क्अ इइइ।१११।२४-११३।८ रो इव्।५१८-५२० चित्स्वरात् तास्यादिभ्यः अनुदात्तत्वम् विप्रतिषेधेन । चित्स्वरात् तास्यादिभ्यः अनुदात्तत्वम् भवति विप्रतिषेधेन । चित्स्वरस्य अवकाशः चलनः , चोपनः । तास्यादिभ्यः अनुदात्तत्वस्य अवकाशः । आस्ते शेते । इह उभयम् प्राप्नोति । आसीनः , शयानः । तास्यादिभ्यः अनुदात्तत्वम् भवति विप्रतिषेधेन । न एषः युक्तः विप्रतिषेधः । किम् कारणम् । द्विकार्ययोगः हि विप्रतिषेधः । न च अत्र एकः द्विकार्ययुक्तः । आदेः अनुदात्तत्वम् अन्तस्य उदात्तत्वम् । न अवश्यम् द्विकार्ययोगः एव विप्रतिषेधः । किम् तर्हि। असम्भवः अपि । ननु च अत्र अपि अस्ति सम्भवः । आदेः अनुदात्तत्वम् अन्तस्य उदात्तत्वम् इति । अस्ति च सम्भवः यत् उभयम् स्यात् । न एषः अस्ति सम्भवः । वक्ष्यति एतत् स्वरविधौ सङ्घातः कार्यी भवति इति । मुकः च उपसङ्ख्यानम् । मुकः च उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् । पचमानः , यजमानः । मुका व्यवहितत्वात् अदुपदेशात् लसार्वधातुकम् अनुदात्तम् भवति इति अनुदात्तत्वम् न प्राप्नोति । ननु च अयम् मुक् अदुपदेशभक्तः अदुपदेशग्रहणेन ग्राहिष्यते । न सिध्यति । अङ्गस्य मुक् उच्यते विकरणान्तम् च अङ्गम् । सः असौ सङ्घातभक्तः अशक्यः मुक् अदुपदेशग्रहणेन ग्रहीतुम् । अथ अयम् अद्भक्तः स्यात् गृह्येत अयम् अदुपदेशग्रहणेन । बाढम् गृह्येत । अद्भक्तः तर्हि भविष्यति । तत् कथम् । वक्ष्यति एतस्य परिहारम् । इतः च उपसङ्ख्यानम् । इतः च उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् । इद्भिः च व्यवहितत्वात् अनुदात्तत्वम् न प्राप्नोति । पचतः , पठतः । इतः च अनेकान्तत्वात् । अनेकान्ताः अनुबन्धाः । यदि अनेकान्ताः अनुबन्धाः अदिप्रभृतिजुहोत्यादिभ्यः प्रतिषेधः वक्तव्यः । अत्तः , जुहुतः इति । अदुपदेशात् इति अनुदात्तत्वम् प्राप्नोति । तत्र अदिप्रभृतिजुहोत्यादिभ्यः अप्रतिषेधः स्थान्यादेशाभावात् । तत्र अदिप्रभृतिभ्यः जुहोत्यादिभ्यः अप्रतिषेधः । अनर्थकः प्रतिषेधः अप्रतिषेधः । अनुदात्तत्वम् कस्मात् न भवति । स्थान्यादेशाभावात् । न एव अत्र स्थानिनम् न एव आदेशम् पश्यामः । अनुदात्तङिद्ग्रहणात् वा । अथ वा यत् अयम् अनुदात्तङिद्ग्रहणम् करोति तत् ज्ञापयति आचार्यः न लुप्तविकरणेभ्यः अनुदात्तत्वम् भवति इति । न एतत् अस्ति ज्ञापकम् । श्ननर्थम् एतत् स्यात् । विन्दाते , खिन्दाते । यत् तर्हि ङिद्ग्रहणम् करोति । न हि श्नम्विकरणः ङित् भवति । ङितः अनुदात्तत्वे विकरणेभ्यः प्रतिषेधः वक्तव्यः । चिनुतः , सुनुतः , लुनीतः , पुनीतः । ङितः इति अनुदात्तत्वम् प्राप्नोति । ङितः अनुदात्तत्वे विकरणेभ्यः अप्रतिषेधः सर्वस्य उपदेशविशेषणत्वात् । ङितः अनुदात्तत्वे विकरणेभ्यः अप्रतिषेधः । अनर्थकः प्रतिषेधः अप्रतिषेधः । अनुदात्तत्वम् कस्मात् न भवति । सर्वस्य उपदेशविशेषणत्वात् । सर्वम् उपदेशग्रहणेन विशेषयिष्यामः । उपदेशे अनुदात्तेतः , उपदेशे ङितः , उपदेशे अकारान्तात् ।
