क्अ इइ,२५६।२-२५७।१५ रो इइइ,५५९-६०१ ऋषिस्त्र्यणः ढग्ढ्रकौ विप्रतिषेधेन । ऋषिस्त्र्यणः ढग्ढ्रकौ भवतः विप्रतिषेधेन । ऋष्यणः अवकाशः : वासिष्ठः, वैश्वामित्रः । ढकः अवकाशः : दुलि दौलेयः, बलि बालेयः । इह उभयम् प्राप्नोति : अत्रि , आत्रेयः । स्त्र्यणः अवकाशः : मकन्दिका माकन्दिकः । ढ्रकः अवकाशः : काणिकेरः । इह उभयम् प्राप्नोति : पौणिकेरः , मौद्गलिकेरः । ढग्ढ्रकौ भवतः विप्रतिषेधेन । द्व्यचः ढकः ढ्रग्ढञौ । द्व्यचः ढक् भवति इति एतस्मात् ढ्रग्ढञौ भवतः विप्रतिषेधेन । द्व्यचः ढक् भवति इति अस्य अवकाशः : दात्तेयः , गौप्तेयः । ढ्रकः सः एव । इह उभयम् प्राप्नोति : नटी नाटेरः , दासी दासेरः । ढञः अवकाशः : कामण्डलेयः , भाद्रबाहेयः । ढकः सः एव । इह उभयम् प्राप्नोति : जम्बू जाम्बेयः । ढ्रग्ढञौ भवतः विप्रतिषेधेन । न वा ऋष्यणः पुनर्वचनम् अन्यनिवृत्त्यर्थम् । न वा एषः युक्तः विप्रतिषेधः यः अयम् ऋष्यणः ढकः च । किम् कारणम् । ऋष्यणः पुनर्वचनम् अन्यनिवृत्त्यर्थम् । सिद्धः अत्र अण् उत्सर्गेण एव । तस्य पुनर्वचने एतत् प्रयोजनम् ये अन्ये तदपवादाः प्राप्नुवन्ति तद्बाधनार्थम् । सः यथा एव तदपवादम् इञम् बाधते एवम् ढकम् अपि बाधेत । तस्मात् ऋषिभ्यः अण्विधाने अत्र्यादिप्रतिषेधः । तस्मात् ऋषिभ्यः अण्विधाने अत्र्यादिप्रतिषेधः वक्तव्यः । न वक्तव्यः । मध्ये अपवादाः पूर्वान् विधीन् बाधन्ते इति एवम् अयम् ऋष्यण् इञम् बाधिष्यते ढकम् न बाधिष्यते । अयम् च अपि अयुक्तः विप्रतिषेधः यः अयम् ढकः ड्रग्ढञोः च। किम् कारणम् । ढकः पुनर्वचनम् अन्यनिवृत्त्यर्थम् । सिद्धः अत्र ढक् स्त्रीभ्यः ढक् इति एव । तस्य पुनर्वचने एतत् प्रयोजनम् ये अन्ये तदपवादाः प्राप्नुवन्ति तद्बाधनार्थम् । सः यथा एव तदपवादम् तन्नामिकाणम् बाधते एवम् ढग्ढ्रञौ अपि बाधेत । तस्मात् तन्नामिकाणि अद्व्यचः । तस्मात् तन्नामिकाणि अद्व्यचः इति वक्तव्यम् । न वक्तव्यम् । मध्ये अपवादाः पूर्वान् विधीन् बाधन्ते इति एवम् अयम् ढक् तन्नामिकाणम् तदपवादम् बाधिष्यते ढ्रग्ढञौ न बाधिष्यते । ऋष्यन्धकवृष्णिकुर्वणः सेनान्तात् ण्यः । ऋष्यन्धकवृष्णिकुर्वणः सेनान्तात् ण्यः भवति विप्रतिषेधेन । ऋष्यणः अवकाशः : वासिष्ठः, वैश्वामित्रः । ण्यस्य अवकाशः : पाऋइषेण्यः, वारिषेण्यः । जातसेनः नाम् ऋषिः तस्मात् उभयम् प्राप्नोति । ण्यः भवति विप्रतिषेधेन । अन्धकाणः अवकाशः : श्वाफल्कः, श्वैत्रकः । ण्यस्य सः एव । उग्रसेनः नाम अन्धकः । तस्मात् उभयम् प्राप्नोति । ण्यः भवति विप्रतिषेधेन : औग्रसेन्यः । वृष्ण्यणः अवकाशः : वासुदेवः , बालदेवः । ण्यस्य सः एव । व्ष्वक्सेनः नाम वृष्णिः तस्मात् उभयम् प्राप्नोति । ण्यः भवति विप्रतिषेधेन : वैष्वक्सेन्यः । कुर्वणः अवकाशः : नाकुलः , साहदेवः । ण्यस्य सः एव । भीमसेनः नाम कुरुः तस्मात् उभयम् प्राप्नोति । ण्यः भवति विप्रतिषेधेन : भैमसेन्यः । सेनान्तात् ण्यः भवति विप्रतिषेधेन जातोग्रविष्वग्भीमेभ्यः इति वक्तव्यम्
