Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·5·5.1·5.1.16

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 5.1.16

P 5.1.16

क्अ इइ।३४२।२२-३४३।६ रो इव्।१९-२१ स्याद्ग्रहणम् किमर्थम् । इह मा भूत् । प्रासादः देवदत्तस्य प्राकारः नगरस्य इति । अथ क्रियमाणे अपि स्याद्ग्रहणे इह कस्मात् न भवति । प्रासादः देवदत्तस्य स्यात् । प्राकारः नगरस्य स्यात् इति । शक्यार्थे लिङ् इति वक्तव्यम् । न एवम् शक्यम् । इदानीम् एव हि उक्तम् न हि उपाधेः उपाधिः भवति विशेषणस्य वा विशेषणम् इति । एवम् तर्हि इतिकरणः क्रियते । ततः चेत् विवक्षा भवति । विवक्षा च द्वयी । अस्ति एव प्रायोक्त्री विवक्षा अस्ति लौकिकी । प्रयोक्ता हि मृद्व्या स्निग्धया श्लक्ष्णया जिह्वया मृदून् स्निग्धान् श्लक्ष्णान् शब्दान् प्रयुङ्क्ते । लौकिकी विवक्षा यत्र प्रायस्य सम्प्रत्ययः । प्रायः इति लोकः व्यपदिश्यते । न च प्रासादः देवदत्तस्य स्यात् प्राकारः नगरस्य स्यात् इति अत्र उत्पद्यमानेन प्रत्ययेन प्रायस्य सम्प्रत्ययः स्यात् । यदि एवम् न अर्थः स्याद्ग्रहणेन । न हि प्रासादः देवदत्तस्य स्यात् प्राकारः नगरस्य स्यात् इति अत्र उत्पद्यमानेन प्रत्ययेन प्रायस्य सम्प्रत्ययः स्यात् ।

KA II.342.22-343.6 Ro IV.19-21 syādgrahaṇam kimartham . iha mā bhūt . prāsādaḥ devadattasya prākāraḥ nagarasya iti . atha kriyamāṇe api syādgrahaṇe iha kasmāt na bhavati . prāsādaḥ devadattasya syāt . prākāraḥ nagarasya syāt iti . śakyārthe liṅ iti vaktavyam . na evam śakyam . idānīm eva hi uktam na hi upādheḥ upādhiḥ bhavati viśeṣaṇasya vā viśeṣaṇam iti . evam tarhi itikaraṇaḥ kriyate . tataḥ cet vivakṣā bhavati . vivakṣā ca dvayī . asti eva prāyoktrī vivakṣā asti laukikī . prayoktā hi mṛdvyā snigdhayā ślakṣṇayā jihvayā mṛdūn snigdhān ślakṣṇān śabdān prayuṅkte . laukikī vivakṣā yatra prāyasya sampratyayaḥ . prāyaḥ iti lokaḥ vyapadiśyate . na ca prāsādaḥ devadattasya syāt prākāraḥ nagarasya syāt iti atra utpadyamānena pratyayena prāyasya sampratyayaḥ syāt . yadi evam na arthaḥ syādgrahaṇena . na hi prāsādaḥ devadattasya syāt prākāraḥ nagarasya syāt iti atra utpadyamānena pratyayena prāyasya sampratyayaḥ syāt .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/5.1.16

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 5.1.16, in HREEM (hreem.cc/library/P/5.1.16), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text