क्अ इइ,१४२।१५-१४३।५ रो इइइ,३१८-३१९ शेषवचनम् किमर्थम् । लृटि शेषवचनम् क्रियायाम् प्रतिपदविध्यर्थम् । लृटि शेषवचनम् क्रियते क्रियायाम् प्रतिपदविध्यर्थम् । प्रतिपदविधिः यथा स्यात् । अविशेषेण विधाने लृटः अभावः प्रतिषिद्धत्वात् । अविशेषेण विधाने लृटः अभावः स्यात् । करिष्यामि इति व्रजति । हरिष्यामि इति व्रजति इति । किम् कारणम् । प्रतिषिद्धत्वात् । इदानीम् एव हि उक्तम् क्रियायाम् उपपदे क्रियार्थायाम् वासरूपेण तृजादयः न भवन्ति इति । लृट् च अपि तृजादिः । अस्ति प्रयोजनम् एतत् । किम् तर्हि इति । साधीयः तु खलु शेषग्रहणेन क्रियार्थोपपदात् लृट् निर्भज्यते । किम् कारणम् । अक्रियार्थोपपदत्वात् । शेषे इति उच्यते । शेषः च कः । यत् अन्यत् क्रियायाः क्रियार्थायाः । एवम् तर्हि लृटि शेषवचनम् क्रियायाम् प्रतिपदविध्यर्थम् । लृटि शेषवचनम् क्रियते क्रियायाम् प्रतिपदविधिः यथा स्यात् । लृट् शेषे च । करिष्यति हरिष्यति इति । क्व च । क्रियायाम् उपपदे क्रियार्थायाम् इति । सः तर्हि चकारः कर्तव्यः । न कर्तव्यः । इह लृट् भवति इति इयता सिद्धम् । सः अयम् एवम् सिद्धे सति यत् शेषग्रहणम् करोति तस्य एतत् प्रयोजनम् योगाङ्गम् यथा उपजायेत । सति च योगाङ्गे योगविभागः करिष्यते । लृट् भवति क्रियायाम् उपपदे क्रियार्थायाम् इति । ततः शेषे । शेषे च लृट् भवति इति ।
KA II,142.15-143.5 Ro III,318-319 śeṣavacanam kimartham . lṛṭi śeṣavacanam kriyāyām pratipadavidhyartham . lṛṭi śeṣavacanam kriyate kriyāyām pratipadavidhyartham . pratipadavidhiḥ yathā syāt . aviśeṣeṇa vidhāne lṛṭaḥ abhāvaḥ pratiṣiddhatvāt . aviśeṣeṇa vidhāne lṛṭaḥ abhāvaḥ syāt . kariṣyāmi iti vrajati . hariṣyāmi iti vrajati iti . kim kāraṇam . pratiṣiddhatvāt . idānīm eva hi uktam kriyāyām upapade kriyārthāyām vāsarūpeṇa tṛjādayaḥ na bhavanti iti . lṛṭ ca api tṛjādiḥ . asti prayojanam etat . kim tarhi iti . sādhīyaḥ tu khalu śeṣagrahaṇena kriyārthopapadāt lṛṭ nirbhajyate . kim kāraṇam . akriyārthopapadatvāt . śeṣe iti ucyate . śeṣaḥ ca kaḥ . yat anyat kriyāyāḥ kriyārthāyāḥ . evam tarhi lṛṭi śeṣavacanam kriyāyām pratipadavidhyartham . lṛṭi śeṣavacanam kriyate kriyāyām pratipadavidhiḥ yathā syāt . lṛṭ śeṣe ca . kariṣyati hariṣyati iti . kva ca . kriyāyām upapade kriyārthāyām iti . saḥ tarhi cakāraḥ kartavyaḥ . na kartavyaḥ . iha lṛṭ bhavati iti iyatā siddham . saḥ ayam evam siddhe sati yat śeṣagrahaṇam karoti tasya etat prayojanam yogāṅgam yathā upajāyeta . sati ca yogāṅge yogavibhāgaḥ kariṣyate . lṛṭ bhavati kriyāyām upapade kriyārthāyām iti . tataḥ śeṣe . śeṣe ca lṛṭ bhavati iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.