavaṇamśabdaḥ ādeśaḥ bhavati na kim cid duṣyati . traiśabdyam ca ha sādhyam . | tacca evam sati siddham bhavati iti .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/1.4.74

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 1.4.74, in HREEM (hreem.cc/library/P/1.4.74), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text