Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·2·2.3·2.3.28

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 2.3.28

P 2.3.28

क्अ इ,४५५।४-४५६। ५ रो इइ,७९७-८०० पञ्चमीविधाने ल्यब्लोपे कर्मणि उपसङ्ख्यानम् । पञ्चमीविधाने ल्यब्लोपे कर्मणि उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् । प्रासादम् आरुह्य प्रेक्षते । प्रासादात्प्रेक्षते । अधिकरणे च । अधिकरणे च उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् । आसनात् प्रेक्षते । शयनात् प्रेक्षते । प्रश्नाख्यानयोः च । प्रश्नाख्यानयोः च पञ्चमी वक्तव्या । कुतः भवान् । पाटलिपुत्रात् । यतः च अध्वकालनिर्माणम् । यतः च अध्वकालनिर्माणम् तत्र पञ्चमी वक्तव्या । गवीधुमतः सावकाश्यईम् चत्वारि योजनानि । कार्तिक्याः आग्रहायणी मासे । तद्युक्तात् काले सप्तमी । तद्युक्तात् काले सप्तमी वक्तव्या । कार्तिक्याः आग्रहायणी मासे । अध्वनः प्रथमा च । अध्वनः प्रथमा च सप्तमी च वक्तय्वा । गवीधुमतः सावकाश्यईम् चत्वारि योजनानि चतुर्षु योजनेषु । तत् तर्हि इदं बहु वक्तव्यम् । न वक्तव्यम् । अपादाने इति एव सिद्धम् । इह तावत् प्रासादात् प्रेक्षते । शयनात् प्रेक्षते इति । अपक्रामति तत् तस्मात् दर्शनम् । यदि अपक्रामति किम् न अत्यन्ताय अपक्रामति । सन्ततत्वात् । अथ वा अन्यान्यप्रादुर्भावा । प्रश्नाख्यानयोः च पञ्चमी वक्तव्या इति । इदम् अत्र प्रयोक्तव्यम् सत् न प्रयुज्यते । कुतः भवान् आगच्छति । पाटलिपुत्रात् आगच्छमि इति । यतः च अध्वकालनिर्माणम् तत्र पञ्चमी वक्तव्या इति । इदम् अत्र प्रयोक्तव्यम् सत् न प्रयुज्यते गवीधुमतः निःसृत्य साङ्काश्यम् चत्वारि योजनानि । कार्तिक्याः आग्रहायणी मासे इति । इदम् अत्र प्रयोक्तव्यम् सत् न प्रयुज्यते । कार्त्तिक्याः प्रभृति आग्रहायणी मास इति । तद्युक्तात् काले सप्तमी वक्तव्या इति । इदम् अत्र प्रयोक्तव्यम् सत् न प्रयुज्यते । कार्त्तिक्याः आग्रहायणी गते मासे इति । अध्वनः प्रथमा च सप्तमी च इति । इदम् अत्र प्रयोक्तव्यम् सत् न प्रयुज्यते । गवीधुमतो निःसृत्य यदा चत्वारि योजनानि गतानि भवन्ति ततः साङ्काश्यम् । चतुर्षु योजनेषु गतेषु साङ्काश्यम् इति ।

KA I,455.4-456. 5 Ro II,797-800 pañcamīvidhāne lyablope karmaṇi upasaṅkhyānam . pañcamīvidhāne lyablope karmaṇi upasaṅkhyānam kartavyam . prāsādam āruhya prekṣate . prāsādātprekṣate . adhikaraṇe ca . adhikaraṇe ca upasaṅkhyānam kartavyam . āsanāt prekṣate . śayanāt prekṣate . praśnākhyānayoḥ ca . praśnākhyānayoḥ ca pañcamī vaktavyā . kutaḥ bhavān . pāṭaliputrāt . yataḥ ca adhvakālanirmāṇam . yataḥ ca adhvakālanirmāṇam tatra pañcamī vaktavyā . gavīdhumataḥ sāvakāśyaīm catvāri yojanāni . kārtikyāḥ āgrahāyaṇī māse . tadyuktāt kāle saptamī . tadyuktāt kāle saptamī vaktavyā . kārtikyāḥ āgrahāyaṇī māse . adhvanaḥ prathamā ca . adhvanaḥ prathamā ca saptamī ca vaktayvā . gavīdhumataḥ sāvakāśyaīm catvāri yojanāni caturṣu yojaneṣu . tat tarhi idaṃ bahu vaktavyam . na vaktavyam . apādāne iti eva siddham . iha tāvat prāsādāt prekṣate . śayanāt prekṣate iti . apakrāmati tat tasmāt darśanam . yadi apakrāmati kim na atyantāya apakrāmati . santatatvāt . atha vā anyānyaprādurbhāvā . praśnākhyānayoḥ ca pañcamī vaktavyā iti . idam atra prayoktavyam sat na prayujyate . kutaḥ bhavān āgacchati . pāṭaliputrāt āgacchami iti . yataḥ ca adhvakālanirmāṇam tatra pañcamī vaktavyā iti . idam atra prayoktavyam sat na prayujyate gavīdhumataḥ niḥsṛtya sāṅkāśyam catvāri yojanāni . kārtikyāḥ āgrahāyaṇī māse iti . idam atra prayoktavyam sat na prayujyate . kārttikyāḥ prabhṛti āgrahāyaṇī māsa iti . tadyuktāt kāle saptamī vaktavyā iti . idam atra prayoktavyam sat na prayujyate . kārttikyāḥ āgrahāyaṇī gate māse iti . adhvanaḥ prathamā ca saptamī ca iti . idam atra prayoktavyam sat na prayujyate . gavīdhumato niḥsṛtya yadā catvāri yojanāni gatāni bhavanti tataḥ sāṅkāśyam . caturṣu yojaneṣu gateṣu sāṅkāśyam iti .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/2.3.28

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 2.3.28, in HREEM (hreem.cc/library/P/2.3.28), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text