क्अ इइ।३३६।२-२३ रो इव्।३-६ प्राग्वचनम् किमर्थम् । प्राग्वचने उक्तम् । किम् उक्तम् । तत्र तावत् उक्तम् प्राग्वचनम् सकृद्विधानार्थम् । अधिकारात् सिद्धम् इति चेत् अपवादविषये अण्प्रसङ्गः इति । इह अपि प्राग्वचनम् क्रियते सकृद्विधानार्थम् । सकृत् विहितः प्रत्ययः विहितः यथा स्यात् । योगे योगे तस्य ग्रहणम् मा कार्षम् इति । न एतत् अस्ति प्रयोजनम् । अधिकारात् अपि एतत् सिद्धम् । अधिकारः प्रतियोगम् तस्य अनिर्देशार्थः इति योगे योगे उपतिष्ठते । अधिकारात् सिद्धम् इति चेत् अपवादविषये छप्रसङ्गः । अधिकारात् सिद्धम् इति चेत् अपवादविषये छः प्राप्नोति । उगवादिभ्यः यत् छः च इति छः अपि प्राप्नोति । तस्मात् प्राग्वचनम् कर्तव्यम् । अथ क्रिय्माणे अपि प्राग्वचने कथम् इदम् विज्ञायते । प्राक् क्रीतात् याः प्रकृतयः आहोस्वित् प्राक् क्रीतात् ये अर्थाः इति । किम् च अतः । यदि विज्ञायते प्राक् क्रीतात् याः प्रकृतयः इति सः एव दोषः अपवादविषये अपि छप्रसङ्गः इति । अथ विज्ञायते प्राक् क्रीतात् ये अर्थाः इति न दोषः भवति । समाने अर्थे प्रकृतिविशेषात् उत्पद्यमानः यत् छम् बाधिष्यते । यथा न दोषः तथा अस्तु। प्राक् क्रीतात् ये अर्थाः इति विज्ञायते । कुतः एतत् । तथा हि अयम् प्राधान्येन अर्थम् प्रतिनिर्दिशति । इतरथा हि बह्व्यः तत्र प्रकृतयः पठ्यन्ते । ततः याम् काम् चित् एवम् प्रकृतिम् अवधित्वेन उपाददीत । अथ वा पुनः अस्तु प्राक् क्रीतात् याः प्रकृतयः इति । ननु च उक्तम् अपवादविषये अपि छप्रसङ्गः इति । न वा क्व चित् वावचनात् । न वा एषः दोषः । किम् कारणम् । क्व चित् वावचनात् । यत् अयम् क्वच् वावचनम् करोति विभाषा हविरपूपादिभ्यः इति तत् ज्ञापयति न अपवादविषये छः भवति इति । यदि एवम् न अर्थः प्राग्वचनेन । अधिकारात् सिद्धम् । ननु च उक्तम् अधिकारात् सिद्धम् इति चेत् अपवादविषये छप्रसङ्गः इति । परिहृतम् एतत् ण वा क्व चित् वावचनात् इति । अथ किमर्थम् इयान् अवधिः गृह्यते न प्राक् ठञः इति एव उच्येत । एतत् ज्ञापयति आचार्यः अर्थेषु अयम् भवति इति । किम् एतस्य ज्ञापने प्रयोजनम् । समाने अर्थे प्रकृतिविशेषात् उत्पद्यमानः यत् छम् बाधते ।
KA II.336.2-23 Ro IV.3-6 prāgvacanam kimartham . prāgvacane uktam . kim uktam . tatra tāvat uktam prāgvacanam sakṛdvidhānārtham . adhikārāt siddham iti cet apavādaviṣaye aṇprasaṅgaḥ iti . iha api prāgvacanam kriyate sakṛdvidhānārtham . sakṛt vihitaḥ pratyayaḥ vihitaḥ yathā syāt . yoge yoge tasya grahaṇam mā kārṣam iti . na etat asti prayojanam . adhikārāt api etat siddham . adhikāraḥ pratiyogam tasya anirdeśārthaḥ iti yoge yoge upatiṣṭhate . adhikārāt siddham iti cet apavādaviṣaye chaprasaṅgaḥ . adhikārāt siddham iti cet apavādaviṣaye chaḥ prāpnoti . ugavādibhyaḥ yat chaḥ ca iti chaḥ api prāpnoti . tasmāt prāgvacanam kartavyam . atha kriymāṇe api prāgvacane katham idam vijñāyate . prāk krītāt yāḥ prakṛtayaḥ āhosvit prāk krītāt ye arthāḥ iti . kim ca ataḥ . yadi vijñāyate prāk krītāt yāḥ prakṛtayaḥ iti saḥ eva doṣaḥ apavādaviṣaye api chaprasaṅgaḥ iti . atha vijñāyate prāk krītāt ye arthāḥ iti na doṣaḥ bhavati . samāne arthe prakṛtiviśeṣāt utpadyamānaḥ yat cham bādhiṣyate . yathā na doṣaḥ tathā astu. prāk krītāt ye arthāḥ iti vijñāyate . kutaḥ etat . tathā hi ayam prādhānyena artham pratinirdiśati . itarathā hi bahvyaḥ tatra prakṛtayaḥ paṭhyante . tataḥ yām kām cit evam prakṛtim avadhitvena upādadīta . atha vā punaḥ astu prāk krītāt yāḥ prakṛtayaḥ iti . nanu ca uktam apavādaviṣaye api chaprasaṅgaḥ iti . na vā kva cit vāvacanāt . na vā eṣaḥ doṣaḥ . kim kāraṇam . kva cit vāvacanāt . yat ayam kvac vāvacanam karoti vibhāṣā havirapūpādibhyaḥ iti tat jñāpayati na apavādaviṣaye chaḥ bhavati iti . yadi evam na arthaḥ prāgvacanena . adhikārāt siddham . nanu ca uktam adhikārāt siddham iti cet apavādaviṣaye chaprasaṅgaḥ iti . parihṛtam etat ṇa vā kva cit vāvacanāt iti . atha kimartham iyān avadhiḥ gṛhyate na prāk ṭhañaḥ iti eva ucyeta . etat jñāpayati ācāryaḥ artheṣu ayam bhavati iti . kim etasya jñāpane prayojanam . samāne arthe prakṛtiviśeṣāt utpadyamānaḥ yat cham bādhate .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.