क्अ इइ,२३५।२-८ रो इइइ,५४४-५४५ अयुक्तः अयम् निर्देशः । न हि तत्र कः चित् दीव्यच्छब्दः पठ्यते । कः तर्हि । दीव्यतिशब्दः । कथम् तर्हि निर्देशः कर्तव्यः । प्राक् दीव्यतेः इति । सः तर्हि तथा निर्देशः कर्तव्यः प्राक् दीव्यतेः इति । न कर्तव्यः । दीव्यतिशब्दे दीव्यच्छब्दः अस्ति । तस्मात् एषा पञ्चमी । किम् पुनः कारणम् विकृतनिर्देशः क्रियते । एतत् ज्ञापयति आचार्यः । भवति एषा परिभाषा : एकदेशविकृतम् अनन्यवत् भवति इति । किम् एतस्य ज्ञापने प्रयोजनम् । एकदेशविक्र्टेषु उपसङ्ख्यानम् चोदितम् । तत् न कर्तव्यम् भवति । अथ वा प्राक्शब्दः अयम् दिक्शब्दः । दिक्शब्दैः च योगे पञ्चमी भवति । तत्र अप्रथमासमानाधिकरणे इति शता भविष्यति ।
KA II,235.2-8 Ro III,544-545 ayuktaḥ ayam nirdeśaḥ . na hi tatra kaḥ cit dīvyacchabdaḥ paṭhyate . kaḥ tarhi . dīvyatiśabdaḥ . katham tarhi nirdeśaḥ kartavyaḥ . prāk dīvyateḥ iti . saḥ tarhi tathā nirdeśaḥ kartavyaḥ prāk dīvyateḥ iti . na kartavyaḥ . dīvyatiśabde dīvyacchabdaḥ asti . tasmāt eṣā pañcamī . kim punaḥ kāraṇam vikṛtanirdeśaḥ kriyate . etat jñāpayati ācāryaḥ . bhavati eṣā paribhāṣā : ekadeśavikṛtam ananyavat bhavati iti . kim etasya jñāpane prayojanam . ekadeśavikrṭeṣu upasaṅkhyānam coditam . tat na kartavyam bhavati . atha vā prākśabdaḥ ayam dikśabdaḥ . dikśabdaiḥ ca yoge pañcamī bhavati . tatra aprathamāsamānādhikaraṇe iti śatā bhaviṣyati .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्अ इइ,२३५।९-१८ रो इइइ,५४५ अथ प्राग्वचनम् किमर्थम् । प्राग्वचनम् सकृद्विधानार्थम् । प्राग्वचनम् क्रियते सकृद्विधानार्थम् । सकृद्विहितः प्रत्ययः विहितः यथा स्यात् । योगे योगे तस्य ग्रहणम् मा कार्षम् इति । न एतत् अस्ति प्रयोजनम् । अधिकारात् अपि एतत् सिद्धम् । अधिकारः प्रतियोगम् तस्य अनिर्देशार्थः इति योगे योगे उपतिष्ठते । अधिकारात् सिद्धम् इति चेत् अपवादविषये अण्प्रसङ्गः । अधिकारात् सिद्धम् इति चेत् अपवादविषये अण् प्राप्नोति । अतः इञ् अण् च इति अण् अपि प्राप्नोति । तस्मात् प्राग्वचनम् । तस्मात् प्राग्वचनम् कर्तव्यम् ।
KA II,235.9-18 Ro III,545 atha prāgvacanam kimartham . prāgvacanam sakṛdvidhānārtham . prāgvacanam kriyate sakṛdvidhānārtham . sakṛdvihitaḥ pratyayaḥ vihitaḥ yathā syāt . yoge yoge tasya grahaṇam mā kārṣam iti . na etat asti prayojanam . adhikārāt api etat siddham . adhikāraḥ pratiyogam tasya anirdeśārthaḥ iti yoge yoge upatiṣṭhate . adhikārāt siddham iti cet apavādaviṣaye aṇprasaṅgaḥ . adhikārāt siddham iti cet apavādaviṣaye aṇ prāpnoti . ataḥ iñ aṇ ca iti aṇ api prāpnoti . tasmāt prāgvacanam . tasmāt prāgvacanam kartavyam .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्अ इइ,२३५।२३५।१८-२३६।