Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·4·4.1·4.1.168

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 4.1.168

क्अ इइ,२६८।२०-२६९।३ रो इइइ,६२५-६२६ क्षत्रियात् एकराजात् सङ्घप्रतिषेधार्थम् । क्षत्रियात् एकराजात् इति वक्तव्यम् । किम् प्रयोजनम् । सङ्घप्रतिषेधार्थम् । सङ्घात् मा भूत् । पञ्चालानाम् अपत्यम् विदेहानाम् अपत्यम् इति । तत् तर्हि वक्तव्यम् । न वक्तव्यम् । न हि अन्तरेण बहुषु लुकम् पञ्चालाः इति एतत् भवति । यः तस्मात् उत्पद्यते युवप्रत्ययः सः स्यात् । युवप्रत्ययः चेत् तस्य लुक् तस्मिन् च अलुक् भविष्यति । इदम् तर्हि क्षौद्रकाणाम् अपत्यम् मालवानाम् अपत्यम् इति । अत्र अपि क्षौद्रक्यः मालक्यः इति न एतत् तेषाम् दासे वा भवति कर्मकरे वा । किम् तर्हि तेषाम् एव कस्मिन् चित् । यावता तेषाम् एव कस्मिन् चित् तस्मात् उत्पद्यते युवप्रत्ययः सः स्यात् । युवप्रत्ययः चेत् तस्य लुक् तस्मिन् च अलुक् भविष्यति ।

KA II,268.20-269.3 Ro III,625-626 kṣatriyāt ekarājāt saṅghapratiṣedhārtham . kṣatriyāt ekarājāt iti vaktavyam . kim prayojanam . saṅghapratiṣedhārtham . saṅghāt mā bhūt . pañcālānām apatyam videhānām apatyam iti . tat tarhi vaktavyam . na vaktavyam . na hi antareṇa bahuṣu lukam pañcālāḥ iti etat bhavati . yaḥ tasmāt utpadyate yuvapratyayaḥ saḥ syāt . yuvapratyayaḥ cet tasya luk tasmin ca aluk bhaviṣyati . idam tarhi kṣaudrakāṇām apatyam mālavānām apatyam iti . atra api kṣaudrakyaḥ mālakyaḥ iti na etat teṣām dāse vā bhavati karmakare vā . kim tarhi teṣām eva kasmin cit . yāvatā teṣām eva kasmin cit tasmāt utpadyate yuvapratyayaḥ saḥ syāt . yuvapratyayaḥ cet tasya luk tasmin ca aluk bhaviṣyati .

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्अ इइ,२६९।४-८ रो इइइ,६२६ अथ क्षत्रियग्रहणम् किमर्थम् । इह मा भूत् । विदेहः नाम ब्राह्मणः तस्य अपत्यम् वैदेहिः । क्षत्रियग्रहणानर्थक्ये च उक्तम् । किम् उक्तम् । एकम् तावत् उक्तम् : बाह्वादिप्रभृतिषु येषाम् दर्शनम् गोत्रभावे लौकिके ततः अन्यत्र तेषाम् प्रतिषेधः इति । अपरम् उक्तम् : अनभिधानात् इति ।

KA II,269.4-8 Ro III,626 atha kṣatriyagrahaṇam kimartham . iha mā bhūt . videhaḥ nāma brāhmaṇaḥ tasya apatyam vaidehiḥ . kṣatriyagrahaṇānarthakye ca uktam . kim uktam . ekam tāvat uktam : bāhvādiprabhṛtiṣu yeṣām darśanam gotrabhāve laukike tataḥ anyatra teṣām pratiṣedhaḥ iti . aparam uktam : anabhidhānāt iti .

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्अ इइ,२६९।९-१३ रो इइइ,६२६ क्षत्रियसमानशब्दात् जनपदात् तस्य राजनि अपत्यवत् । क्षत्रियसमानशब्दात् जनपदात् तस्य राजनि अपत्यवत् प्रत्ययाः भवन्ति इति वक्तव्यम् । पञ्चालानाम् राजा पाञ्चालः । पूरोः अण् वक्तव्यः । पौरवः । पाण्डोः ड्यण् वक्तव्यः । पाण्ड्यः ।

KA II,269.9-13 Ro III,626 kṣatriyasamānaśabdāt janapadāt tasya rājani apatyavat . kṣatriyasamānaśabdāt janapadāt tasya rājani apatyavat pratyayāḥ bhavanti iti vaktavyam . pañcālānām rājā pāñcālaḥ . pūroḥ aṇ vaktavyaḥ . pauravaḥ . pāṇḍoḥ ḍyaṇ vaktavyaḥ . pāṇḍyaḥ .

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.