क्अ इइ,२६६।२१-२६८।१८ रो इइइ,६२१-६२५ अथ गोत्रयूनयोः समावेशः भवति उताहो न । किम् च प्राप्नोति । बाढम् प्राप्नोति । न हि अयम् एकसञ्ज्ञाधिकारः । किम् च अतः । गोत्रयोः समावेशे कः दोषः । तत्कृतम् भवेत् । गोत्रयोः समावेशे कः दोषः । तत्कृतम् प्राप्नोति । गोत्राश्रयाः विधयः यूनि अपि प्राप्नुवन्ति । यास्कायनयः लाह्यायनयः । यस्कादिभ्यः गोत्रे इति लुक् प्राप्नोति । यस्कादिषु न दोषः अस्ति न यूनि इति अनुवर्तनात् । यस्कादिषु न दोषः । किम् कारणम् । न यूनि इति अनुवर्तनात् । न यूनि इति तत्र अनुवर्तते । क्व प्रकृतम् । न तौल्वलिभ्यः इति । दोषः अत्रिबिदपञ्चालाः न यूनि इति अनुवर्तनात् । यदि न यूनि इति अनुवर्तते अत्रयः बिदाः पञ्चालाः माणवकाः इति न सिध्यति । न एषः दोषः । सम्बन्धम् अनुवर्तिष्यते । न तौल्वलिभ्यः । तद्राजस्य बहुषु तेन एव अस्त्रियाम् लुक् भवति तौल्वलिभ्यः यूनि न । यस्कादिभ्यः गोत्रे लुक् भवति यूनि न । तौल्वलिभ्यः इति निवृत्तम् । यञञोः च अत्रिभृगुकुत्सवसिष्ठगोतमाङ्गिरोभ्यः च लुक् भवति । यूनि न इति निवृत्तम् । इह तर्हि काण्व्ययनस्य छात्राः काण्व्यायनीयाः । कण्वादिभ्यः गोत्रे इति अण् प्राप्नोति । कण्वादिषु न दोषः अस्ति न यूनि अस्ति ततः परम् । कण्वादिषु दोषः न अस्ति । किम् कारणम् । न यूनि अस्ति ततः परम् । कण्वादिभ्यः यः विहितः तदन्तात् प्रातिपदिकात् इति उच्यते । यः च अत्र कण्वादिभ्यः विहितः न तदन्तम् प्रातिपदिकम् यदन्तम् च प्रातिपदिकम् न असौ कण्वादिभ्यः । इह तर्हि औपगवस्य अपत्यम् औपगविः इति एकः गोत्रे इति एतस्मात् नियमात् प्रत्ययः न प्राप्नोति । एकः गोत्रे प्रतिपदम् । प्रतिपदम् अत्र प्रत्ययाः विधीयन्ते गोत्रात् यूनि अस्त्रियाम् इति । तदन्तात् तर्हि अनेकः प्रत्ययः प्राप्नोति । गोत्रात् यूनि च तत् स्मरेत् । गोत्रात् यूनि अस्त्रियाम् इति तत् स्मरेत् । किम् । एकः इति एव । गोत्रे तर्हि अलुक् उक्तः । सः यूनि अपि प्राप्नोति । अस्तु । पुनः यूनि लुक् भविष्यति । न एवम् शक्यम् । फक्फिञोः दोषः स्यात् । शालङ्केः यूनः छात्राः शालङ्काः पैलस्य पैलाः । फक्फिञोः अन्यतरस्याम् इति अन्यतरस्याम् श्रवणम् प्रसज्येत । तस्मात् युवसञ्ज्ञायाम् गोत्रसञ्ज्ञायाः प्रतिषेधः वक्तव्यः । न वक्तव्यः । तुः नियामकः । तुः क्रियते । सः नियामकः भविष्यति : जीवति तु वंश्ये अपत्यम् युवसञ्ज्ञम् एव भवति इति । यदि तर्हि युवसञ्ज्ञायाम् गोत्रसञ्ज्ञा न भवति ये इष्यन्ते यूनि गोत्राश्रयाः विधयः ते न सिध्यन्ति । गार्ग्यायणानाम् समूहः गार्ग्यायणकम् गार्ग्यायणानाम् किम् चित् गार्ग्यायणकम् गार्ग्यायणः भक्तिः अस्य गार्ग्यायणकः । गोत्राश्रयः वुञ् न प्राप्नोति । एवम् तर्हि राजन्यात् वुञ् मनुष्यात् च ज्ञापकम् लौकिकम् परम् । यत् अयम् वुञ्विधौ राजन्यमनुष्ययोः ग्रहणम् करोति तत् ज्ञापयति आचार्यः लौकिकम् परम् गोत्रग्रहणम् इति । युवा च लोके गोत्रम् इति उच्यते । किम्गोत्रः असि माणवक । गार्ग्यायणः । किम्गोत्रः असि माणवक । वात्स्यायनः । यदि एतत् ज्ञाप्यते औपगवेः यूनः छात्राः औपगवीयाः इति गोत्रे इति अण् प्राप्नोति । सामूहिकेषु ज्ञापकम् । यदि सामूहिकेषु ज्ञापकम् गार्ग्यायणानाम् किम् चित् गार्ग्यायणकम् गार्ग्यायणः भक्तिः अस्य गार्ग्यायणकः गोत्राश्रयः वुञ् न प्राप्नोति । वुञ्विधौ ज्ञापकम् । वुञ्विधौ एतत् ज्ञापकम् । यदि वुञ्विधौ ज्ञापकम् शालङ्केः यूनः छात्राः शालङ्काः इञः गोत्रे इति अण् न प्राप्नोति । अस्तु तर्हि अविशेषेण । कथम् औपगवेः यूनः छात्राः औपगवीयाः । इञः गोत्रे इति अण् प्राप्नोति । न एषः दोषः । गोत्रेण इञम् विशेषयिष्यामः । गोत्रे यः इञ् विहितः इति ।
