क्अ इइ,७४।५-७५।९ रो इइइ,१८३-१८५ कानि पुनः अस्य योगस्य प्रयोजनानि । प्रयोजनम् प्रातिपदिकप्रतिषेधः । प्रातिपदिकप्रतिषेधः प्रयोजनम् । धातोः तव्यादयः यथा स्युः । प्रातिपदिकात् मा भूवन् इति । न एतत् अस्ति प्रयोजनम् । साधने ताव्यादयः विधीयन्ते साधनम् च क्रियायाः । क्रियाभावात् साधनाभावः । साधनाभावात् असति अपि धात्वधिकारे प्रातिपदिकात् तव्यादयः न भविष्यन्ति । स्वपादिषु । स्वपादिषु तर्हि प्रयोजनम् । स्वपिति । सुपति इति मा भूत् । अङ्गसञ्ज्ञा च । अङ्गसञ्ज्ञा च प्रयोजनम् । यस्मात् प्रत्ययविधिः तदादि प्रत्यये अङ्गम् इति धातोः अङ्गसञ्ज्ञा सिद्धा भवति । कृत्सञ्ज्ञा च । कृत्सञ्ज्ञा च प्रयोजनम् । धातुविहितस्य प्रत्ययस्य कृत्सञ्ज्ञा सिद्धा भवति । उपपदसञ्ज्ञा च। उपपदसञ्ज्ञा च प्रयोजनम् । तत्र एतस्मिन् धात्वधिकारे सप्तमीनिर्दिष्टम् उपपदस्ञ्ज्ञम् भवति इति उपपदसञ्ज्ञा सिद्धा भवति । कृदुपपदसञ्ज्ञे तावन् न प्रयोजनम् । अधिकारात् अपि एते सिद्धे । स्वपादिषु तर्हि अङ्गसञ्ज्ञा च प्रयोजनम् । धातुग्रहणम् अनर्थकम् यङ्विधौ धात्वधिकारात् । धातुग्रहणम् अनर्थकम् । किम् कारणम् । यङ्विधौ धात्वधिकारात् । यङ्विधौ धातुग्रहणम् प्रकृतम् अनुवर्तते । तत् च अवश्यम् अनुवर्त्यम् । अनधिकारे हि अङ्गसञ्ज्ञाभावः । अनधिकारे हि सति अङ्गसञ्ज्ञायाः अभावः स्यात् । करिष्यति हरिष्यति इति । यद् तत् अनुवर्तते चूर्णचुरादिभ्यः णिच् भवति धातोः च इति धातुमात्रात् णिच् प्राप्नोति । हेतुमद्वचनम् तु ज्ञापकम् अन्यत्राभावस्य । यत् अयम् हेतुमति च इति आह तत् ज्ञापयति आचार्यः न धातुमात्रात् णिच् भवति इति । इह तर्हि कण्ड्वादिभ्यः यक् भवति धातोः च इति धातुमात्रात् यक् प्राप्नोति । कण्ड्वादिषु च व्यपदेशिवद्वचनात् । यत् अयम् कण्ड्वादिभ्यः यक् भवति इति आह तत् ज्ञापयति आचार्यः न धातुमात्रात् यक् भवति इति । अथ वा कण्ड्वादिभ्यः धातुग्रहणेन अभिसम्भन्त्स्यामः । कण्ड्वादिभ्यः धातुभ्यः इति ।
KA II,74.5-75.9 Ro III,183-185 kāni punaḥ asya yogasya prayojanāni . prayojanam prātipadikapratiṣedhaḥ . prātipadikapratiṣedhaḥ prayojanam . dhātoḥ tavyādayaḥ yathā syuḥ . prātipadikāt mā bhūvan iti . na etat asti prayojanam . sādhane tāvyādayaḥ vidhīyante sādhanam ca kriyāyāḥ . kriyābhāvāt sādhanābhāvaḥ . sādhanābhāvāt asati api dhātvadhikāre prātipadikāt tavyādayaḥ na bhaviṣyanti . svapādiṣu . svapādiṣu tarhi prayojanam . svapiti . supati iti mā bhūt . aṅgasañjñā ca . aṅgasañjñā ca prayojanam . yasmāt pratyayavidhiḥ tadādi pratyaye aṅgam iti dhātoḥ aṅgasañjñā siddhā bhavati . kṛtsañjñā ca . kṛtsañjñā ca prayojanam . dhātuvihitasya pratyayasya kṛtsañjñā siddhā bhavati . upapadasañjñā ca. upapadasañjñā ca prayojanam . tatra etasmin dhātvadhikāre saptamīnirdiṣṭam upapadasñjñam bhavati iti upapadasañjñā siddhā bhavati . kṛdupapadasañjñe tāvan na prayojanam . adhikārāt api ete siddhe . svapādiṣu tarhi aṅgasañjñā ca prayojanam . dhātugrahaṇam anarthakam yaṅvidhau dhātvadhikārāt . dhātugrahaṇam anarthakam . kim kāraṇam . yaṅvidhau dhātvadhikārāt . yaṅvidhau dhātugrahaṇam prakṛtam anuvartate . tat ca avaśyam anuvartyam . anadhikāre hi aṅgasañjñābhāvaḥ . anadhikāre hi sati aṅgasañjñāyāḥ abhāvaḥ syāt . kariṣyati hariṣyati iti . yad tat anuvartate cūrṇacurādibhyaḥ ṇic bhavati dhātoḥ ca iti dhātumātrāt ṇic prāpnoti . hetumadvacanam tu jñāpakam anyatrābhāvasya . yat ayam hetumati ca iti āha tat jñāpayati ācāryaḥ na dhātumātrāt ṇic bhavati iti . iha tarhi kaṇḍvādibhyaḥ yak bhavati dhātoḥ ca iti dhātumātrāt yak prāpnoti . kaṇḍvādiṣu ca vyapadeśivadvacanāt . yat ayam kaṇḍvādibhyaḥ yak bhavati iti āha tat jñāpayati ācāryaḥ na dhātumātrāt yak bhavati iti . atha vā kaṇḍvādibhyaḥ dhātugrahaṇena abhisambhantsyāmaḥ . kaṇḍvādibhyaḥ dhātubhyaḥ iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.