क्अ इइ,३२०।२३-३२२।१५ रो इइइ,७२५-७३० तस्य इति वर्तमाने पुनः तस्यग्रहणम् किमर्थम् । तस्यप्रकरणे तस्यपुनर्वचनम् शैषिकनिवृत्त्यर्थम् । तस्यप्रकरणे तस्य इति पुनर्वचनम् क्रियते शैषिकनिवृत्त्यर्थम् । शैषिकाः निवर्त्यन्ते । कथम् च प्राप्नुन्वन्ति । तस्येदंवचनात् प्रसङ्गः । तस्येदंविशेषाः हि एते अपत्यम् समूहः विकारः निवासः इति । किमर्थम् इदम् उच्यते । बाधनार्थम् कृतम् भवेत् । ये तस्य बाधकाः तद्बाधनार्थम् । कथम् पुनः अशैषिकम् शैषिकम् बाधेत । उत्सर्गः शेषः एव असौ । यः हि उत्सर्गः सः अपि शेषः एव । के पुनः शैषिकाणाम् विकारावयवयोः प्राप्नुवन्ति यावता सर्वम् अद्य अपवादैः व्याप्तम् । इह न किम् चित् उच्यते । हलसीरात् ठक् इति । कथम् पुनः इच्छता अपि अपवादः प्राप्नुवन् शक्यः बाधितुम् । तस्यग्रहणसामर्थ्यात् । किम् इदम् भवान् अध्यारुह्य तस्यग्रहणस्य एव प्रयोजनम् आह न पुनः सर्वस्य एव योगस्य । अवश्यम् उत्तरार्थः अर्थनिर्देशः कर्तव्यः । समर्थविभक्तिः अपि तर्हि अवश्यम् उत्तरार्था निर्देष्टव्या । प्रकृता समर्थविभक्तिः अनुवर्तते तस्य इदम् इति । न वा सम्प्रत्ययः । न वा सम्प्रत्ययः इयता सूत्रेण शैषिकाणाम् निवृत्तेः । न हि काकः वाश्यते इति एव अधिकाराः निवर्तन्ते । यदि खलु अपि विकारावयवयोः शैषिकाः न इष्यन्ते महता सूत्रेण निवृत्तिः वक्तव्या । अवयवे च अप्राण्योषधिवृक्षेभ्यः अनिवृत्तिः । अवयवे च अप्राण्योषधिवृक्षेभ्यः अनिवृत्तिः इष्टा तत्र च निवृत्तिः प्राप्नोति । पाटलिपुत्रकाः प्रासादाः पाटलिपुत्रकाः प्राकाराः इति । अण्मयटोः च विप्रतिषेधानुपपत्तिः मयडुत्सर्गात् । अण्मयटोः च विप्रतिषेधः न उपपद्यते । पठिष्यति हि विप्रतिषेधम् : अणः वृद्धात् मयट् इति । सः विप्रतिषेधः न उपपद्यते । किम् कारणम् । मयडुत्सर्गात् । निवृत्तेषु हि शैषिकेषु वृद्धात् मयट् उत्सर्गः । तस्य अण् अपवादः । उत्सर्गापवादयोः च अयुक्तः विप्रतिषेधः । अनुवृत्तौ हि छोत्सर्गापवादविप्रतिषेधात् मयट् । अनुवर्तमानेषु हि शैषिकेषु वृद्धात् छः उत्सगः तस्य अण्मयटौ अपवादौ । अपवादविप्रतिषेधात् मयट् भविष्यति । यत् तावत् उच्यते न वा सम्प्रत्ययः इयता सूत्रेण शैषिकाणाम् निवृत्तेः इति । सम्प्रत्ययः एव । न हि अत्र अण् दुर्लभः । सिद्धः अत्र अण् तस्य इदम् इति एव । सः अयम् पुनः तस्यग्रहणेन तस्य सापवादस्य अणः प्रसङ्गः इमम् निरपवादकम् अणम् प्रतिपादयति । तत्र ये तावत् द्वितीयाः तान् अयम् अपवादत्वात् बाधिष्यते ये तृतीयाः तान् परत्वात् । ये चतुर्थाः तत्र के चित् पुरस्तात् अपवादाः अनन्तरान् विधीन् बाधन्ते इति एवम् इमम् न बाधिष्यन्ते के चित् मध्ये अपवादाः पूर्वान् विधीन् बाधन्ते इति । एतावन्तः च एते स्युः यत् उत द्वितीयाः तृतीयाः चतुर्थाः वा । न पञ्चमाः सन्ति न षष्ठाः । यत् अपि उच्यते अवयवे च अप्राण्योषधिवृक्षेभ्यः अनिवृत्तिः इति प्राण्योषधिवृक्षेभ्यः निवृत्तिः उच्यते । तत्र कः प्रसङ्गः यत् अप्राण्योषधिवृक्षेभ्यः निवृत्तिः स्यात् । यत् अपि उच्यते अण्मयटोः च विप्रतिषेधानुपपत्तिः मयडुत्सर्गात् इति मा भूत् विप्रतिषेधः । पुरस्तात् अपवादाः अनन्तरान् विधीन् बाधन्ते इति एवम् अणञम् बाधिष्यते । मयटम् न बाधिष्यते ।