KA III.111.24-113.8 Ro IV.518-520 citsvarāt tāsyādibhyaḥ anudāttatvam vipratiṣedhena . citsvarāt tāsyādibhyaḥ anudāttatvam bhavati vipratiṣedhena . citsvarasya avakāśaḥ calanaḥ , copanaḥ . tāsyādibhyaḥ anudāttatvasya avakāśaḥ . āste śete . iha ubhayam prāpnoti . āsīnaḥ , śayānaḥ . tāsyādibhyaḥ anudāttatvam bhavati vipratiṣedhena . na eṣaḥ yuktaḥ vipratiṣedhaḥ . kim kāraṇam . dvikāryayogaḥ hi vipratiṣedhaḥ . na ca atra ekaḥ dvikāryayuktaḥ . ādeḥ anudāttatvam antasya udāttatvam . na avaśyam dvikāryayogaḥ eva vipratiṣedhaḥ . kim tarhi. asambhavaḥ api . nanu ca atra api asti sambhavaḥ . ādeḥ anudāttatvam antasya udāttatvam iti . asti ca sambhavaḥ yat ubhayam syāt . na eṣaḥ asti sambhavaḥ . vakṣyati etat svaravidhau saṅghātaḥ kāryī bhavati iti . mukaḥ ca upasaṅkhyānam . mukaḥ ca upasaṅkhyānam kartavyam . pacamānaḥ , yajamānaḥ . mukā vyavahitatvāt adupadeśāt lasārvadhātukam anudāttam bhavati iti anudāttatvam na prāpnoti . nanu ca ayam muk adupadeśabhaktaḥ adupadeśagrahaṇena grāhiṣyate . na sidhyati . aṅgasya muk ucyate vikaraṇāntam ca aṅgam . saḥ asau saṅghātabhaktaḥ aśakyaḥ muk adupadeśagrahaṇena grahītum . atha ayam adbhaktaḥ syāt gṛhyeta ayam adupadeśagrahaṇena . bāḍham gṛhyeta . adbhaktaḥ tarhi bhaviṣyati . tat katham . vakṣyati etasya parihāram . itaḥ ca upasaṅkhyānam . itaḥ ca upasaṅkhyānam kartavyam . idbhiḥ ca vyavahitatvāt anudāttatvam na prāpnoti . pacataḥ , paṭhataḥ . itaḥ ca anekāntatvāt . anekāntāḥ anubandhāḥ . yadi anekāntāḥ anubandhāḥ adiprabhṛtijuhotyādibhyaḥ pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . attaḥ , juhutaḥ iti . adupadeśāt iti anudāttatvam prāpnoti . tatra adiprabhṛtijuhotyādibhyaḥ apratiṣedhaḥ sthānyādeśābhāvāt . tatra adiprabhṛtibhyaḥ juhotyādibhyaḥ apratiṣedhaḥ . anarthakaḥ pratiṣedhaḥ apratiṣedhaḥ . anudāttatvam kasmāt na bhavati . sthānyādeśābhāvāt . na eva atra sthāninam na eva ādeśam paśyāmaḥ . anudāttaṅidgrahaṇāt vā . atha vā yat ayam anudāttaṅidgrahaṇam karoti tat jñāpayati ācāryaḥ na luptavikaraṇebhyaḥ anudāttatvam bhavati iti . na etat asti jñāpakam . śnanartham etat syāt . vindāte , khindāte . yat tarhi ṅidgrahaṇam karoti . na hi śnamvikaraṇaḥ ṅit bhavati . ṅitaḥ anudāttatve vikaraṇebhyaḥ pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . cinutaḥ , sunutaḥ , lunītaḥ , punītaḥ . ṅitaḥ iti anudāttatvam prāpnoti . ṅitaḥ anudāttatve vikaraṇebhyaḥ apratiṣedhaḥ sarvasya upadeśaviśeṣaṇatvāt . ṅitaḥ anudāttatve vikaraṇebhyaḥ apratiṣedhaḥ . anarthakaḥ pratiṣedhaḥ apratiṣedhaḥ . anudāttatvam kasmāt na bhavati . sarvasya upadeśaviśeṣaṇatvāt . sarvam upadeśagrahaṇena viśeṣayiṣyāmaḥ . upadeśe anudāttetaḥ , upadeśe ṅitaḥ , upadeśe akārāntāt .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.