क्अ इइ,२३३।३-२२ रो इइइ,५३८-५४० किमर्थम् इदम् उच्यते । गोत्रावयवात् अगोत्रार्थम् । गोत्रावयवात् इति उच्यते । अगोत्रार्थः अयम् आरम्भः । गोत्रावयवात् अगोत्रार्थम् इति चेत् तत् अनिष्टम् । गोत्रावयवात् अगोत्रार्थम् इति चेत् तत् अनिष्टम् प्राप्नोति । इह अपि प्राप्नोति आहिच्छत्री कान्यकुब्जी । एवम् तर्हि गोत्रात् एव गोत्रावयवात् । गोत्रात् इति चेत् वचनानर्थक्यम् । गोत्रात् इति चेत् वचनम् अनर्थकम् । सिद्धम् गोत्रे पुर्वेण एव । इदम् तर्हि प्रयोजनम् । गुरूपोत्तमयोः इति उच्यते । अगुरूपोत्तमाऋथः अयम् आरम्भः । अगुरूपोत्तमाऋथम् इति चेत् सर्वेषाम् अवयवत्वात् सर्वप्रसङ्गः । अगुरूपोत्तमाऋथम् इति चेत् सर्वेषाम् अवयवत्वात् सर्वत्र प्राप्नोति : अष्टाशीतिः सहस्राणि ऊर्ध्वरेतसाम् ऋषीणाम् बभूवुः । तत्र अगस्त्याष्टमैः ऋषिभिः प्रजनः अभ्युपगतः । तत्रभवताम् यत् अपत्यम् तानि गोत्राणि । अतः अन्ये गोत्रावयवाः । तत्र उत्पत्तिः प्राप्नोति । तत् च अनिष्टम् । तस्मात् न अर्थः अनेन योगेन । कथम् येभ्यः अगुरूपोत्तमेभ्यः इष्यते । सिद्धम् तु रौढ्यादिषु उपसङ्ख्यानात् । सिद्धम् एतत् । कथम् । रौढ्यादिषु उपसङ्ख्यानात् । रौढ्यादिषु उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् । के पुनः रौढ्यादयः । ये क्रौड्यादयः । भारद्वाजीयाः पठन्ति सिद्धम् तु कुलाख्येभ्यः लोके गोत्राभिमताभ्यः इति । सिद्धम् एतत् । कथम् । कुलाख्याः लोके गोत्रावयवाः इति उच्यन्ते । अथ वा गोत्रावयवः कः भवतुम् अर्हति । गोत्रात् अवयुतः । कः च गोत्रात् अवयुतः । यः अनन्तरः । दैवदत्त्या याज्ञदत्त्या इति ।
KA II,233.3-22 Ro III,538-540 kimartham idam ucyate . gotrāvayavāt agotrārtham . gotrāvayavāt iti ucyate . agotrārthaḥ ayam ārambhaḥ . gotrāvayavāt agotrārtham iti cet tat aniṣṭam . gotrāvayavāt agotrārtham iti cet tat aniṣṭam prāpnoti . iha api prāpnoti āhicchatrī kānyakubjī . evam tarhi gotrāt eva gotrāvayavāt . gotrāt iti cet vacanānarthakyam . gotrāt iti cet vacanam anarthakam . siddham gotre purveṇa eva . idam tarhi prayojanam . gurūpottamayoḥ iti ucyate . agurūpottamāṛthaḥ ayam ārambhaḥ . agurūpottamāṛtham iti cet sarveṣām avayavatvāt sarvaprasaṅgaḥ . agurūpottamāṛtham iti cet sarveṣām avayavatvāt sarvatra prāpnoti : aṣṭāśītiḥ sahasrāṇi ūrdhvaretasām ṛṣīṇām babhūvuḥ . tatra agastyāṣṭamaiḥ ṛṣibhiḥ prajanaḥ abhyupagataḥ . tatrabhavatām yat apatyam tāni gotrāṇi . ataḥ anye gotrāvayavāḥ . tatra utpattiḥ prāpnoti . tat ca aniṣṭam . tasmāt na arthaḥ anena yogena . katham yebhyaḥ agurūpottamebhyaḥ iṣyate . siddham tu rauḍhyādiṣu upasaṅkhyānāt . siddham etat . katham . rauḍhyādiṣu upasaṅkhyānāt . rauḍhyādiṣu upasaṅkhyānam kartavyam . ke punaḥ rauḍhyādayaḥ . ye krauḍyādayaḥ . bhāradvājīyāḥ paṭhanti siddham tu kulākhyebhyaḥ loke gotrābhimatābhyaḥ iti . siddham etat . katham . kulākhyāḥ loke gotrāvayavāḥ iti ucyante . atha vā gotrāvayavaḥ kaḥ bhavatum arhati . gotrāt avayutaḥ . kaḥ ca gotrāt avayutaḥ . yaḥ anantaraḥ . daivadattyā yājñadattyā iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.