क्अ इइ,१८३।३-१८४।२ रो इइइ,४०५-४०७ णलः शित्करणम् सर्वादेशार्थम् । णल् शित् कर्तव्यः । किम् प्रयोजनम् । सर्वादेशार्थम् । शित् सर्वस्य इति सर्वादेशः यथा स्यात् । अक्रियमाणे हि शकारे अलः अन्त्यस्य विधयः भवन्ति इति अन्त्यस्य प्रसज्येत । उक्तम् वा । किम् उक्तम् । अनित्त्वात् सिद्धम् इति । णकारः क्रियते । तस्य अनित्त्वात् सिद्धम् । कः एषः परिहारः न्याय्यः । शकारम् असि चोदितः । णकारम् करिष्यामि शकारम् न करिष्यामि इति । णकारः अत्र क्रियेत शकारः वा कः नु अत्र विशेषः । अवश्यम् अत्र णकारः वृद्ध्यर्थः कर्तव्यः णिति इति वृद्धिः यथा स्यात् । न अर्थः वृद्ध्यर्थेन णकारेण । णित्त्वे योगविभागः करिष्यते । इदम् अस्ति गोतः णित् । ततः अल् । अल् च णित् भवति । ततः उत्तमः वा इति । एवम् तर्हि लकारः क्रियते । तस्य अनित्त्वात् सिद्धम् । कः एषः परिहारः न्याय्यः । शकारम् असि चोदितः । लकारम् करिष्यामि शकारम् न करिष्यामि इति । लकारः अत्र क्रियेत शकारः वा कः नु अत्र विशेषः । अवश्यम् एव अत्र स्वरार्थः लकारः कर्तव्यः लिति प्रत्ययात् पूर्वम् उदात्तम् भवति इति एषः स्वरः यथा स्यात् । न एतत् अस्ति प्रयोजनम् । धातुस्वरे कृते द्विर्वचनम् । तत्र आन्तर्यतः अन्तोदात्तस्य अन्तोदात्तः आदेशः भविष्यति । कथम् पुनः अयम् अन्तोदात्तः स्यात् यदा एकाच् । व्यपदेशिवद्भावेन । यथा एव तर्हि व्यपदेशिवद्भावेन अन्तोदात्तः एवम् आद्युदात्तः अपि । तत्र आन्तर्यतः आद्युदात्तस्य आद्युदात्तः आदेशः प्रसज्येत । सत्यम् एतत् । न तु इदम् लक्षणम् अस्ति धातोः आदिः उदात्तः भवति इति । इदम् पुनः अस्ति धातोः अन्तः उदात्तः भवति इति । सः असौ लक्षणेन अन्तोदात्तः । तत्र आन्तर्यतः अन्तोदात्तस्य अन्तोदात्तः आदेशः भविष्यति । एतत् अपि आदेशे न अस्ति आदेशस्य अन्तः उदात्तः भवति इति । प्रकृतितः अनेन स्वरः लभ्यः । प्रकृतिः च अस्य यथा एव अन्तोदात्ता एवम् आद्युदात्ता अपि । द्विःप्रयोगे च अपि द्विर्वचने उभयोः अन्तोदात्तत्वम् प्रसज्येत । अनुदात्तम् पदम् एकवर्जम् इति न अस्ति यौगपद्येन सम्भवः । पर्यायः प्रसज्येत । तस्मात् स्वरार्थः लकारः कर्तव्यः । लकारः क्रियते । तस्य अनित्त्वात् सिद्धम् ।
KA II,183.3-184.2 Ro III,405-407 ṇalaḥ śitkaraṇam sarvādeśārtham . ṇal śit kartavyaḥ . kim prayojanam . sarvādeśārtham . śit sarvasya iti sarvādeśaḥ yathā syāt . akriyamāṇe hi śakāre alaḥ antyasya vidhayaḥ bhavanti iti antyasya prasajyeta . uktam vā . kim uktam . anittvāt siddham iti . ṇakāraḥ kriyate . tasya anittvāt siddham . kaḥ eṣaḥ parihāraḥ nyāyyaḥ . śakāram asi coditaḥ . ṇakāram kariṣyāmi śakāram na kariṣyāmi iti . ṇakāraḥ atra kriyeta śakāraḥ vā kaḥ nu atra viśeṣaḥ . avaśyam atra ṇakāraḥ vṛddhyarthaḥ kartavyaḥ ṇiti iti vṛddhiḥ yathā syāt . na arthaḥ vṛddhyarthena ṇakāreṇa . ṇittve yogavibhāgaḥ kariṣyate . idam asti gotaḥ ṇit . tataḥ al . al ca ṇit bhavati . tataḥ uttamaḥ vā iti . evam tarhi lakāraḥ kriyate . tasya anittvāt siddham . kaḥ eṣaḥ parihāraḥ nyāyyaḥ . śakāram asi coditaḥ . lakāram kariṣyāmi śakāram na kariṣyāmi iti . lakāraḥ atra kriyeta śakāraḥ vā kaḥ nu atra viśeṣaḥ . avaśyam eva atra svarārthaḥ lakāraḥ kartavyaḥ liti pratyayāt pūrvam udāttam bhavati iti eṣaḥ svaraḥ yathā syāt . na etat asti prayojanam . dhātusvare kṛte dvirvacanam . tatra āntaryataḥ antodāttasya antodāttaḥ ādeśaḥ bhaviṣyati . katham punaḥ ayam antodāttaḥ syāt yadā ekāc . vyapadeśivadbhāvena . yathā eva tarhi vyapadeśivadbhāvena antodāttaḥ evam ādyudāttaḥ api . tatra āntaryataḥ ādyudāttasya ādyudāttaḥ ādeśaḥ prasajyeta . satyam etat . na tu idam lakṣaṇam asti dhātoḥ ādiḥ udāttaḥ bhavati iti . idam punaḥ asti dhātoḥ antaḥ udāttaḥ bhavati iti . saḥ asau lakṣaṇena antodāttaḥ . tatra āntaryataḥ antodāttasya antodāttaḥ ādeśaḥ bhaviṣyati . etat api ādeśe na asti ādeśasya antaḥ udāttaḥ bhavati iti . prakṛtitaḥ anena svaraḥ labhyaḥ . prakṛtiḥ ca asya yathā eva antodāttā evam ādyudāttā api . dviḥprayoge ca api dvirvacane ubhayoḥ antodāttatvam prasajyeta . anudāttam padam ekavarjam iti na asti yaugapadyena sambhavaḥ . paryāyaḥ prasajyeta . tasmāt svarārthaḥ lakāraḥ kartavyaḥ . lakāraḥ kriyate . tasya anittvāt siddham .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.