KA II,320.23-322.15 Ro III,725-730 tasya iti vartamāne punaḥ tasyagrahaṇam kimartham . tasyaprakaraṇe tasyapunarvacanam śaiṣikanivṛttyartham . tasyaprakaraṇe tasya iti punarvacanam kriyate śaiṣikanivṛttyartham . śaiṣikāḥ nivartyante . katham ca prāpnunvanti . tasyedaṃvacanāt prasaṅgaḥ . tasyedaṃviśeṣāḥ hi ete apatyam samūhaḥ vikāraḥ nivāsaḥ iti . kimartham idam ucyate . bādhanārtham kṛtam bhavet . ye tasya bādhakāḥ tadbādhanārtham . katham punaḥ aśaiṣikam śaiṣikam bādheta . utsargaḥ śeṣaḥ eva asau . yaḥ hi utsargaḥ saḥ api śeṣaḥ eva . ke punaḥ śaiṣikāṇām vikārāvayavayoḥ prāpnuvanti yāvatā sarvam adya apavādaiḥ vyāptam . iha na kim cit ucyate . halasīrāt ṭhak iti . katham punaḥ icchatā api apavādaḥ prāpnuvan śakyaḥ bādhitum . tasyagrahaṇasāmarthyāt . kim idam bhavān adhyāruhya tasyagrahaṇasya eva prayojanam āha na punaḥ sarvasya eva yogasya . avaśyam uttarārthaḥ arthanirdeśaḥ kartavyaḥ . samarthavibhaktiḥ api tarhi avaśyam uttarārthā nirdeṣṭavyā . prakṛtā samarthavibhaktiḥ anuvartate tasya idam iti . na vā sampratyayaḥ . na vā sampratyayaḥ iyatā sūtreṇa śaiṣikāṇām nivṛtteḥ . na hi kākaḥ vāśyate iti eva adhikārāḥ nivartante . yadi khalu api vikārāvayavayoḥ śaiṣikāḥ na iṣyante mahatā sūtreṇa nivṛttiḥ vaktavyā . avayave ca aprāṇyoṣadhivṛkṣebhyaḥ anivṛttiḥ . avayave ca aprāṇyoṣadhivṛkṣebhyaḥ anivṛttiḥ iṣṭā tatra ca nivṛttiḥ prāpnoti . pāṭaliputrakāḥ prāsādāḥ pāṭaliputrakāḥ prākārāḥ iti . aṇmayaṭoḥ ca vipratiṣedhānupapattiḥ mayaḍutsargāt . aṇmayaṭoḥ ca vipratiṣedhaḥ na upapadyate . paṭhiṣyati hi vipratiṣedham : aṇaḥ vṛddhāt mayaṭ iti . saḥ vipratiṣedhaḥ na upapadyate . kim kāraṇam . mayaḍutsargāt . nivṛtteṣu hi śaiṣikeṣu vṛddhāt mayaṭ utsargaḥ . tasya aṇ apavādaḥ . utsargāpavādayoḥ ca ayuktaḥ vipratiṣedhaḥ . anuvṛttau hi chotsargāpavādavipratiṣedhāt mayaṭ . anuvartamāneṣu hi śaiṣikeṣu vṛddhāt chaḥ utsagaḥ tasya aṇmayaṭau apavādau . apavādavipratiṣedhāt mayaṭ bhaviṣyati . yat tāvat ucyate na vā sampratyayaḥ iyatā sūtreṇa śaiṣikāṇām nivṛtteḥ iti . sampratyayaḥ eva . na hi atra aṇ durlabhaḥ . siddhaḥ atra aṇ tasya idam iti eva . saḥ ayam punaḥ tasyagrahaṇena tasya sāpavādasya aṇaḥ prasaṅgaḥ imam nirapavādakam aṇam pratipādayati . tatra ye tāvat dvitīyāḥ tān ayam apavādatvāt bādhiṣyate ye tṛtīyāḥ tān paratvāt . ye caturthāḥ tatra ke cit purastāt apavādāḥ anantarān vidhīn bādhante iti evam imam na bādhiṣyante ke cit madhye apavādāḥ pūrvān vidhīn bādhante iti . etāvantaḥ ca ete syuḥ yat uta dvitīyāḥ tṛtīyāḥ caturthāḥ vā . na pañcamāḥ santi na ṣaṣṭhāḥ . yat api ucyate avayave ca aprāṇyoṣadhivṛkṣebhyaḥ anivṛttiḥ iti prāṇyoṣadhivṛkṣebhyaḥ nivṛttiḥ ucyate . tatra kaḥ prasaṅgaḥ yat aprāṇyoṣadhivṛkṣebhyaḥ nivṛttiḥ syāt . yat api ucyate aṇmayaṭoḥ ca vipratiṣedhānupapattiḥ mayaḍutsargāt iti mā bhūt vipratiṣedhaḥ . purastāt apavādāḥ anantarān vidhīn bādhante iti evam aṇañam bādhiṣyate . mayaṭam na bādhiṣyate .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.