क्अ इइ,६२।२४-६४।११ रो इइइ,१५७-१६० किमर्थः शकारः । शित् सार्वधातुकम् इति सार्वधातुकसञ्ज्ञा सार्वधातुकम् अपित् इति ङित्त्वम् ङिति इति प्रतिषेधः यथा स्यात् । कुषाण पुषाण इति । अतः उत्तरम् पठति । श्नाविकारस्य शित्करणानर्थक्यम् स्थानिवत्वात् । श्नाविकारस्य शित्करणम् अनर्थकम् । किम् कारणम् । स्थानिवत्वात् । शितः अयम् आदेशः स्थानिवद्भावात् शित् भविष्यति । अर्थवत् तु ज्ञापकम् सार्वधातुकादेशे अनुबन्धास्थानिवत्त्वस्य । अर्थवत् तु श्नाविकारस्य शित्करणम् । कः अर्थः । ज्ञापकार्थम् । किम् ज्ञाप्यम् । एतत् ज्ञापयति आचार्यः सार्वधातुकादेशे अनुबन्धाः न स्थानिवत् भवन्ति इति । किम् एतस्य ज्ञपने प्रयोजनम् । प्रयोजनम् हितातङोः अपित्त्वम् । हेः पित्त्वम् न प्रतिषेध्यम् । पितः अयम् आदेशः स्थानिवद्भावात् पित् स्यात् । सार्वधातुकादेशे अनुबन्धाः न स्थानिवत् भवन्ति इति न अयम् पित् भविष्यति । तातङि च ङकारः न उच्चार्यः भवति । पितः अयम् आदेशः स्थानिवद्भावात् पित् स्यात् । सार्वधातुकादेशे अनुबन्धाः न स्थानिवत् भवन्ति इति न अयम् पित् भविष्यति । तबादिषु च अङित्त्वम् । तबादिषु च अङित्त्वम् प्रयोजनम् । शृणोत ग्रावाणः । ङितः इमे आदेशाः स्थानिवद्भावात् ङितः स्युः । सार्वधातुकादेशे अनुबन्धाः न स्थानिवत् भवन्ति इति न इमे ङितः भवन्ति । तस्य दोषः मिपः आदेशे पिदभावः । तस्य एतस्य लक्षणस्य दोषः मिपः आदेशे पितः अभावः । अचिनवम् असुनवम् अकरवम् । पितः अयम् आदेशः स्थानिवद्भावात् पित् स्यात् । सार्वधातुकादेशे अनुबन्धाः न स्थानिवत् भवन्ति इति न अयम् पित् स्यात् । अत्यल्पम् इदम् उच्यते । तिप्सिब्मिपाम् आदेशाः इति वक्तव्यम् । वेद वेत्थ । विदेः वसोः शित्त्वम् । विदेः उत्तरस्य वसोः शित्त्वम् वक्तव्यम् । शितः अयम् आदेशः स्थानिवद्भावात् पित् स्यात् । सार्वधातुकादेशे अनुबन्धाः न स्थानिवत् भवन्ति इति न अयम् शित् स्यात् । कित्करणात् वा सिद्धम् । अथ वा अवश्यम् अत्र सामान्यग्रहणाविघातार्थः ककारः अनुबन्धः कर्तव्यः । क्व सामान्यग्रहणाविघातार्थेन अर्थः । वसोः सम्प्रसारणम् । तेन एव यत्नेन गुणः न भविष्यति । अस्य ज्ञापकस्य सन्ति दोषाः सन्ति प्रयोजनानि । समाः दोषाः भूयांसः वा । तस्मात् न अर्थः अनेन ज्ञापकेन । कथम् यानि प्रयोजनानि । तानि क्रियन्ते न्यासे एव । एवम् अपि भवेत् पित्करणसामर्थ्यात् पित्कृतम् स्यात् ङित्करणसामर्थ्यात् ङित्कृतम् । यत् तु खलु पिति ङित्कृतम् प्राप्नोति ङिति च पित्कृतम् केन तत् न स्यात् । तस्मात् वक्तव्यम् पित् न ङिद्वत् भवति ङित् च न पिद्वत् भवति इति । न वक्तव्यम् । एवम् वक्ष्यामि । सार्वधातुकम् ङित् भवति पित् न । एवम् तावत् पितः ङित्त्वम् प्रतिषिद्धम् । ततः असंयोगात् लिट् कित् भवति इति ङित् च पित् न भवति । एवम् ङितः पित्त्वम् प्रतिषिद्धम् ।
