Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·5·5.2·5.2.59

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 5.2.59

P 5.2.59

क्अ इइ।३८५।२२-३८६।१४ रो इव्।१३७-१४० छप्रकरणे अनेकपदात् अपि । छप्रकरणे अनेकपदात् अपि इति वक्तव्यम् । इह अपि यथा स्यात् : अस्यवामीयम् , कयाशुभीयम् । किम् पुनः कारणम् न सिध्यति । अप्रातिपदिकत्वात् । सिद्धम् तु प्रातिपदिकविज्ञानात् । सिद्धम् एतत् । कथम् । प्रातिपदिकविज्ञानात् । कथम् प्रातिपदिकविज्ञानम् । स्वम् रूपम् शब्दस्य अशब्दसञ्ज्ञा इति वचनात् । स्वम् रूपम् शब्दस्य अशब्दसञ्ज्ञा भवति इति । एवम् यः असौ आम्नाये अस्यवामशब्दः पठ्यते सः अस्य पदार्थः । किम् पुनः अन्ये आम्नायशब्दाः अन्ये इमे । ओम् इति आह । कुतः एतत् । आम्नायशब्दानाम् अन्यभाव्यम् स्वरवर्णानुपूर्वीदेशकालनियतत्वात् । स्वरः नियतः आम्नाये अस्यवामशब्दस्य । वर्णानुपूर्वी खलु अपि आम्नाये नियता अस्यवामशब्दस्य । देशः खलु अपि आम्नाये नियतः । श्मशाने न अध्येयम् । चतुष्पथे न अध्येयम् इति । कालः खलु अपि आम्नाये नियतः । न अमावास्यायाम् न चतुर्दशायाम् इति । पदैकदेशसुबलोपदर्शनात् च । पदैकदेशः खलु अपि आम्नाये दृश्यते । अस्यवामीयम् । ननु च एषः सुब्लोपः स्यात् । सुबलोपदर्शनात् च । सुबलोपः खलु अपि दृश्यते । अस्यवामीयम् इति । यदि तर्हि अन्ये आम्नायशब्दाः अन्ये इमे मत्वर्थः न उपपद्यते । अस्यवामशब्दः अस्मिन् अस्ति इति । न सञ्ज्ञा सञ्ज्ञिनम् व्यभिचरति ।

KA II.385.22-386.14 Ro IV.137-140 chaprakaraṇe anekapadāt api . chaprakaraṇe anekapadāt api iti vaktavyam . iha api yathā syāt : asyavāmīyam , kayāśubhīyam . kim punaḥ kāraṇam na sidhyati . aprātipadikatvāt . siddham tu prātipadikavijñānāt . siddham etat . katham . prātipadikavijñānāt . katham prātipadikavijñānam . svam rūpam śabdasya aśabdasañjñā iti vacanāt . svam rūpam śabdasya aśabdasañjñā bhavati iti . evam yaḥ asau āmnāye asyavāmaśabdaḥ paṭhyate saḥ asya padārthaḥ . kim punaḥ anye āmnāyaśabdāḥ anye ime . om iti āha . kutaḥ etat . āmnāyaśabdānām anyabhāvyam svaravarṇānupūrvīdeśakālaniyatatvāt . svaraḥ niyataḥ āmnāye asyavāmaśabdasya . varṇānupūrvī khalu api āmnāye niyatā asyavāmaśabdasya . deśaḥ khalu api āmnāye niyataḥ . śmaśāne na adhyeyam . catuṣpathe na adhyeyam iti . kālaḥ khalu api āmnāye niyataḥ . na amāvāsyāyām na caturdaśāyām iti . padaikadeśasubalopadarśanāt ca . padaikadeśaḥ khalu api āmnāye dṛśyate . asyavāmīyam . nanu ca eṣaḥ sublopaḥ syāt . subalopadarśanāt ca . subalopaḥ khalu api dṛśyate . asyavāmīyam iti . yadi tarhi anye āmnāyaśabdāḥ anye ime matvarthaḥ na upapadyate . asyavāmaśabdaḥ asmin asti iti . na sañjñā sañjñinam vyabhicarati .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/5.2.59

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 5.2.59, in HREEM (hreem.cc/library/P/5.2.59), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text