क्अ इइ,२३४।२-२३ रो इइइ,५४१-५४३ समर्थवचनम् किमर्थम् । समर्थात् उत्पत्तिः यथा स्यात् : उपगोः अपत्यम् । असमर्थात् मा भूत् इति : कम्बलः उपगोः अपत्यम् देवदत्तस्य इति । समर्थवचनम् अनर्थकम् । न हि असमर्थेन अर्थाभिधानम् । समर्थवचनम् अनर्थकम् । किम् कारणम् । न हि असमर्थेन अर्थाभिधानम् । न हि असमर्थात् उत्पद्यमानेन प्रत्ययेन अर्थाभिधानम् स्यात् । अनभिधानात् ततः उत्पत्तिः न भविष्यति । अथ प्रथमवचनम् किमर्थम् । प्रथमवचनम् प्रकृतिविशेषणार्थम् । प्रथमात् प्रत्ययोत्पत्तिः यथा स्यात् । अप्रथमात् मा भूत् । उपगोः अपत्यम् इति अपत्यशब्दात् । प्रथमवचनम् अनर्थकम् । न हि अप्रथमेन अर्थाभिधानम् । प्रथमवचनम् अनर्थकम् । किम् कारणम् । न हि अप्रथमेन अर्थाभिधानम् । न हि अप्रथमात् उत्पद्यमानेन प्रत्ययेन अर्थाभिधानम् स्यात् । अनभिधानात् ततः उत्पत्तिः न भविष्यति । अथ वावचनम् किमर्थम् । वाक्यम् अपि यथात् स्यात् । उपगोः अपत्यम् इति । वावचने च उक्तम् । किम् उक्तम् । तत्र तावत् उक्तम् । वावचनानर्थक्यम् च तत्र नित्यत्वात् सनः इति । इह अपि वावचनम् अनर्थकम् । किम् कारणम् । तत्र नित्यत्वात् प्रत्ययस्य । इह द्वौ पक्षौ वृत्तिपक्षः च अवृत्तिपक्षः च । स्वभाव्तः च एतत् भवति वाक्यम् च वृत्तिः च । तत्र स्वाभाविके वृत्तिविषये नित्ये प्रत्यये प्राप्ते वावचनेन् किम् अन्यत् शक्यम् अभिसम्बन्धुम् अन्यत् अतः सञ्ज्ञायाः । न च सञ्ज्ञायाः भावाभावौ इष्येते । तस्मात् न अर्थः वावचनेन । अथ एतत् समर्थग्रहणम् न एव कर्तव्यम् । कर्तव्यम् च । किम् प्रयोजनम् । समर्थात् उत्पत्तिः यथा स्यात् । असमर्थात् मा भूत् । किम् पुनः समर्थम् । अर्थाभिधाने यत् समर्थम् । किम् पुनः तत् । कृतवर्णानुपूर्वीकम् पदम् । सौत्थितिः वैक्षमाणिः इति । अथ तत् वावचनम् न एव कर्तव्यम् । कर्तव्यम् च । किम् प्रयोजनम् । नित्याः शब्दाः । नित्येषु शब्देषु वाक्यस्य अनेन साधुत्वम् अन्वाख्यायते ।
KA II,234.2-23 Ro III,541-543 samarthavacanam kimartham . samarthāt utpattiḥ yathā syāt : upagoḥ apatyam . asamarthāt mā bhūt iti : kambalaḥ upagoḥ apatyam devadattasya iti . samarthavacanam anarthakam . na hi asamarthena arthābhidhānam . samarthavacanam anarthakam . kim kāraṇam . na hi asamarthena arthābhidhānam . na hi asamarthāt utpadyamānena pratyayena arthābhidhānam syāt . anabhidhānāt tataḥ utpattiḥ na bhaviṣyati . atha prathamavacanam kimartham . prathamavacanam prakṛtiviśeṣaṇārtham . prathamāt pratyayotpattiḥ yathā syāt . aprathamāt mā bhūt . upagoḥ apatyam iti apatyaśabdāt . prathamavacanam anarthakam . na hi aprathamena arthābhidhānam . prathamavacanam anarthakam . kim kāraṇam . na hi aprathamena arthābhidhānam . na hi aprathamāt utpadyamānena pratyayena arthābhidhānam syāt . anabhidhānāt tataḥ utpattiḥ na bhaviṣyati . atha vāvacanam kimartham . vākyam api yathāt syāt . upagoḥ apatyam iti . vāvacane ca uktam . kim uktam . tatra tāvat uktam . vāvacanānarthakyam ca tatra nityatvāt sanaḥ iti . iha api vāvacanam anarthakam . kim kāraṇam . tatra nityatvāt pratyayasya . iha dvau pakṣau vṛttipakṣaḥ ca avṛttipakṣaḥ ca . svabhāvtaḥ ca etat bhavati vākyam ca vṛttiḥ ca . tatra svābhāvike vṛttiviṣaye nitye pratyaye prāpte vāvacanen kim anyat śakyam abhisambandhum anyat ataḥ sañjñāyāḥ . na ca sañjñāyāḥ bhāvābhāvau iṣyete . tasmāt na arthaḥ vāvacanena . atha etat samarthagrahaṇam na eva kartavyam . kartavyam ca . kim prayojanam . samarthāt utpattiḥ yathā syāt . asamarthāt mā bhūt . kim punaḥ samartham . arthābhidhāne yat samartham . kim punaḥ tat . kṛtavarṇānupūrvīkam padam . sautthitiḥ vaikṣamāṇiḥ iti . atha tat vāvacanam na eva kartavyam . kartavyam ca . kim prayojanam . nityāḥ śabdāḥ . nityeṣu śabdeṣu vākyasya anena sādhutvam anvākhyāyate .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.