क्अ इइ,१२८।२५-१२९।२३ रो इइइ,२९४-२९६ तौग्रहणम् किमर्थम् । शतृशानचौ प्रतिनिर्दिश्येते । न एतत् अस्ति प्रयोजनम् । प्रकृतौ शतृशानचौ अनुवर्तिष्येते । क्व प्रकृतौ । लटः शतृसानचौ अप्रथमासमानाधिकरणे इति । अतः उत्तरम् पठति । तौ सत् इति वचनम् असंसर्गार्थम् टौ ग्रहणम् क्रियते असंसर्गार्थम् । असंसक्तयोः एतैः विशेषैः शतृशानचोः सञ्ज्ञा यथा स्यात् । ननु च एते विशेषाः निवर्तेरन् । यदि अपि एते विशेषाः निवर्तन्ते अयम् तु खलु वर्तमानः कालः अवश्यम् उत्तरार्थः अनुवर्त्यः । तस्मिन् अनुवर्तमाने वर्तमानकालविहितयोः एव शतृशानचोः सत्स्ञ्ज्ञा स्यात् । भूतभविष्यकालविहितयोः न स्यात् । किम् पुनः भूतभविष्यकालविहितयोः सत्स्ञ्ज्ञावचने प्रयोजनम् । पूरणगुणसुहितसत् इति । ब्राह्मणस्य पक्ष्यन् । ब्राह्मणस्य पक्ष्यमाणः । अथ क्रियमाणे अपि तौग्रहणे कथम् एव असंसक्तयोः एतैः विशेषैः सञ्ज्ञा लभ्या । लभ्या इति आह । कथम् । तौ इति शब्दतः सत् इति योगे क्रियमाणे तौ ग्रहणम् योगाङ्गम् जायते । सति च योगाङ्गे योगविभागः करिष्यते । तौ । तौ एतौ शतृशानचौ धातुमात्रात् परस्य प्रत्ययस्य भवतः । ततः सत् । सत्स्ञ्ज्ञौ भवतौ शतृशानचौ । इह अपि तर्हि प्राप्नुतः । कारकः हारकः इति । अवधारणम् लृटि विधानम् । लृतः सत् वा इति एतत् नियमार्थम् भविष्यति । लृटः एव धातुमात्रात् परस्य न अन्यस्य इति । कैमर्थ्यक्यात् नियमः भवति । विधेयम् न अस्ति इति कृत्वा । इह च अस्ति विधेयम् । किम् । नित्यौ शतृशानचौ प्राप्तौ । तौ विभाषा विधेयौ । तत्र अपूर्वः विधिः अस्तु नियमः अस्तु इति अपूर्वः एव विधिः भविष्यति न नियमः । योगविभागतः च विहितम् सत् । एवम् तर्हि योगविभागः करिष्यते । लृटः सत् । लृटः सत्सञ्ज्ञौ भवतः । किमर्थम् इदम् । नियमार्थम् । लृटः एव धातुमात्रात् परस्य न अन्यस्य इति । ततः वा । वा च लृटः शतृशानचौ सत्सञ्ज्ञौ भवतः । तत्र अयम् अपि अर्थः । सद्विधिः नित्यम् अप्रथमासमानाधिकरणे इति वक्ष्यति । तत् न वक्तव्यम् भवति ।
KA II,128.25-129.23 Ro III,294-296 taugrahaṇam kimartham . śatṛśānacau pratinirdiśyete . na etat asti prayojanam . prakṛtau śatṛśānacau anuvartiṣyete . kva prakṛtau . laṭaḥ śatṛsānacau aprathamāsamānādhikaraṇe iti . ataḥ uttaram paṭhati . tau sat iti vacanam asaṃsargārtham ṭau grahaṇam kriyate asaṃsargārtham . asaṃsaktayoḥ etaiḥ viśeṣaiḥ śatṛśānacoḥ sañjñā yathā syāt . nanu ca ete viśeṣāḥ nivarteran . yadi api ete viśeṣāḥ nivartante ayam tu khalu vartamānaḥ kālaḥ avaśyam uttarārthaḥ anuvartyaḥ . tasmin anuvartamāne vartamānakālavihitayoḥ eva śatṛśānacoḥ satsñjñā syāt . bhūtabhaviṣyakālavihitayoḥ na syāt . kim punaḥ bhūtabhaviṣyakālavihitayoḥ satsñjñāvacane prayojanam . pūraṇaguṇasuhitasat iti . brāhmaṇasya pakṣyan . brāhmaṇasya pakṣyamāṇaḥ . atha kriyamāṇe api taugrahaṇe katham eva asaṃsaktayoḥ etaiḥ viśeṣaiḥ sañjñā labhyā . labhyā iti āha . katham . tau iti śabdataḥ sat iti yoge kriyamāṇe tau grahaṇam yogāṅgam jāyate . sati ca yogāṅge yogavibhāgaḥ kariṣyate . tau . tau etau śatṛśānacau dhātumātrāt parasya pratyayasya bhavataḥ . tataḥ sat . satsñjñau bhavatau śatṛśānacau . iha api tarhi prāpnutaḥ . kārakaḥ hārakaḥ iti . avadhāraṇam lṛṭi vidhānam . lṛtaḥ sat vā iti etat niyamārtham bhaviṣyati . lṛṭaḥ eva dhātumātrāt parasya na anyasya iti . kaimarthyakyāt niyamaḥ bhavati . vidheyam na asti iti kṛtvā . iha ca asti vidheyam . kim . nityau śatṛśānacau prāptau . tau vibhāṣā vidheyau . tatra apūrvaḥ vidhiḥ astu niyamaḥ astu iti apūrvaḥ eva vidhiḥ bhaviṣyati na niyamaḥ . yogavibhāgataḥ ca vihitam sat . evam tarhi yogavibhāgaḥ kariṣyate . lṛṭaḥ sat . lṛṭaḥ satsañjñau bhavataḥ . kimartham idam . niyamārtham . lṛṭaḥ eva dhātumātrāt parasya na anyasya iti . tataḥ vā . vā ca lṛṭaḥ śatṛśānacau satsañjñau bhavataḥ . tatra ayam api arthaḥ . sadvidhiḥ nityam aprathamāsamānādhikaraṇe iti vakṣyati . tat na vaktavyam bhavati .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.