KA II,256.2-257.15 Ro III,559-601 ṛṣistryaṇaḥ ḍhagḍhrakau vipratiṣedhena . ṛṣistryaṇaḥ ḍhagḍhrakau bhavataḥ vipratiṣedhena . ṛṣyaṇaḥ avakāśaḥ : vāsiṣṭhaḥ, vaiśvāmitraḥ . ḍhakaḥ avakāśaḥ : duli dauleyaḥ, bali bāleyaḥ . iha ubhayam prāpnoti : atri , ātreyaḥ . stryaṇaḥ avakāśaḥ : makandikā mākandikaḥ . ḍhrakaḥ avakāśaḥ : kāṇikeraḥ . iha ubhayam prāpnoti : pauṇikeraḥ , maudgalikeraḥ . ḍhagḍhrakau bhavataḥ vipratiṣedhena . dvyacaḥ ḍhakaḥ ḍhragḍhañau . dvyacaḥ ḍhak bhavati iti etasmāt ḍhragḍhañau bhavataḥ vipratiṣedhena . dvyacaḥ ḍhak bhavati iti asya avakāśaḥ : dātteyaḥ , gaupteyaḥ . ḍhrakaḥ saḥ eva . iha ubhayam prāpnoti : naṭī nāṭeraḥ , dāsī dāseraḥ . ḍhañaḥ avakāśaḥ : kāmaṇḍaleyaḥ , bhādrabāheyaḥ . ḍhakaḥ saḥ eva . iha ubhayam prāpnoti : jambū jāmbeyaḥ . ḍhragḍhañau bhavataḥ vipratiṣedhena . na vā ṛṣyaṇaḥ punarvacanam anyanivṛttyartham . na vā eṣaḥ yuktaḥ vipratiṣedhaḥ yaḥ ayam ṛṣyaṇaḥ ḍhakaḥ ca . kim kāraṇam . ṛṣyaṇaḥ punarvacanam anyanivṛttyartham . siddhaḥ atra aṇ utsargeṇa eva . tasya punarvacane etat prayojanam ye anye tadapavādāḥ prāpnuvanti tadbādhanārtham . saḥ yathā eva tadapavādam iñam bādhate evam ḍhakam api bādheta . tasmāt ṛṣibhyaḥ aṇvidhāne atryādipratiṣedhaḥ . tasmāt ṛṣibhyaḥ aṇvidhāne atryādipratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . na vaktavyaḥ . madhye apavādāḥ pūrvān vidhīn bādhante iti evam ayam ṛṣyaṇ iñam bādhiṣyate ḍhakam na bādhiṣyate . ayam ca api ayuktaḥ vipratiṣedhaḥ yaḥ ayam ḍhakaḥ ḍragḍhañoḥ ca. kim kāraṇam . ḍhakaḥ punarvacanam anyanivṛttyartham . siddhaḥ atra ḍhak strībhyaḥ ḍhak iti eva . tasya punarvacane etat prayojanam ye anye tadapavādāḥ prāpnuvanti tadbādhanārtham . saḥ yathā eva tadapavādam tannāmikāṇam bādhate evam ḍhagḍhrañau api bādheta . tasmāt tannāmikāṇi advyacaḥ . tasmāt tannāmikāṇi advyacaḥ iti vaktavyam . na vaktavyam . madhye apavādāḥ pūrvān vidhīn bādhante iti evam ayam ḍhak tannāmikāṇam tadapavādam bādhiṣyate ḍhragḍhañau na bādhiṣyate . ṛṣyandhakavṛṣṇikurvaṇaḥ senāntāt ṇyaḥ . ṛṣyandhakavṛṣṇikurvaṇaḥ senāntāt ṇyaḥ bhavati vipratiṣedhena . ṛṣyaṇaḥ avakāśaḥ : vāsiṣṭhaḥ, vaiśvāmitraḥ . ṇyasya avakāśaḥ : pāṛiṣeṇyaḥ, vāriṣeṇyaḥ . jātasenaḥ nām ṛṣiḥ tasmāt ubhayam prāpnoti . ṇyaḥ bhavati vipratiṣedhena . andhakāṇaḥ avakāśaḥ : śvāphalkaḥ, śvaitrakaḥ . ṇyasya saḥ eva . ugrasenaḥ nāma andhakaḥ . tasmāt ubhayam prāpnoti . ṇyaḥ bhavati vipratiṣedhena : augrasenyaḥ . vṛṣṇyaṇaḥ avakāśaḥ : vāsudevaḥ , bāladevaḥ . ṇyasya saḥ eva . vṣvaksenaḥ nāma vṛṣṇiḥ tasmāt ubhayam prāpnoti . ṇyaḥ bhavati vipratiṣedhena : vaiṣvaksenyaḥ . kurvaṇaḥ avakāśaḥ : nākulaḥ , sāhadevaḥ . ṇyasya saḥ eva . bhīmasenaḥ nāma kuruḥ tasmāt ubhayam prāpnoti . ṇyaḥ bhavati vipratiṣedhena : bhaimasenyaḥ . senāntāt ṇyaḥ bhavati vipratiṣedhena jātograviṣvagbhīmebhyaḥ iti vaktavyam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.