क्अ इइ,९।१५-१०।२० रो इइइ,२७-३० प्रत्ययाद्युदात्तत्वात् धातोः अन्तः । प्रत्ययाद्युदात्तत्वात् धातोः अन्तः इति एतत् भवति विप्रतिषेधेन । प्रत्ययाद्युदात्तत्वस्य अवकाशः यत्र अनुदात्ता प्रकृतिः । समत्वम् सिमत्वम् । धातोः अन्तः इति अस्य अवकाशः यत्र अनुदात्तः प्रत्ययः । पचति पठति । इह उभयम् प्राप्नोति । गोपायति धपायति । धातोः अन्तः इति एतत् भवति विप्रतिषेधेन। पित्स्वरात् तित्स्वरः टापि । पित्स्वरात् तित्स्वरः टापि भवति विप्रतिषेधेन । पित्स्वरस्य अवकाशः । पचति पठति । तित्स्वरस्य अवकाशः । कार्यम् हार्यम् । इह उभयम् प्राप्नोति । कार्या हार्या । तित्स्वरः भवति विप्रतिषेधेन । चित्स्वरः चापि पित्स्वरात् । चित्स्वरः चापि पित्स्वरात् भवति विप्रतिषेधेन । चित्स्वरस्य अवकाशः । चलनः चोपनः । पित्स्वरस्य सः एव । इह उभयम् प्राप्नोति । आम्बष्ठ्या सौवीर्या । चित्स्वरः भवति विप्रतिषेधेन । न वा आद्युतात्तस्य प्रत्ययसञ्ज्ञासन्नियोगात् । न वा अर्थः विप्रतिषेधेन । किम् कारणम् । आद्युतात्तस्य प्रत्ययसञ्ज्ञासन्नियोगात् । प्रत्ययसञ्ज्ञासन्नियोगेन आद्युदात्तत्वे कृते सतिशिष्टत्वात् धातुस्वरः भविष्यति । अयम् च अपि अयुक्तः विप्रतिषेधः पित्स्वरस्य तित्स्वरस्य च । किम् कारणम् । टापि स्वरितेनैकादेशः । टापि स्वरितेन एकादेशः भवति । इदम् इह सम्प्रधार्यम् । स्वरितत्वम् क्रियताम् एकादेशः इति । किम् अत्र कर्तव्यम् । परत्वात् स्वरितत्वम् । नित्यः एकादेशः । कृते अपि स्वरितत्वे प्राप्नोति अकृते अपि प्राप्नोति । । स्वरितत्वम् अपि नित्यम् । कृते अपि एकादेशे प्राप्नोति अकृते अपि । अनित्यम् स्वरितत्वम् । अन्यस्य कृते एकादेशे प्राप्नोति अन्यस्य अकृते । शब्दान्तरस्य च प्राप्नुवन् विधिः अनित्यः भवति । एकादेशः अपि अनित्यः । अन्यथास्वरस्य कृते स्वरितत्वे प्राप्नोति अन्यथास्वरस्य अकृते । स्वरभिन्नस्य च प्राप्नुवन् विधिः अनित्यः भवति । अन्तरङ्गः तर्हि एकादेशः । का अन्तरङ्गता । वर्णौ आश्रित्य एकादेशः पदस्य स्वरितत्वम् । स्वरितत्वम् अपि अन्तरङ्गम् । कथम् । वक्ष्यति एतत् । पदग्रहणम् परिमाणार्थम् इति । उभयोः अन्तरङ्गयोः परत्वात् स्वरितत्वम् । स्वरितत्वे कृते आन्तर्यतः स्वरिदानुदात्तयोः स्वरितः भविष्यति । अयम् च अपि अयुक्तः विप्रतिषेधः पित्स्वरस्य चित्स्वरस्य च । किम् कारणम् । चापि चित्करणात् । चापि चित्करणसामर्थ्यात् अन्तोदात्तत्वम् भविष्यति ।
KA II,9.15-10.20 Ro III,27-30 pratyayādyudāttatvāt dhātoḥ antaḥ . pratyayādyudāttatvāt dhātoḥ antaḥ iti etat bhavati vipratiṣedhena . pratyayādyudāttatvasya avakāśaḥ yatra anudāttā prakṛtiḥ . samatvam simatvam . dhātoḥ antaḥ iti asya avakāśaḥ yatra anudāttaḥ pratyayaḥ . pacati paṭhati . iha ubhayam prāpnoti . gopāyati dhapāyati . dhātoḥ antaḥ iti etat bhavati vipratiṣedhena. pitsvarāt titsvaraḥ ṭāpi . pitsvarāt titsvaraḥ ṭāpi bhavati vipratiṣedhena . pitsvarasya avakāśaḥ . pacati paṭhati . titsvarasya avakāśaḥ . kāryam hāryam . iha ubhayam prāpnoti . kāryā hāryā . titsvaraḥ bhavati vipratiṣedhena . citsvaraḥ cāpi pitsvarāt . citsvaraḥ cāpi pitsvarāt bhavati vipratiṣedhena . citsvarasya avakāśaḥ . calanaḥ copanaḥ . pitsvarasya saḥ eva . iha ubhayam prāpnoti . āmbaṣṭhyā sauvīryā . citsvaraḥ bhavati vipratiṣedhena . na vā ādyutāttasya pratyayasañjñāsanniyogāt . na vā arthaḥ vipratiṣedhena . kim kāraṇam . ādyutāttasya pratyayasañjñāsanniyogāt . pratyayasañjñāsanniyogena ādyudāttatve kṛte satiśiṣṭatvāt dhātusvaraḥ bhaviṣyati . ayam ca api ayuktaḥ vipratiṣedhaḥ pitsvarasya titsvarasya ca . kim kāraṇam . ṭāpi svaritenaikādeśaḥ . ṭāpi svaritena ekādeśaḥ bhavati . idam iha sampradhāryam . svaritatvam kriyatām ekādeśaḥ iti . kim atra kartavyam . paratvāt svaritatvam . nityaḥ ekādeśaḥ . kṛte api svaritatve prāpnoti akṛte api prāpnoti . . svaritatvam api nityam . kṛte api ekādeśe prāpnoti akṛte api . anityam svaritatvam . anyasya kṛte ekādeśe prāpnoti anyasya akṛte . śabdāntarasya ca prāpnuvan vidhiḥ anityaḥ bhavati . ekādeśaḥ api anityaḥ . anyathāsvarasya kṛte svaritatve prāpnoti anyathāsvarasya akṛte . svarabhinnasya ca prāpnuvan vidhiḥ anityaḥ bhavati . antaraṅgaḥ tarhi ekādeśaḥ . kā antaraṅgatā . varṇau āśritya ekādeśaḥ padasya svaritatvam . svaritatvam api antaraṅgam . katham . vakṣyati etat . padagrahaṇam parimāṇārtham iti . ubhayoḥ antaraṅgayoḥ paratvāt svaritatvam . svaritatve kṛte āntaryataḥ svaridānudāttayoḥ svaritaḥ bhaviṣyati . ayam ca api ayuktaḥ vipratiṣedhaḥ pitsvarasya citsvarasya ca . kim kāraṇam . cāpi citkaraṇāt . cāpi citkaraṇasāmarthyāt antodāttatvam bhaviṣyati .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.