Patanjali: Vyakaranamahabhasya 5.3.5

क्अ इइ।४०३।२-१५ रो इव्।१७८-१७९ क्व अयम् नकारः श्रूयते । न क्व चित् श्रूयते । लोपः अस्य भवति नलोपः प्रातिपदिकान्तस्य इति । यदि न क्व चित् श्रूयते किमर्थम् उच्चार्यते । अनेकाल्शित् सर्वस्य इति सर्वादेशः यथा स्यात् । क्रियमाणे अपि नकारे सर्वादेशः न प्राप्नोति । किम् कारणम् । नलोपे कृते एकाल्त्वात् । इदम् इह सम्प्रधार्यम् । नलोपः क्रियताम् सर्वादेशः इति । किम् अत्र कर्तव्यम् । परत्वात् नलोपः । असिद्धः नलोपः । तस्य असिद्धत्वात् सर्वादेशः भवति । परिगणितेषु कार्येषु नलोपः असिद्धः न च इदम् तत्र परिगण्यते । एवम् तर्हि आनुपूर्व्या सिद्धम् एतत् । न अकृते सर्वादेशे प्रातिपदिकसञ्ज्ञा प्राप्नोति न च अकृतायाम् प्रातिपदिकसञ्ज्ञायाम् नलोपः प्राप्नोति । तत् आनुपूर्व्या सिद्धम् । न एतत् अस्ति प्रयोजनम् । अलः अन्त्यस्य विधयः भवन्ति इति अकारस्य अकारवचने प्रयोजनम् न अस्ति इति कृत्वा अन्तरेण नकारम् सर्वादेशः भविष्यति । अस्ति अन्यत् अकारस्य अकारवचने प्रयोजनम् । किम् । ये अन्ये अकारादेशाः प्राप्नुवन्ति तद्बाधनार्थम् । तत् यथा मः राजि समः क्वौ इति मकारस्य मकारवचनसामर्थ्यात् अनुस्वारादयः न भवन्ति । तस्मात् नकारः कर्तव्यः । न कर्तव्यः । क्रियते न्यासे एव ।प्रश्लिष्टनिर्देशः अयम् अ अ अ इति । सः अनेकाल्शित् सर्वस्य इति सर्वादेशः भविष्यति ।

KA II.403.2-15 Ro IV.178-179 kva ayam nakāraḥ śrūyate . na kva cit śrūyate . lopaḥ asya bhavati nalopaḥ prātipadikāntasya iti . yadi na kva cit śrūyate kimartham uccāryate . anekālśit sarvasya iti sarvādeśaḥ yathā syāt . kriyamāṇe api nakāre sarvādeśaḥ na prāpnoti . kim kāraṇam . nalope kṛte ekāltvāt . idam iha sampradhāryam . nalopaḥ kriyatām sarvādeśaḥ iti . kim atra kartavyam . paratvāt nalopaḥ . asiddhaḥ nalopaḥ . tasya asiddhatvāt sarvādeśaḥ bhavati . parigaṇiteṣu kāryeṣu nalopaḥ asiddhaḥ na ca idam tatra parigaṇyate . evam tarhi ānupūrvyā siddham etat . na akṛte sarvādeśe prātipadikasañjñā prāpnoti na ca akṛtāyām prātipadikasañjñāyām nalopaḥ prāpnoti . tat ānupūrvyā siddham . na etat asti prayojanam . alaḥ antyasya vidhayaḥ bhavanti iti akārasya akāravacane prayojanam na asti iti kṛtvā antareṇa nakāram sarvādeśaḥ bhaviṣyati . asti anyat akārasya akāravacane prayojanam . kim . ye anye akārādeśāḥ prāpnuvanti tadbādhanārtham . tat yathā maḥ rāji samaḥ kvau iti makārasya makāravacanasāmarthyāt anusvārādayaḥ na bhavanti . tasmāt nakāraḥ kartavyaḥ . na kartavyaḥ . kriyate nyāse eva .praśliṣṭanirdeśaḥ ayam a a a iti . saḥ anekālśit sarvasya iti sarvādeśaḥ bhaviṣyati .

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्अ इइ।४०३।१६-२४ रो इव्।१८० एतदः इति योगविभागः । एतदः इति योगविभागः कर्तव्यः । एतदः एत इत् इति एतौ आदेशौ भवतः ततः अन् । अन् च भवति एतदः इति । केन विहितेन थकारे एतदः आदेशः उच्यते । एतदः च थमः उपसङ्ख्यानम् । एतदः च थमः उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् । एतत्प्रकारम् इत्थम् । तत् तर्हि उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् । न कर्तव्यम् । एतत् ज्ञापयति भवति अत्र थमुः इति यत् अयम् थकारादौ आदेशम् शास्ति । कुतः नु खलु एतज्ज्ञापकात् अत्र थमुः भविष्यति । न पुनः यः एव असौ अविशेषविहितः थकारादिः तस्मिन् आदेशः स्यात् । इदमा थकारादिम् विशेषयिष्यामः । इदमः यः थकारादिः इति ।

KA II.403.16-24 Ro IV.180 etadaḥ iti yogavibhāgaḥ . etadaḥ iti yogavibhāgaḥ kartavyaḥ . etadaḥ eta it iti etau ādeśau bhavataḥ tataḥ an . an ca bhavati etadaḥ iti . kena vihitena thakāre etadaḥ ādeśaḥ ucyate . etadaḥ ca thamaḥ upasaṅkhyānam . etadaḥ ca thamaḥ upasaṅkhyānam kartavyam . etatprakāram ittham . tat tarhi upasaṅkhyānam kartavyam . na kartavyam . etat jñāpayati bhavati atra thamuḥ iti yat ayam thakārādau ādeśam śāsti . kutaḥ nu khalu etajjñāpakāt atra thamuḥ bhaviṣyati . na punaḥ yaḥ eva asau aviśeṣavihitaḥ thakārādiḥ tasmin ādeśaḥ syāt . idamā thakārādim viśeṣayiṣyāmaḥ . idamaḥ yaḥ thakārādiḥ iti .

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.