Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·4·4.3·4.3.39

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 4.3.39

P 4.3.39

क्अ इइ,३०८।१०-२३ रो इइइ,७०३-७०४ प्रायभवग्रहणम् अनर्थकम् तत्रभवेन कृतत्वात् । प्रायभवग्रहणम् अनर्थकम् । किम् कारणम् । तत्रभवेन कृतत्वात् । यः हि राष्ट्रे प्रायेण भवति तत्र भवः असौ भवति । तत्र तत्र भवः इति एव सिद्धम् । न सिध्यति । अनित्यभवः प्रायभवः । अनित्यभवः प्रायभवः इति चेत् मुक्तसंशयेन तुल्यम् । यत् भवान् मुक्तसंशयम् तत्र भवे उदाहरणम् न्याय्यम् मन्यते स्रौघ्नः देवदत्तः इति तेन एतत् तुल्यम् । सः अपि हि अवश्यम् उदक्देशादीनि अभिनिष्क्रामति । अथ एतत् भवान् प्रायभवे उदाहरणम् न्याय्यम् मन्यते तत्र भवे किम् उदाहरणम् । यत् तत्र नित्यम् भवति । स्रौघ्नाः प्रासादाः स्रौघ्नाः प्राकाराः इति । एवम् तर्हि तत्र भवति इति प्रकृत्य जीह्वामूलाङ्गुलेः छः विधीयते । सः यथा दृष्टापचरे अङ्गुलीयम् इति भवति एवम् प्रयभवे अपि भविष्यति । इदम् तर्हि प्रयोजनम् । प्रायभवः इति प्रकृत्य उपजानूपकर्णोपनीवेः ठकम् वक्ष्यति । सः प्रायभवे एव यथा स्यात् । तत्र भवे मा भूत् । उपजानुभवम् गडु इति । अथ इदानीम् तत्र भवः इति प्रकृत्य शरीरावयवात् यत् विधीयते । सः अत्र कस्मात् न भवति । अनभिधानात् । सः यथा एव अनभिधानात् यत् न भवति एवम् ठक् अपि न भविष्यति ।

KA II,308.10-23 Ro III,703-704 prāyabhavagrahaṇam anarthakam tatrabhavena kṛtatvāt . prāyabhavagrahaṇam anarthakam . kim kāraṇam . tatrabhavena kṛtatvāt . yaḥ hi rāṣṭre prāyeṇa bhavati tatra bhavaḥ asau bhavati . tatra tatra bhavaḥ iti eva siddham . na sidhyati . anityabhavaḥ prāyabhavaḥ . anityabhavaḥ prāyabhavaḥ iti cet muktasaṃśayena tulyam . yat bhavān muktasaṃśayam tatra bhave udāharaṇam nyāyyam manyate sraughnaḥ devadattaḥ iti tena etat tulyam . saḥ api hi avaśyam udakdeśādīni abhiniṣkrāmati . atha etat bhavān prāyabhave udāharaṇam nyāyyam manyate tatra bhave kim udāharaṇam . yat tatra nityam bhavati . sraughnāḥ prāsādāḥ sraughnāḥ prākārāḥ iti . evam tarhi tatra bhavati iti prakṛtya jīhvāmūlāṅguleḥ chaḥ vidhīyate . saḥ yathā dṛṣṭāpacare aṅgulīyam iti bhavati evam prayabhave api bhaviṣyati . idam tarhi prayojanam . prāyabhavaḥ iti prakṛtya upajānūpakarṇopanīveḥ ṭhakam vakṣyati . saḥ prāyabhave eva yathā syāt . tatra bhave mā bhūt . upajānubhavam gaḍu iti . atha idānīm tatra bhavaḥ iti prakṛtya śarīrāvayavāt yat vidhīyate . saḥ atra kasmāt na bhavati . anabhidhānāt . saḥ yathā eva anabhidhānāt yat na bhavati evam ṭhak api na bhaviṣyati .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/4.3.39

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 4.3.39, in HREEM (hreem.cc/library/P/4.3.39), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text