८ रो इइइ,५४५-५४७ अथ क्रियमाणे अपि प्राग्वचने कथम् इदम् विज्ञायते । प्राक् दीव्यतः याः प्रकृतयः आहोस्वित् प्राक् दीव्यतः ये अर्थाः इति । किम् च अतः । यदि विज्ञायते प्राक् दीव्यतः याः प्रकृतयः इति सः एव दोषः अपवादविषये अण्प्रसङ्गः इति । अथ विज्ञायते प्राक् दीव्यतः ये अर्थाः इति न दोषः भवति । समाने अर्थे प्रकृतिविशेषात् उत्पद्यमानः इञ् अणम् भाधते । यथा न दोषः तथा अस्तु । प्राक् दीव्यतः ये अर्थाः इति विज्ञायते । कुतः एतत् । तथा हि अयम् प्राधान्येन अर्थम् प्रतिनिर्दिशति । इतरथा बह्व्यः प्रकृतयः पठ्यन्ते । ततः याम् काम् चित् एवम् निमित्तत्वेन उपाददीत । अथ वा पुनः अस्तु प्राक् दीव्यतः याः प्रकृतयः इति । ननु च उक्तम् अपवादविषये अण्प्रसङ्गः इति । न वा क्व चित् वावचनात् । न वा एषः दोषः । किम् कारणम् । क्व चित् वावचनात् । यत् अयम् वावचनम् करोति पीलायाः वा उदश्वितः अन्यतरस्याम् इति तत् ज्ञापयति आचार्यः न अपवादविषये अण् भवति इति । यदि एतत् ज्ञाप्यते न अर्थः प्राग्वचनेन । अधिकारात् सिद्धम् । ननु च उक्तम् अधिकारात् सिद्धम् इति चेत् अपवादविषये अण्प्रसङ्गः इति । न एषः दोषः । परिहृतम् एतत् न वा क्व चित् वावचनात् इति । किम् पुनः कारणम् इयान् अवधिः गृह्यते । न प्राक् ठकः इति एव उच्येत । एतत् ज्ञापयति अर्थेषु अयम् भवति इति । किम् एतस्य ज्ञापने प्रयोजनम् । प्रकृतिविशेषात् उपद्यमानः इञ् अणम् बाधते ।
KA II,235.235.18-236.8 Ro III,545-547 atha kriyamāṇe api prāgvacane katham idam vijñāyate . prāk dīvyataḥ yāḥ prakṛtayaḥ āhosvit prāk dīvyataḥ ye arthāḥ iti . kim ca ataḥ . yadi vijñāyate prāk dīvyataḥ yāḥ prakṛtayaḥ iti saḥ eva doṣaḥ apavādaviṣaye aṇprasaṅgaḥ iti . atha vijñāyate prāk dīvyataḥ ye arthāḥ iti na doṣaḥ bhavati . samāne arthe prakṛtiviśeṣāt utpadyamānaḥ iñ aṇam bhādhate . yathā na doṣaḥ tathā astu . prāk dīvyataḥ ye arthāḥ iti vijñāyate . kutaḥ etat . tathā hi ayam prādhānyena artham pratinirdiśati . itarathā bahvyaḥ prakṛtayaḥ paṭhyante . tataḥ yām kām cit evam nimittatvena upādadīta . atha vā punaḥ astu prāk dīvyataḥ yāḥ prakṛtayaḥ iti . nanu ca uktam apavādaviṣaye aṇprasaṅgaḥ iti . na vā kva cit vāvacanāt . na vā eṣaḥ doṣaḥ . kim kāraṇam . kva cit vāvacanāt . yat ayam vāvacanam karoti pīlāyāḥ vā udaśvitaḥ anyatarasyām iti tat jñāpayati ācāryaḥ na apavādaviṣaye aṇ bhavati iti . yadi etat jñāpyate na arthaḥ prāgvacanena . adhikārāt siddham . nanu ca uktam adhikārāt siddham iti cet apavādaviṣaye aṇprasaṅgaḥ iti . na eṣaḥ doṣaḥ . parihṛtam etat na vā kva cit vāvacanāt iti . kim punaḥ kāraṇam iyān avadhiḥ gṛhyate . na prāk ṭhakaḥ iti eva ucyeta . etat jñāpayati artheṣu ayam bhavati iti . kim etasya jñāpane prayojanam . prakṛtiviśeṣāt upadyamānaḥ iñ aṇam bādhate .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.