Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·6·6.1·6.1.135·6.1.135.2

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 6.1.135.2

P 6.1.135.2

क्अ इइइ।९४।३-२० रो इव्।४७८-४८० यदि पुनः अयम् सुट् कात् पूर्वान्तः क्रियेत । कात् पूर्वान्तः इति चेत् रुविधिप्रतिषेधः । कात् पूर्वान्तः इति चेत् कः चित् विधेयः कः चित् पतिषेध्यः । संस्कर्ता । समः विधेयः सुटः प्रतिषेध्यः । समः तावत् न विधेयः । वक्ष्यति एतत् सम्पुङ्कानाम् सत्वम् रुविधौ हि अनिष्टप्रसङ्गः इति । सुटः च अपि न प्रतिषेध्यः । समः सुटि इति द्विसकारकः निर्देशः : सुटि सकारादौ इति । अथ वा पदादिः करिय्ष्यते । परादौ इड्ग्रहणप्रसङ्गः । यदि परादिः इड्गुणौ प्राप्नुतः । संस्कृषीष्ट । ऋतः च संयोगादेः इति इट् प्राप्नोति । संस्क्रियते । गुणः अर्तिसंयोगाद्योः इति गुणः प्राप्नोति । एवम् तर्हि अभक्तः करिष्यते । अभक्ते स्वरः । यदि अभक्तः स्वरः न सिध्यति । संस्करोति । तिङ् अतिङः इति निघातः न प्राप्नोति । ननु च सुट् एव अतिङ् । न सुटः परस्य निघातेन भवितव्यम् । किम् कारणम् । नञिवयुक्तम् अन्यसदृशाधिकरणे । तथा हि अर्थगतिः । नञ्युक्तम् इवयुक्तम् च अन्यस्मिन् तत्सदृशे कार्यम् विज्ञायते । तथा हि अर्थः गम्यते । तत् यथा अब्राह्मणम् आनय इति उक्ते ब्राह्मणसदृशम् क्षत्रियम् आनयति । न असौ लोष्टम् आनीया कृती भवति । एवम् इह अपि अतिङ् इति प्रतिषेधात् अन्यस्मात् अतिङ्सदृशात् कार्यम् विज्ञायते । किम् च अन्यत् अतिङ् तिङ्सदृशम् । पदम् ।

KA III.94.3-20 Ro IV.478-480 yadi punaḥ ayam suṭ kāt pūrvāntaḥ kriyeta . kāt pūrvāntaḥ iti cet ruvidhipratiṣedhaḥ . kāt pūrvāntaḥ iti cet kaḥ cit vidheyaḥ kaḥ cit patiṣedhyaḥ . saṃskartā . samaḥ vidheyaḥ suṭaḥ pratiṣedhyaḥ . samaḥ tāvat na vidheyaḥ . vakṣyati etat sampuṅkānām satvam ruvidhau hi aniṣṭaprasaṅgaḥ iti . suṭaḥ ca api na pratiṣedhyaḥ . samaḥ suṭi iti dvisakārakaḥ nirdeśaḥ : suṭi sakārādau iti . atha vā padādiḥ kariyṣyate . parādau iḍgrahaṇaprasaṅgaḥ . yadi parādiḥ iḍguṇau prāpnutaḥ . saṃskṛṣīṣṭa . ṛtaḥ ca saṃyogādeḥ iti iṭ prāpnoti . saṃskriyate . guṇaḥ artisaṃyogādyoḥ iti guṇaḥ prāpnoti . evam tarhi abhaktaḥ kariṣyate . abhakte svaraḥ . yadi abhaktaḥ svaraḥ na sidhyati . saṃskaroti . tiṅ atiṅaḥ iti nighātaḥ na prāpnoti . nanu ca suṭ eva atiṅ . na suṭaḥ parasya nighātena bhavitavyam . kim kāraṇam . nañivayuktam anyasadṛśādhikaraṇe . tathā hi arthagatiḥ . nañyuktam ivayuktam ca anyasmin tatsadṛśe kāryam vijñāyate . tathā hi arthaḥ gamyate . tat yathā abrāhmaṇam ānaya iti ukte brāhmaṇasadṛśam kṣatriyam ānayati . na asau loṣṭam ānīyā kṛtī bhavati . evam iha api atiṅ iti pratiṣedhāt anyasmāt atiṅsadṛśāt kāryam vijñāyate . kim ca anyat atiṅ tiṅsadṛśam . padam .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/6.1.135.2

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 6.1.135.2, in HREEM (hreem.cc/library/P/6.1.135.2), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text