Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·4·4.1·4.1.92·4.1.92.1

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 4.1.92.1

P 4.1.92.1

क्अ इइ,२४५।२-१५ रो इइइ,५६९-५७० तस्य इदम् इति अपत्ये अपि । तस्य इदम् इति अपत्ये अपि अण् सिद्धः । तस्येदंविशेषाः हि एते अपत्यम् समूहः विकारः तस्य निवासः इति । किम् अर्थम् तर्हि इदम् उच्यते । बाधनार्थम् कृतम् भवेत् । ये तस्य बाधकाः तद्बाधनार्थम् । कथम् पुनः अशैषिकः शैषिकम् बाधेत । उत्सर्गः शेषः एव असौ । यः हि उत्सर्गः सः अपि शेषः एव । अथ एतस्मिन् बाधकबाधने सति किम् प्रयोजनम् । वृद्धानि अस्य प्रयोजनम् । वृद्धानि प्रयोजयन्ति । भानोः अपत्यम् भानवः । श्यामगोः अपत्यम् श्यामगवः । कथम् पुनः इच्छता अपि अपवादः प्राप्नुवन् शक्यः बाधितुम् । तस्यग्रहणसामर्थ्यात् । किम् इदम् भवान् अध्यारुह्य तस्यग्रहणस्य एव प्रयोजनम् आह न पुनः सर्वस्य एव योगस्य । अवश्यम् उत्तराथम् अर्थनिर्देशः कर्तव्यः । समर्थविभक्तिः अपि तर्हि अवश्यम् उत्तरार्थम् प्रतिनिर्देष्टव्या । एवम् तर्हि योगविभागकरणसामर्थ्यात् । इतरथा हि तस्य अपत्यम् अतः इञ् भवति इति एव ब्रूयात् ।

KA II,245.2-15 Ro III,569-570 tasya idam iti apatye api . tasya idam iti apatye api aṇ siddhaḥ . tasyedaṃviśeṣāḥ hi ete apatyam samūhaḥ vikāraḥ tasya nivāsaḥ iti . kim artham tarhi idam ucyate . bādhanārtham kṛtam bhavet . ye tasya bādhakāḥ tadbādhanārtham . katham punaḥ aśaiṣikaḥ śaiṣikam bādheta . utsargaḥ śeṣaḥ eva asau . yaḥ hi utsargaḥ saḥ api śeṣaḥ eva . atha etasmin bādhakabādhane sati kim prayojanam . vṛddhāni asya prayojanam . vṛddhāni prayojayanti . bhānoḥ apatyam bhānavaḥ . śyāmagoḥ apatyam śyāmagavaḥ . katham punaḥ icchatā api apavādaḥ prāpnuvan śakyaḥ bādhitum . tasyagrahaṇasāmarthyāt . kim idam bhavān adhyāruhya tasyagrahaṇasya eva prayojanam āha na punaḥ sarvasya eva yogasya . avaśyam uttarātham arthanirdeśaḥ kartavyaḥ . samarthavibhaktiḥ api tarhi avaśyam uttarārtham pratinirdeṣṭavyā . evam tarhi yogavibhāgakaraṇasāmarthyāt . itarathā hi tasya apatyam ataḥ iñ bhavati iti eva brūyāt .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/4.1.92.1

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 4.1.92.1, in HREEM (hreem.cc/library/P/4.1.92.1), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text