क्अ इइ,१४४।८-१४५।३ रो इइइ,३२३-३२४ भावे सर्वलिङ्गनिर्देशः । भावे सर्वलिङ्गनिर्देशः कर्तव्यः । भूतौ भवने भावे इति । किम् प्रयोजनम् । सर्वलिङ्गे भाङे एते प्रत्ययाः यथा स्युः इति । किम् पुनः कारणम् न सिध्यति । पुंलिङ्गेन अयम् निर्देशः क्रियते एकवचनेन च । तेन् पुंलिङ्गे एव एकवचने च एते प्र्रत्ययाः स्युः । स्त्रीनपुंसकयोः द्विवचनबहुवच्नयोः च न स्युः । न अत्र निर्देशः तन्त्रम् । कथम् पुनः तेन एव च नाम निर्देशः क्रियते तत् च अतन्त्रम् स्यात् । तत्कारी च भवान् तद्द्वेषी च । नान्तरीयकत्वात् अत्र पुंलिङ्गेन निर्देशः क्रियते एकवचनेन च । अवश्यम् कया चित् विभक्त्या केन चित् च लिङ्गेन निर्देशः कर्तव्यः । तत् यथा कः चित् अन्नार्थी शालिकलापम् सतुषम् सपलालम् आहरति नान्तरीयकत्वात् । सः यावत् आदेयम् तावत् आदाय तुषपलालानि उत्सृजति । तथा कः चित् मांसार्थी मत्स्यान् सशकलान् सकण्टकान् आहरति नान्तरीयकत्वात् । सः यावत् आदेयम् तावत् आदाय शकलकण्टकान् उत्सृजति । एवम् इह अपि नान्तरीयकत्वात् पुंलिङ्गेन निर्देशः क्रियते एकवचनान्तेन च । न हि अत्र निर्देशः तन्त्रम् । कया चित् विभक्त्या केन चित् च लिङ्गेन निर्देशः कर्तव्यः । अथ वा कृभ्वस्तयः क्रियासामान्यवाचिनः क्रियाविशेषवाचिनः पचादयः । यत् च अत्र पचतेः भवतिः भवति न तत् भवतेः पचतिः भवति । यत् च भवतेः पचतिः भवति न तत् पचतेः भवतिः भवति । किम् च पचतेः भवतिः भवति । सामान्यम् । किम् च भवतेः पचतिः भवति । विशेषः । तत् यथा उपाध्यायस्य शिष्यः मातुलस्य भागिनेयम् गत्वा आह । उपाध्यायम् भवान् अभिवादयताम् इति । सः गत्वा मातुलम् अभिवादयते । तथा मातुलस्य भागिनेयः उपाध्यायस्य शिष्यम् गत्वा आह । मातुलम् भवान् अभिवादयताम् इति । सः गत्वा उपाध्यायम् अभिवादयते । एवम् इह अपि पचतेः भवतौ यत् तत् निर्दिश्यते ।
KA II,144.8-145.3 Ro III,323-324 bhāve sarvaliṅganirdeśaḥ . bhāve sarvaliṅganirdeśaḥ kartavyaḥ . bhūtau bhavane bhāve iti . kim prayojanam . sarvaliṅge bhāṅe ete pratyayāḥ yathā syuḥ iti . kim punaḥ kāraṇam na sidhyati . puṃliṅgena ayam nirdeśaḥ kriyate ekavacanena ca . ten puṃliṅge eva ekavacane ca ete prratyayāḥ syuḥ . strīnapuṃsakayoḥ dvivacanabahuvacnayoḥ ca na syuḥ . na atra nirdeśaḥ tantram . katham punaḥ tena eva ca nāma nirdeśaḥ kriyate tat ca atantram syāt . tatkārī ca bhavān taddveṣī ca . nāntarīyakatvāt atra puṃliṅgena nirdeśaḥ kriyate ekavacanena ca . avaśyam kayā cit vibhaktyā kena cit ca liṅgena nirdeśaḥ kartavyaḥ . tat yathā kaḥ cit annārthī śālikalāpam satuṣam sapalālam āharati nāntarīyakatvāt . saḥ yāvat ādeyam tāvat ādāya tuṣapalālāni utsṛjati . tathā kaḥ cit māṃsārthī matsyān saśakalān sakaṇṭakān āharati nāntarīyakatvāt . saḥ yāvat ādeyam tāvat ādāya śakalakaṇṭakān utsṛjati . evam iha api nāntarīyakatvāt puṃliṅgena nirdeśaḥ kriyate ekavacanāntena ca . na hi atra nirdeśaḥ tantram . kayā cit vibhaktyā kena cit ca liṅgena nirdeśaḥ kartavyaḥ . atha vā kṛbhvastayaḥ kriyāsāmānyavācinaḥ kriyāviśeṣavācinaḥ pacādayaḥ . yat ca atra pacateḥ bhavatiḥ bhavati na tat bhavateḥ pacatiḥ bhavati . yat ca bhavateḥ pacatiḥ bhavati na tat pacateḥ bhavatiḥ bhavati . kim ca pacateḥ bhavatiḥ bhavati . sāmānyam . kim ca bhavateḥ pacatiḥ bhavati . viśeṣaḥ . tat yathā upādhyāyasya śiṣyaḥ mātulasya bhāgineyam gatvā āha . upādhyāyam bhavān abhivādayatām iti . saḥ gatvā mātulam abhivādayate . tathā mātulasya bhāgineyaḥ upādhyāyasya śiṣyam gatvā āha . mātulam bhavān abhivādayatām iti . saḥ gatvā upādhyāyam abhivādayate . evam iha api pacateḥ bhavatau yat tat nirdiśyate .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.