KA II,266.21-268.18 Ro III,621-625 atha gotrayūnayoḥ samāveśaḥ bhavati utāho na . kim ca prāpnoti . bāḍham prāpnoti . na hi ayam ekasañjñādhikāraḥ . kim ca ataḥ . gotrayoḥ samāveśe kaḥ doṣaḥ . tatkṛtam bhavet . gotrayoḥ samāveśe kaḥ doṣaḥ . tatkṛtam prāpnoti . gotrāśrayāḥ vidhayaḥ yūni api prāpnuvanti . yāskāyanayaḥ lāhyāyanayaḥ . yaskādibhyaḥ gotre iti luk prāpnoti . yaskādiṣu na doṣaḥ asti na yūni iti anuvartanāt . yaskādiṣu na doṣaḥ . kim kāraṇam . na yūni iti anuvartanāt . na yūni iti tatra anuvartate . kva prakṛtam . na taulvalibhyaḥ iti . doṣaḥ atribidapañcālāḥ na yūni iti anuvartanāt . yadi na yūni iti anuvartate atrayaḥ bidāḥ pañcālāḥ māṇavakāḥ iti na sidhyati . na eṣaḥ doṣaḥ . sambandham anuvartiṣyate . na taulvalibhyaḥ . tadrājasya bahuṣu tena eva astriyām luk bhavati taulvalibhyaḥ yūni na . yaskādibhyaḥ gotre luk bhavati yūni na . taulvalibhyaḥ iti nivṛttam . yañañoḥ ca atribhṛgukutsavasiṣṭhagotamāṅgirobhyaḥ ca luk bhavati . yūni na iti nivṛttam . iha tarhi kāṇvyayanasya chātrāḥ kāṇvyāyanīyāḥ . kaṇvādibhyaḥ gotre iti aṇ prāpnoti . kaṇvādiṣu na doṣaḥ asti na yūni asti tataḥ param . kaṇvādiṣu doṣaḥ na asti . kim kāraṇam . na yūni asti tataḥ param . kaṇvādibhyaḥ yaḥ vihitaḥ tadantāt prātipadikāt iti ucyate . yaḥ ca atra kaṇvādibhyaḥ vihitaḥ na tadantam prātipadikam yadantam ca prātipadikam na asau kaṇvādibhyaḥ . iha tarhi aupagavasya apatyam aupagaviḥ iti ekaḥ gotre iti etasmāt niyamāt pratyayaḥ na prāpnoti . ekaḥ gotre pratipadam . pratipadam atra pratyayāḥ vidhīyante gotrāt yūni astriyām iti . tadantāt tarhi anekaḥ pratyayaḥ prāpnoti . gotrāt yūni ca tat smaret . gotrāt yūni astriyām iti tat smaret . kim . ekaḥ iti eva . gotre tarhi aluk uktaḥ . saḥ yūni api prāpnoti . astu . punaḥ yūni luk bhaviṣyati . na evam śakyam . phakphiñoḥ doṣaḥ syāt . śālaṅkeḥ yūnaḥ chātrāḥ śālaṅkāḥ pailasya pailāḥ . phakphiñoḥ anyatarasyām iti anyatarasyām śravaṇam prasajyeta . tasmāt yuvasañjñāyām gotrasañjñāyāḥ pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . na vaktavyaḥ . tuḥ niyāmakaḥ . tuḥ kriyate . saḥ niyāmakaḥ bhaviṣyati : jīvati tu vaṃśye apatyam yuvasañjñam eva bhavati iti . yadi tarhi yuvasañjñāyām gotrasañjñā na bhavati ye iṣyante yūni gotrāśrayāḥ vidhayaḥ te na sidhyanti . gārgyāyaṇānām samūhaḥ gārgyāyaṇakam gārgyāyaṇānām kim cit gārgyāyaṇakam gārgyāyaṇaḥ bhaktiḥ asya gārgyāyaṇakaḥ . gotrāśrayaḥ vuñ na prāpnoti . evam tarhi rājanyāt vuñ manuṣyāt ca jñāpakam laukikam param . yat ayam vuñvidhau rājanyamanuṣyayoḥ grahaṇam karoti tat jñāpayati ācāryaḥ laukikam param gotragrahaṇam iti . yuvā ca loke gotram iti ucyate . kimgotraḥ asi māṇavaka . gārgyāyaṇaḥ . kimgotraḥ asi māṇavaka . vātsyāyanaḥ . yadi etat jñāpyate aupagaveḥ yūnaḥ chātrāḥ aupagavīyāḥ iti gotre iti aṇ prāpnoti . sāmūhikeṣu jñāpakam . yadi sāmūhikeṣu jñāpakam gārgyāyaṇānām kim cit gārgyāyaṇakam gārgyāyaṇaḥ bhaktiḥ asya gārgyāyaṇakaḥ gotrāśrayaḥ vuñ na prāpnoti . vuñvidhau jñāpakam . vuñvidhau etat jñāpakam . yadi vuñvidhau jñāpakam śālaṅkeḥ yūnaḥ chātrāḥ śālaṅkāḥ iñaḥ gotre iti aṇ na prāpnoti . astu tarhi aviśeṣeṇa . katham aupagaveḥ yūnaḥ chātrāḥ aupagavīyāḥ . iñaḥ gotre iti aṇ prāpnoti . na eṣaḥ doṣaḥ . gotreṇa iñam viśeṣayiṣyāmaḥ . gotre yaḥ iñ vihitaḥ iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.