क्अ इ,४००।२०-४०१।२७ रो इइ,६३५-६३८ नञ्विशिष्टे समानप्रकृतिवचनम् । नञ्विशिष्टे समानप्रकृतिग्रहणम् कर्तव्यम् । इह मा बूत् । सिद्धम् च अभुक्तम् च इति । अनञ् इति च प्रतिषेधः कर्तव्यः । इह मा भूत् । कर्तव्यम् अकृतम् इति । नुडिडधिकेन च । नुडिडधिकेन च समासः वक्तव्यः । इह अपि यथा स्यात् । अशितानशितेन जीवति । क्लिष्टाक्लिशितेन जीवति । किम् उच्यते समानप्रकृतिग्रहणम् कर्तव्यम् इति यदा नञ्विशिष्टेन इति उच्यते । न च अत्र नञ्कृतः एव विशेषः । किम् तर्हि । प्रकृतिकृतः अपि । अयम् विशिष्टशब्दः अस्ति एव अवधारणे वर्तते । तत् यथा । देवदत्तयज्ञदत्तौ आढ्यौ अभिरूपौ दर्शनीयौ पक्षवन्तौ देवदत्तः तु यज्ञदत्तात् स्वाध्यायेन विशिष्टः । स्वाध्यायेन एव इति गम्यते । अन्ये गुणाः समाः भवन्ति । अस्ति आधिक्ये वर्तते । तत् यथा । देवदत्तयज्ञदत्तौ आढ्यौ अभिरूपौ दर्शनीयौ पक्षवन्तौ देवदत्तः तु यज्ञदत्तात् स्वाध्यायेन विशिष्टः । स्वाध्यायेन अधिकः अन्ये गुणाः अविवक्षिताः भवन्ति । तत् यदा तावत् अवधारणे विशिष्टशब्दः तदा न एव अर्थः समानप्रकृतिग्रहणेन । न इह भविष्यति । सिद्धम् च अभुक्तम् च इति । न अपि अनञ् इति प्रतिषेधेन । न इह भविष्यति कर्तव्यम् अकृतम् इति । नुडिडधिकेन अपि तु तदा समासः न प्राप्नोति । यदा आधिक्ये विशिष्टशब्दः तदा समानप्रकृतिग्रहणम् कर्तव्यम् । इह मा भूत् षिद्धम् च अभुक्तम् च इति । अनञ् इति च प्रतिषेधः कर्तव्यः । इह मा भूत् । कर्तव्यम् अकृतम् इति । नुडिडधिकेन अपि तु समासद्ः सिद्धः भवति । तत्र आधिक्ये विशिष्टग्रहणम् मत्वा समानप्रकृतिग्रहणम् चोद्यते । अवधारणम् नञा चेत् नुडिड्विशिष्टेन न प्रकल्पेत । अथ चेत् अधिकविवक्षा कार्यम् तुल्यप्रकृतिकेन इति । कृतापकृतादीनाम् च उपसङ्ख्यानम् । कृतापकृतादीनाम् च उपसङ्ख्यानम् । कृतापकृतम् भुक्तविभुक्तम् पीतविपीतम् । सिद्धम् तु क्तेन विसमाप्तौ अनञ् । सिद्धम् एतत् । कथम्। क्तान्तेन क्रियाविसमाप्तौ अनञ् क्तान्तम् समस्यते इति वक्तव्यम् । गतप्रत्यागतादीनाम् च उपसङ्ख्यानम् । गतप्रत्यागतादीनाम् च उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् । गतप्रत्यागतम् यातानुयातम् पुटापुटिका क्रयाक्रयिका फलाफलिका मानोन्मानिका ।
KA I,400.20-401.27 Ro II,635-638 nañviśiṣṭe samānaprakṛtivacanam . nañviśiṣṭe samānaprakṛtigrahaṇam kartavyam . iha mā būt . siddham ca abhuktam ca iti . anañ iti ca pratiṣedhaḥ kartavyaḥ . iha mā bhūt . kartavyam akṛtam iti . nuḍiḍadhikena ca . nuḍiḍadhikena ca samāsaḥ vaktavyaḥ . iha api yathā syāt . aśitānaśitena jīvati . kliṣṭākliśitena jīvati . kim ucyate samānaprakṛtigrahaṇam kartavyam iti yadā nañviśiṣṭena iti ucyate . na ca atra nañkṛtaḥ eva viśeṣaḥ . kim tarhi . prakṛtikṛtaḥ api . ayam viśiṣṭaśabdaḥ asti eva avadhāraṇe vartate . tat yathā . devadattayajñadattau āḍhyau abhirūpau darśanīyau pakṣavantau devadattaḥ tu yajñadattāt svādhyāyena viśiṣṭaḥ . svādhyāyena eva iti gamyate . anye guṇāḥ samāḥ bhavanti . asti ādhikye vartate . tat yathā . devadattayajñadattau āḍhyau abhirūpau darśanīyau pakṣavantau devadattaḥ tu yajñadattāt svādhyāyena viśiṣṭaḥ . svādhyāyena adhikaḥ anye guṇāḥ avivakṣitāḥ bhavanti . tat yadā tāvat avadhāraṇe viśiṣṭaśabdaḥ tadā na eva arthaḥ samānaprakṛtigrahaṇena . na iha bhaviṣyati . siddham ca abhuktam ca iti . na api anañ iti pratiṣedhena . na iha bhaviṣyati kartavyam akṛtam iti . nuḍiḍadhikena api tu tadā samāsaḥ na prāpnoti . yadā ādhikye viśiṣṭaśabdaḥ tadā samānaprakṛtigrahaṇam kartavyam . iha mā bhūt ṣiddham ca abhuktam ca iti . anañ iti ca pratiṣedhaḥ kartavyaḥ . iha mā bhūt . kartavyam akṛtam iti . nuḍiḍadhikena api tu samāsadḥ siddhaḥ bhavati . tatra ādhikye viśiṣṭagrahaṇam matvā samānaprakṛtigrahaṇam codyate . avadhāraṇam nañā cet nuḍiḍviśiṣṭena na prakalpeta . atha cet adhikavivakṣā kāryam tulyaprakṛtikena iti . kṛtāpakṛtādīnām ca upasaṅkhyānam . kṛtāpakṛtādīnām ca upasaṅkhyānam . kṛtāpakṛtam bhuktavibhuktam pītavipītam . siddham tu ktena visamāptau anañ . siddham etat . katham. ktāntena kriyāvisamāptau anañ ktāntam samasyate iti vaktavyam . gatapratyāgatādīnām ca upasaṅkhyānam . gatapratyāgatādīnām ca upasaṅkhyānam kartavyam . gatapratyāgatam yātānuyātam puṭāpuṭikā krayākrayikā phalāphalikā mānonmānikā .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.