Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·4·4.2·4.2.91

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 4.2.91

P 4.2.91

क्अ इइ,२८८।९-२८९।६ रो इइइ,६६२-६६४ यदि पुनः अयम् कुट् परादिः क्रियेत । कुटि प्रत्ययादेः आदेशानुपपत्तिः अनादित्वात् । कुटि सति प्रत्ययादेः इति आदेशस्य अनुपपत्तिः । कुटि कृते अनादित्वात् आदेशः न प्राप्नोति । एवम् तर्हि पूर्वान्तः करिष्यते । पूर्वान्ते ह्रस्वत्वम् । यदि पूर्वान्तः ह्रस्वत्वम् वक्तव्यम् । कुञ्चकीयाः । परादौ पुनः सति के अणः इति ह्रस्वत्वम् सिद्धम् भवति । अस्तु तर्हि परादिः । ननु च उक्तम् कुटि कृते अनादित्वात् आदेशः न प्राप्नोति इति । सिद्धम् तु आदिष्टस्य कुड्वचनात् । सिद्धम् एतत् । कथम् । कुट् आदिष्टस्य इति वक्तव्यम् । तत् तर्हि वक्तव्यम् । न वक्तव्यम् । सन्नियोगात् सिद्धम् । सन्नियोग्ः करिष्यते । कः एषः यत्नः चोद्यते सन्नियोगः नाम । चकारः कर्तव्यः । कुट् च । यत् च अन्यत् प्राप्नोति । किम् च अन्यत् प्राप्नोति । आदेशः । सिध्यति । सूत्रम् तर्हि भिद्यते । यथान्यासम् एव अस्तु । ननु च उक्तम् । पूर्वान्ते ह्रस्वत्वम् इति । निपातनात् एतत् सिद्धम् । किम् निपातनम् । क्रुञ्चाः ह्रस्वत्वम् च इति । तत् तर्हि पूर्वान्ते सति निपातनम् कर्तव्यम् । परादौ अपि एषः दोषः । यत् हि तत् के अणः इति ह्रस्वत्वम् न तत् कादिमात्रे शख्यम् विज्ञातुम् । इह अपि प्रसज्येत । नदीकल्पः परीवाहः कुमारीकाम्यति इति । तस्मात् उभाभ्याम् एतत् वक्तव्यम् । क्रुञ्चाः ह्रस्वत्वम् च इति ।

KA II,288.9-289.6 Ro III,662-664 yadi punaḥ ayam kuṭ parādiḥ kriyeta . kuṭi pratyayādeḥ ādeśānupapattiḥ anāditvāt . kuṭi sati pratyayādeḥ iti ādeśasya anupapattiḥ . kuṭi kṛte anāditvāt ādeśaḥ na prāpnoti . evam tarhi pūrvāntaḥ kariṣyate . pūrvānte hrasvatvam . yadi pūrvāntaḥ hrasvatvam vaktavyam . kuñcakīyāḥ . parādau punaḥ sati ke aṇaḥ iti hrasvatvam siddham bhavati . astu tarhi parādiḥ . nanu ca uktam kuṭi kṛte anāditvāt ādeśaḥ na prāpnoti iti . siddham tu ādiṣṭasya kuḍvacanāt . siddham etat . katham . kuṭ ādiṣṭasya iti vaktavyam . tat tarhi vaktavyam . na vaktavyam . sanniyogāt siddham . sanniyogḥ kariṣyate . kaḥ eṣaḥ yatnaḥ codyate sanniyogaḥ nāma . cakāraḥ kartavyaḥ . kuṭ ca . yat ca anyat prāpnoti . kim ca anyat prāpnoti . ādeśaḥ . sidhyati . sūtram tarhi bhidyate . yathānyāsam eva astu . nanu ca uktam . pūrvānte hrasvatvam iti . nipātanāt etat siddham . kim nipātanam . kruñcāḥ hrasvatvam ca iti . tat tarhi pūrvānte sati nipātanam kartavyam . parādau api eṣaḥ doṣaḥ . yat hi tat ke aṇaḥ iti hrasvatvam na tat kādimātre śakhyam vijñātum . iha api prasajyeta . nadīkalpaḥ parīvāhaḥ kumārīkāmyati iti . tasmāt ubhābhyām etat vaktavyam . kruñcāḥ hrasvatvam ca iti .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/4.2.91

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 4.2.91, in HREEM (hreem.cc/library/P/4.2.91), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text