क्अ इइ,२७।१-२२ रो इइइ,७०-७२ क्यजादिषु प्रत्ययार्थनिर्देशः । क्यजादिषु प्रत्ययार्थनिर्देशः कर्तव्यः । नमसः पूजायाम् । वरिवसः परिचर्यायाम् । चित्रङः आश्चर्ये । भाण्डात् समाचयने । चीवरात् अर्जने परिधाने वा । पुच्छात् उदसने व्य्ससने च इति । किम् प्रयोजनम् । क्रियावचनता यथा स्यात् । न एतत् अस्ति प्रयोजनम् । आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति क्रियावचनाः क्यजादयः इति यत् अयम् सनाद्यन्ताः धातवः इति धातुसञ्ज्ञाम् शास्ति । धातुसञ्ज्ञावचने एतत् प्रयोजनम् : धातोः इति तव्यदादीनाम् उत्पत्तिः यथा स्यात् । यदि च अत्र क्रियावचनता न स्यात् धातुसञ्ज्ञावचनम् अनर्थकम् स्यात् । सत्याम् अपि धातुसञ्ज्ञायाम् तव्यदादयः न स्युः । किम् कारणम् । साधने ताव्यादयः विधीयन्ते साधनम् च क्रियायाः । क्रियाभावात् साधनाभावः । साधनाभावात् सत्याम् अपि धातुसञ्ज्ञायाम् तव्यदादयः न स्युः । पश्यति तु आचार्यः क्रियावचनाः क्यजादयः इति ततः सनाद्यन्ताः धातवः इति धातुसञ्ज्ञाम् शास्ति । ननु च इदम् प्रयोजनम् स्यात् । परसाधने उत्पत्तिम् वक्ष्यामि इति । न परसाधने उत्पत्त्या भवितव्यम् । किम् कारणम् । साधनम् इति सम्बन्धिशब्दः अयम् । सम्बन्धिशब्दाः च पुनः एवमात्मकाः यत् उत सम्बन्धिनम् आक्षिपन्ति । तत् यथा । मातरि वर्तितत्व्यम् , पितरि शुश्रूषितव्यम् इति । न च उच्यते स्वस्याम् मातरि स्वस्मिन् वा पितरि इति , सम्बन्धात् च एतत् गम्यते या यस्य माता यः च यस्य पिता इति । एवम् इह अपि सम्बन्धात् एतत् गन्तव्यम् यस्य धातोः यत् साधनम् इति । अथ वा धातवः एव क्यजादयः । न च एव हि अर्थाः आदिश्यन्ते । क्रियावचनता च गम्यते । कः खलु अपि पचादीनाम् क्रियावचनत्वे यत्नम् करोति । येन एव खलु अपि हेतुना पचादयः क्रियावचनाः तेन एव क्यजादयः अपि । एवमर्थम् आचार्यः चित्रयति । क्व चित् अर्थान् आदिशति क्व चित् न । एवम् अपि अर्थादेशनम् कर्तव्यम् । कथम् इमे अबुधाः बुध्येरन् इति । अथ वा शक्यम् आदेशनम् अकर्तुम् । कथम् । करणे इति वर्तते । करणम् च करोतेः करोतिः च क्रियासामान्ये वर्तते ।
KA II,27.1-22 Ro III,70-72 kyajādiṣu pratyayārthanirdeśaḥ . kyajādiṣu pratyayārthanirdeśaḥ kartavyaḥ . namasaḥ pūjāyām . varivasaḥ paricaryāyām . citraṅaḥ āścarye . bhāṇḍāt samācayane . cīvarāt arjane paridhāne vā . pucchāt udasane vysasane ca iti . kim prayojanam . kriyāvacanatā yathā syāt . na etat asti prayojanam . ācāryapravṛttiḥ jñāpayati kriyāvacanāḥ kyajādayaḥ iti yat ayam sanādyantāḥ dhātavaḥ iti dhātusañjñām śāsti . dhātusañjñāvacane etat prayojanam : dhātoḥ iti tavyadādīnām utpattiḥ yathā syāt . yadi ca atra kriyāvacanatā na syāt dhātusañjñāvacanam anarthakam syāt . satyām api dhātusañjñāyām tavyadādayaḥ na syuḥ . kim kāraṇam . sādhane tāvyādayaḥ vidhīyante sādhanam ca kriyāyāḥ . kriyābhāvāt sādhanābhāvaḥ . sādhanābhāvāt satyām api dhātusañjñāyām tavyadādayaḥ na syuḥ . paśyati tu ācāryaḥ kriyāvacanāḥ kyajādayaḥ iti tataḥ sanādyantāḥ dhātavaḥ iti dhātusañjñām śāsti . nanu ca idam prayojanam syāt . parasādhane utpattim vakṣyāmi iti . na parasādhane utpattyā bhavitavyam . kim kāraṇam . sādhanam iti sambandhiśabdaḥ ayam . sambandhiśabdāḥ ca punaḥ evamātmakāḥ yat uta sambandhinam ākṣipanti . tat yathā . mātari vartitatvyam , pitari śuśrūṣitavyam iti . na ca ucyate svasyām mātari svasmin vā pitari iti , sambandhāt ca etat gamyate yā yasya mātā yaḥ ca yasya pitā iti . evam iha api sambandhāt etat gantavyam yasya dhātoḥ yat sādhanam iti . atha vā dhātavaḥ eva kyajādayaḥ . na ca eva hi arthāḥ ādiśyante . kriyāvacanatā ca gamyate . kaḥ khalu api pacādīnām kriyāvacanatve yatnam karoti . yena eva khalu api hetunā pacādayaḥ kriyāvacanāḥ tena eva kyajādayaḥ api . evamartham ācāryaḥ citrayati . kva cit arthān ādiśati kva cit na . evam api arthādeśanam kartavyam . katham ime abudhāḥ budhyeran iti . atha vā śakyam ādeśanam akartum . katham . karaṇe iti vartate . karaṇam ca karoteḥ karotiḥ ca kriyāsāmānye vartate .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.