Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·4·4.3·4.3.156·4.3.156.2

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 4.3.156.2

P 4.3.156.2

क्अ इइ,३२६।७-३२७।१२ रो इइइ,७३७-७४० अणः वृद्धात् मयट् । अणः वृद्धात् मयट् इति एतत् भवति विप्रतिषेधेन । अणः अवकाशः तित्तिडीक तैत्तिडीकम् । मयटः अवकाशः काष्ठमयम् । इह उभयम् प्राप्नोति । शाकमयम् । ओः अञः अनुदात्तादेः अञः च मयट् भवति विप्रतिषेधेन । ओः अञः अवकाशः आरडवम् । मयटः सः एव । इह उभयम् प्राप्नोति । दारुमयम् । अनुदात्तादेः अञ् भवति इति अस्य अवकाशः कौवलम् जरद्वृक्ष जारद्वृक्षम् । मयटः सः एव । इह उभयम् प्राप्नोति । आम्रमयम् । मयटः प्राण्यञ् विप्रतिषेधेन । मयटः प्राण्यञ् भवति विप्रतिषेधेन । प्राण्यञः अवकाशः गृध्र गार्ध्रम् । मयटः सः एव । इह उभयम् प्राप्नोति । चाषम् भासम् । प्राण्यञ् भवति विप्रतिषेधेन । न वा अनवकाशत्वात् अपवादः मयट् । न वा एषः युक्तः विप्रतिषेधः यः अयम् अञः मयटः च । किम् कारणम् । अनवकाशत्वात् अपवादः मयट् । अनवकाशः मयट् सावकाशम् अञम् बाधिष्यते । सः कथम् अनवकाशः । यदि अनुवर्तन्ते शैषिकाः । अथ निवृत्ताः शैषिकाः वृद्धम् आद्युदात्तम् मयटः अवकाशः । प्राण्यञः च । अयम् च अपि अयुक्तः विप्रतिषेधः यः अयम् मयटः प्राण्यञः च । किम् कारणम् । अनवकाशत्वात् अपवादः मयट् इति एव । अनवकाशः मयट् । सः यथा एव ओः अञम् अनुदात्तादेः अञम् च बाधते एवम् प्राण्यञम् अपि बाधेत । तस्मात् मयड्विधाने प्राणिप्रतिषेधः । तस्मात् मयड्विधाने प्राणिभ्यः प्रतिषेधः वक्तव्यः । सः तर्हि वक्तव्यः । न वक्तव्यः । मध्ये अपवादाः पूर्वान् विधीन् बाधन्ते इति एवम् अयम् मयट् ओः अञम् अनुदात्तादेः अञम् च बाधिष्यते । प्राण्यञम् न बाधिष्यते । यदि एतत् अस्ति मध्ये अपवादाः पुरस्तात् अपवादाः इति मा अनुवृतन् शैषिकाः । पुरस्तात् अपवादाः अनन्तरान् विधीन् बाधन्ते इति एवम् अयम् अण् अञम् बाधिष्यते । मयटम् न बाधिष्यते । अनुदात्तादेः अञः प्राण्यञ् विप्रतिषेधेन । अनुदात्तादेः अञः प्राण्यञ् भवति विप्रतिषेधेन । अनुदात्तादेः अञ् भवति इति अस्य अवकाशः जरद्वृक्ष जारद्वृक्षम् । प्राण्यञः सः एव । इह उभयम् प्राप्नोति । कपोत कापोतम् । प्राण्यञ् भवति विप्रतिषेधेन । कः पुनः अत्र विशेषः तेन वा सति अनेन वा । सापवादकः सः विधिः । अयम् पुनः निरपवादकः । यदि तेन स्यात् इह न स्यात् । श्वाविधः विकारः शौवाविधम् ।

KA II,326.7-327.12 Ro III,737-740 aṇaḥ vṛddhāt mayaṭ . aṇaḥ vṛddhāt mayaṭ iti etat bhavati vipratiṣedhena . aṇaḥ avakāśaḥ tittiḍīka taittiḍīkam . mayaṭaḥ avakāśaḥ kāṣṭhamayam . iha ubhayam prāpnoti . śākamayam . oḥ añaḥ anudāttādeḥ añaḥ ca mayaṭ bhavati vipratiṣedhena . oḥ añaḥ avakāśaḥ āraḍavam . mayaṭaḥ saḥ eva . iha ubhayam prāpnoti . dārumayam . anudāttādeḥ añ bhavati iti asya avakāśaḥ kauvalam jaradvṛkṣa jāradvṛkṣam . mayaṭaḥ saḥ eva . iha ubhayam prāpnoti . āmramayam . mayaṭaḥ prāṇyañ vipratiṣedhena . mayaṭaḥ prāṇyañ bhavati vipratiṣedhena . prāṇyañaḥ avakāśaḥ gṛdhra gārdhram . mayaṭaḥ saḥ eva . iha ubhayam prāpnoti . cāṣam bhāsam . prāṇyañ bhavati vipratiṣedhena . na vā anavakāśatvāt apavādaḥ mayaṭ . na vā eṣaḥ yuktaḥ vipratiṣedhaḥ yaḥ ayam añaḥ mayaṭaḥ ca . kim kāraṇam . anavakāśatvāt apavādaḥ mayaṭ . anavakāśaḥ mayaṭ sāvakāśam añam bādhiṣyate . saḥ katham anavakāśaḥ . yadi anuvartante śaiṣikāḥ . atha nivṛttāḥ śaiṣikāḥ vṛddham ādyudāttam mayaṭaḥ avakāśaḥ . prāṇyañaḥ ca . ayam ca api ayuktaḥ vipratiṣedhaḥ yaḥ ayam mayaṭaḥ prāṇyañaḥ ca . kim kāraṇam . anavakāśatvāt apavādaḥ mayaṭ iti eva . anavakāśaḥ mayaṭ . saḥ yathā eva oḥ añam anudāttādeḥ añam ca bādhate evam prāṇyañam api bādheta . tasmāt mayaḍvidhāne prāṇipratiṣedhaḥ . tasmāt mayaḍvidhāne prāṇibhyaḥ pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . saḥ tarhi vaktavyaḥ . na vaktavyaḥ . madhye apavādāḥ pūrvān vidhīn bādhante iti evam ayam mayaṭ oḥ añam anudāttādeḥ añam ca bādhiṣyate . prāṇyañam na bādhiṣyate . yadi etat asti madhye apavādāḥ purastāt apavādāḥ iti mā anuvṛtan śaiṣikāḥ . purastāt apavādāḥ anantarān vidhīn bādhante iti evam ayam aṇ añam bādhiṣyate . mayaṭam na bādhiṣyate . anudāttādeḥ añaḥ prāṇyañ vipratiṣedhena . anudāttādeḥ añaḥ prāṇyañ bhavati vipratiṣedhena . anudāttādeḥ añ bhavati iti asya avakāśaḥ jaradvṛkṣa jāradvṛkṣam . prāṇyañaḥ saḥ eva . iha ubhayam prāpnoti . kapota kāpotam . prāṇyañ bhavati vipratiṣedhena . kaḥ punaḥ atra viśeṣaḥ tena vā sati anena vā . sāpavādakaḥ saḥ vidhiḥ . ayam punaḥ nirapavādakaḥ . yadi tena syāt iha na syāt . śvāvidhaḥ vikāraḥ śauvāvidham .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/4.3.156.2

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 4.3.156.2, in HREEM (hreem.cc/library/P/4.3.156.2), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text