क्अ इइ,२६५।१०-२६६।१५ रो इइइ,६१७-६१९ जीवति तु वंश्ये युवा इति पौत्रप्रभृत्यपेक्षम् च । जीवति तु वंश्ये युवा इति पौत्रप्रभृत्यपेक्षम् च इति वक्तव्यम् । तत् तर्हि वक्तव्यम् । न वक्तव्यम् । पौत्रप्रभृति इति वर्तते । एवम् तर्हि अन्वाचष्टे पौत्रप्रभृति इति वर्तते इति । किम् एतस्य अन्वाख्याने प्रयोजनम् । तत् च दैवदत्त्यर्थम् । देवदत्तस्य अपत्यम् देवदत्तिः इति । अनन्तरम् यत् अपत्यम् तस्य युवसञ्ज्ञा मा भूत् इति । देवदत्तस्य तर्हि पौत्रे युवसञ्ज्ञा प्राप्नोति । एतत् अपि पौत्रप्रभृति भवति । न पौत्रप्रभृति इति अनेन अपत्यम् अभिसम्बध्यते : पौत्रप्रभृति यत् अपत्यम् इति । किम् तर्हि । वंश्ये अभिसम्बध्यते : पौत्रप्रभृतिवंश्ये जीवति यत् अपत्यम् इति । एवम् अपि देवदत्तस्य द्वौ पुत्र तयोः कनीयसि युवसञ्ज्ञा प्राप्नोति भ्रातरि च ज्यायसि इति । एवम् तर्हि अपत्यम् एव अभिसम्बध्यते न तु पौत्रप्रभृतिसमानाधिकरणम् अपत्यम् । न एवम् विज्ञायते पौत्रप्रभृति यत् अपत्यम् इति । कथम् तर्हि । पौत्रप्रभृतेः यत् अपत्यम् इति । वृद्धस्य च पूजायाम् । वृद्धस्य च पूजायाम् युवसञ्ज्ञा वक्तव्या । तत्रभवन्तः गार्ग्यायणाः तत्रभवन्तः वात्स्यायनाः । का पुनः इह पूजा । युवत्वम् लोके ईप्सितम् पूजा इति उपचर्यते । तत्रभवन्तः युवत्वेन उपचर्यमाणाः प्रीताः भवन्ति । आपत्यः वा गोत्रम् । अथ वा आपत्यः गोत्रसञ्ज्ञः भवति इति वक्तव्यम् । परमप्रकृतेः च आपत्यः । परमप्रकृतेः च आपत्यः भवति इति वक्तव्यम् । आपत्यात् जीवद्वंश्यात् स्वार्थे द्वितीयः युवसञ्ज्ञः । आपत्यात् जीवद्वंश्यात् स्वार्थे द्वितीयः प्रत्ययः वक्तव्यः युवसञ्ज्ञः च भवति इति वक्तव्यम् । सः च अस्त्रियाम् । सः च अस्त्रियाम् इति वक्तव्यम् । एकोगोत्रग्रहणानर्थक्यम् च । एवम् च कृत्वा एकोगोत्रग्रहणम् अनर्थकम् भवति । बहुवचनलोपिषु च सिद्धम् । बहुवचनलोपिषु च सिद्धम् भवति । तत्र बिदाणाम् अपत्यम् माणवकः इति विगृह्य बिदशब्दात् द्व्येकयोः उत्पत्तिः भविष्यति । बैदः बैदौ । बैदस्य अपत्यम् बहवः माणवकाः इति विगृह्य बिदशब्दात् बहुषु उत्पत्तिः भविष्यति । बिदाः इति ।
KA II,265.10-266.15 Ro III,617-619 jīvati tu vaṃśye yuvā iti pautraprabhṛtyapekṣam ca . jīvati tu vaṃśye yuvā iti pautraprabhṛtyapekṣam ca iti vaktavyam . tat tarhi vaktavyam . na vaktavyam . pautraprabhṛti iti vartate . evam tarhi anvācaṣṭe pautraprabhṛti iti vartate iti . kim etasya anvākhyāne prayojanam . tat ca daivadattyartham . devadattasya apatyam devadattiḥ iti . anantaram yat apatyam tasya yuvasañjñā mā bhūt iti . devadattasya tarhi pautre yuvasañjñā prāpnoti . etat api pautraprabhṛti bhavati . na pautraprabhṛti iti anena apatyam abhisambadhyate : pautraprabhṛti yat apatyam iti . kim tarhi . vaṃśye abhisambadhyate : pautraprabhṛtivaṃśye jīvati yat apatyam iti . evam api devadattasya dvau putra tayoḥ kanīyasi yuvasañjñā prāpnoti bhrātari ca jyāyasi iti . evam tarhi apatyam eva abhisambadhyate na tu pautraprabhṛtisamānādhikaraṇam apatyam . na evam vijñāyate pautraprabhṛti yat apatyam iti . katham tarhi . pautraprabhṛteḥ yat apatyam iti . vṛddhasya ca pūjāyām . vṛddhasya ca pūjāyām yuvasañjñā vaktavyā . tatrabhavantaḥ gārgyāyaṇāḥ tatrabhavantaḥ vātsyāyanāḥ . kā punaḥ iha pūjā . yuvatvam loke īpsitam pūjā iti upacaryate . tatrabhavantaḥ yuvatvena upacaryamāṇāḥ prītāḥ bhavanti . āpatyaḥ vā gotram . atha vā āpatyaḥ gotrasañjñaḥ bhavati iti vaktavyam . paramaprakṛteḥ ca āpatyaḥ . paramaprakṛteḥ ca āpatyaḥ bhavati iti vaktavyam . āpatyāt jīvadvaṃśyāt svārthe dvitīyaḥ yuvasañjñaḥ . āpatyāt jīvadvaṃśyāt svārthe dvitīyaḥ pratyayaḥ vaktavyaḥ yuvasañjñaḥ ca bhavati iti vaktavyam . saḥ ca astriyām . saḥ ca astriyām iti vaktavyam . ekogotragrahaṇānarthakyam ca . evam ca kṛtvā ekogotragrahaṇam anarthakam bhavati . bahuvacanalopiṣu ca siddham . bahuvacanalopiṣu ca siddham bhavati . tatra bidāṇām apatyam māṇavakaḥ iti vigṛhya bidaśabdāt dvyekayoḥ utpattiḥ bhaviṣyati . baidaḥ baidau . baidasya apatyam bahavaḥ māṇavakāḥ iti vigṛhya bidaśabdāt bahuṣu utpattiḥ bhaviṣyati . bidāḥ iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.