Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·6·6.1·6.1.30

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 6.1.30

P 6.1.30

क्अ इइइ।२८।१४-२९।६ रो इव्।३३९-३४० श्वेः लिटि अभ्यासलक्षणप्रतिषेधः । श्वेः लिटि अभ्यासलक्षणम् सम्प्रसारणम् नित्यम् प्राप्नोति । तस्य प्रतिषेधः वक्तव्यः । शिश्वियतुः , शिश्वियुः । किम् उच्यते लिटि अभ्यासलक्षणस्य इति न पुनः किल्लक्षणस्य अपि । किल्लक्षणम् अपि हि नित्यम् अत्र प्राप्नोति । किल्लक्षणम् श्वयतिलक्षणम् बाधिष्यते । यथा एव तर्हि किल्लक्षणम् श्वयतिलक्षणम् बाधते एवम् अभ्यासलक्षणम् अपि बाधेत । न ब्रूमः अपवादत्वात् किल्लक्षणम् श्वयतिलक्षणम् बाधिष्यते इति । किम् तर्हि । परत्वात् । श्वयतिलक्षणस्य अवकाशः पिति वचनानि । शुशाव, शुशविथ , शिश्वाय, शिश्वयिथ । किल्लक्षणस्य अवकाशः अन्ये कितः । शूनः, शूनवान् । इह उभयम् प्राप्नोति । शिश्वियतुः , शिश्वियुः इति । श्वयतिलक्षणम् भवति विप्रतिषेधेन । अभ्यासलक्षणात् अपि तर्हि श्वयतिलक्षणम् भविष्यति विप्रतिषेधेन । अभ्यासलक्षणस्य अवकाशः अन्ये यजादयः । इयाज, उवाप । श्वयतिलक्षणस्य अवकाशः परम् धातुरूपम् । शुशुवतुः , शुशुवुः , शुशुविथ । श्वयतेः अभ्यासस्य उभयम् प्राप्नोति । शिशिवियतुः , शिश्वियुः । श्वयतिलक्षणम् भविष्यति विप्रतिषेधेन । न एषः युक्तः विप्रतिषेधः । न हि श्वयतेः अभ्यासस्य अन्ये यजादयः अवकाशः । श्वयतेः यजादिषु यः पाठः सः अनवकाशः । तस्य अनवकाशत्वात् अयुक्तः विप्रतिषेधः । तस्मात् सुष्ठु उक्तम् श्वेः लिटि अभ्यासलक्षणप्रतिषेधः इति ।

KA III.28.14-29.6 Ro IV.339-340 śveḥ liṭi abhyāsalakṣaṇapratiṣedhaḥ . śveḥ liṭi abhyāsalakṣaṇam samprasāraṇam nityam prāpnoti . tasya pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . śiśviyatuḥ , śiśviyuḥ . kim ucyate liṭi abhyāsalakṣaṇasya iti na punaḥ killakṣaṇasya api . killakṣaṇam api hi nityam atra prāpnoti . killakṣaṇam śvayatilakṣaṇam bādhiṣyate . yathā eva tarhi killakṣaṇam śvayatilakṣaṇam bādhate evam abhyāsalakṣaṇam api bādheta . na brūmaḥ apavādatvāt killakṣaṇam śvayatilakṣaṇam bādhiṣyate iti . kim tarhi . paratvāt . śvayatilakṣaṇasya avakāśaḥ piti vacanāni . śuśāva, śuśavitha , śiśvāya, śiśvayitha . killakṣaṇasya avakāśaḥ anye kitaḥ . śūnaḥ, śūnavān . iha ubhayam prāpnoti . śiśviyatuḥ , śiśviyuḥ iti . śvayatilakṣaṇam bhavati vipratiṣedhena . abhyāsalakṣaṇāt api tarhi śvayatilakṣaṇam bhaviṣyati vipratiṣedhena . abhyāsalakṣaṇasya avakāśaḥ anye yajādayaḥ . iyāja, uvāpa . śvayatilakṣaṇasya avakāśaḥ param dhāturūpam . śuśuvatuḥ , śuśuvuḥ , śuśuvitha . śvayateḥ abhyāsasya ubhayam prāpnoti . śiśiviyatuḥ , śiśviyuḥ . śvayatilakṣaṇam bhaviṣyati vipratiṣedhena . na eṣaḥ yuktaḥ vipratiṣedhaḥ . na hi śvayateḥ abhyāsasya anye yajādayaḥ avakāśaḥ . śvayateḥ yajādiṣu yaḥ pāṭhaḥ saḥ anavakāśaḥ . tasya anavakāśatvāt ayuktaḥ vipratiṣedhaḥ . tasmāt suṣṭhu uktam śveḥ liṭi abhyāsalakṣaṇapratiṣedhaḥ iti .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/6.1.30

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 6.1.30, in HREEM (hreem.cc/library/P/6.1.30), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text