KA II,62.24-64.11 Ro III,157-160 kimarthaḥ śakāraḥ . śit sārvadhātukam iti sārvadhātukasañjñā sārvadhātukam apit iti ṅittvam ṅiti iti pratiṣedhaḥ yathā syāt . kuṣāṇa puṣāṇa iti . ataḥ uttaram paṭhati . śnāvikārasya śitkaraṇānarthakyam sthānivatvāt . śnāvikārasya śitkaraṇam anarthakam . kim kāraṇam . sthānivatvāt . śitaḥ ayam ādeśaḥ sthānivadbhāvāt śit bhaviṣyati . arthavat tu jñāpakam sārvadhātukādeśe anubandhāsthānivattvasya . arthavat tu śnāvikārasya śitkaraṇam . kaḥ arthaḥ . jñāpakārtham . kim jñāpyam . etat jñāpayati ācāryaḥ sārvadhātukādeśe anubandhāḥ na sthānivat bhavanti iti . kim etasya jñapane prayojanam . prayojanam hitātaṅoḥ apittvam . heḥ pittvam na pratiṣedhyam . pitaḥ ayam ādeśaḥ sthānivadbhāvāt pit syāt . sārvadhātukādeśe anubandhāḥ na sthānivat bhavanti iti na ayam pit bhaviṣyati . tātaṅi ca ṅakāraḥ na uccāryaḥ bhavati . pitaḥ ayam ādeśaḥ sthānivadbhāvāt pit syāt . sārvadhātukādeśe anubandhāḥ na sthānivat bhavanti iti na ayam pit bhaviṣyati . tabādiṣu ca aṅittvam . tabādiṣu ca aṅittvam prayojanam . śṛṇota grāvāṇaḥ . ṅitaḥ ime ādeśāḥ sthānivadbhāvāt ṅitaḥ syuḥ . sārvadhātukādeśe anubandhāḥ na sthānivat bhavanti iti na ime ṅitaḥ bhavanti . tasya doṣaḥ mipaḥ ādeśe pidabhāvaḥ . tasya etasya lakṣaṇasya doṣaḥ mipaḥ ādeśe pitaḥ abhāvaḥ . acinavam asunavam akaravam . pitaḥ ayam ādeśaḥ sthānivadbhāvāt pit syāt . sārvadhātukādeśe anubandhāḥ na sthānivat bhavanti iti na ayam pit syāt . atyalpam idam ucyate . tipsibmipām ādeśāḥ iti vaktavyam . veda vettha . videḥ vasoḥ śittvam . videḥ uttarasya vasoḥ śittvam vaktavyam . śitaḥ ayam ādeśaḥ sthānivadbhāvāt pit syāt . sārvadhātukādeśe anubandhāḥ na sthānivat bhavanti iti na ayam śit syāt . kitkaraṇāt vā siddham . atha vā avaśyam atra sāmānyagrahaṇāvighātārthaḥ kakāraḥ anubandhaḥ kartavyaḥ . kva sāmānyagrahaṇāvighātārthena arthaḥ . vasoḥ samprasāraṇam . tena eva yatnena guṇaḥ na bhaviṣyati . asya jñāpakasya santi doṣāḥ santi prayojanāni . samāḥ doṣāḥ bhūyāṃsaḥ vā . tasmāt na arthaḥ anena jñāpakena . katham yāni prayojanāni . tāni kriyante nyāse eva . evam api bhavet pitkaraṇasāmarthyāt pitkṛtam syāt ṅitkaraṇasāmarthyāt ṅitkṛtam . yat tu khalu piti ṅitkṛtam prāpnoti ṅiti ca pitkṛtam kena tat na syāt . tasmāt vaktavyam pit na ṅidvat bhavati ṅit ca na pidvat bhavati iti . na vaktavyam . evam vakṣyāmi . sārvadhātukam ṅit bhavati pit na . evam tāvat pitaḥ ṅittvam pratiṣiddham . tataḥ asaṃyogāt liṭ kit bhavati iti ṅit ca pit na bhavati . evam ṅitaḥ pittvam pratiṣiddham .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.