क्अ इइइ।२९।८-३०।१४ रो इव्।३४१-३४४ ह्वः सम्प्रसारणे योगविभागः । ह्वः सम्प्रसारणे योगविभागः कर्तव्यः । ह्वः सम्प्रसारणम् भवति णौ च संश्चङोः । ततः अभ्यस्तस्य च । अभ्यस्तस्य च ह्वः सम्प्रसारणम् भवति इति । किमर्थः योगविभागः । णौ संश्चङ्विषयाऋथः । णौ च संश्चङ्विषये ह्वः सम्प्रसारणम् यथा स्यात् । जुहावयिषति , अजूहवत् । किम् पुनः कारणम् न सिध्यति । ह्वः अभ्यस्तस्य इति उच्यते न च एतत् ह्वः अभ्यस्तम् । कस्य तर्हि । ह्वाययतेः । ह्वः एतत् अभ्यस्तम् । कथम् । एकाचः द्वे प्रथमस्य । एवम् तर्हि ह्वयतेः अभ्यस्तस्य इति उच्यते न च अत्र ह्वयतिः अभ्यस्तः । कः तर्हि । ह्वाययतिः । ह्वयतिः एव अत्र अभ्यस्तः । कथम् । एकाचः द्वे प्रथमस्य इति । एवम् अपि अभ्यस्तिनिमित्ते अनभ्यस्तप्रसारणार्थम् । अभ्यस्तिनिमित्ते इति वक्तव्यम् । किम् प्रयोजनम् । अनभ्यस्तप्रसारणार्थम् । अनभ्यस्तस्य प्रसारणम् यथा स्यात् । जुहूषति , जोहूयते । अभ्यस्तप्रसारणे हि अभ्यासप्रसारणाप्राप्तिः । अभ्यस्तप्रसारणे हि अभ्यासप्रसारणस्य अप्राप्तिः स्यात् । न सम्प्रसारणे सम्प्रसारणम् इति प्रतिषेधः प्रसज्येत । न एषः दोषः । व्यवहितत्वात् न भविष्यति । समानाङ्गे प्रसारणप्रतिषेधात् प्रतिषेधः । समानाङ्गे प्रसारणप्रतिषेधात् प्रतिषेधः प्राप्नोति । समानाङ्गग्रहणम् तत्र चोदयिष्यति । कृदन्तप्रतिषेधार्थम् च । कृदन्तप्रतिषेधार्थम् च अभ्यस्तिनिमित्ते इति वक्तव्यम् । किम् प्रयोजनम् । ह्वायकम् इच्छति ह्वायकीयति । ह्वायकीयतेः सन् । जिह्वायकीयिषति । सः तर्हि निमित्तशब्दः उपादेयः । न हि अन्तरेण निमित्तशब्दम् निमित्तार्थः गम्यते । अन्तरेण अपि निमित्तशब्दम् निमित्तार्थः गम्यते । तत् यथा : दधित्रपुसम् प्रत्यक्षः ज्वरः । ज्वरनिमित्तम् इति गम्यते । नड्वलोदकम् पादरोगः । पादरोगनिमित्तम् इति गम्यते । आयुः घृतम् । आयुषः निमित्तम् इति गम्यते । अथ वा अकारः मत्वर्थीयः । अभ्यस्तम् अस्मिन् अस्ति सः अयम् अभ्यस्तः । अभ्यस्तस्य इति । अथ वा अभ्यस्तस्य इति न एषा ह्वयतिसमानाधिकरणा षष्ठी । का तर्हि । सम्बन्धषष्ठी । अभ्यस्तस्य यः ह्वयतिः । किम् च अभ्यस्तस्य ह्वयतिः । प्रकृतिः । ह्वः अभ्यस्तस्य प्रकृतेः इति । योगविभागः तु कर्तव्यः एव । न अत्र ह्वयतिः अभ्यस्तस्य प्रकृतिः । किम् तर्हि । ह्वाययतिः ।
KA III.29.8-30.14 Ro IV.341-344 hvaḥ samprasāraṇe yogavibhāgaḥ . hvaḥ samprasāraṇe yogavibhāgaḥ kartavyaḥ . hvaḥ samprasāraṇam bhavati ṇau ca saṃścaṅoḥ . tataḥ abhyastasya ca . abhyastasya ca hvaḥ samprasāraṇam bhavati iti . kimarthaḥ yogavibhāgaḥ . ṇau saṃścaṅviṣayāṛthaḥ . ṇau ca saṃścaṅviṣaye hvaḥ samprasāraṇam yathā syāt . juhāvayiṣati , ajūhavat . kim punaḥ kāraṇam na sidhyati . hvaḥ abhyastasya iti ucyate na ca etat hvaḥ abhyastam . kasya tarhi . hvāyayateḥ . hvaḥ etat abhyastam . katham . ekācaḥ dve prathamasya . evam tarhi hvayateḥ abhyastasya iti ucyate na ca atra hvayatiḥ abhyastaḥ . kaḥ tarhi . hvāyayatiḥ . hvayatiḥ eva atra abhyastaḥ . katham . ekācaḥ dve prathamasya iti . evam api abhyastinimitte anabhyastaprasāraṇārtham . abhyastinimitte iti vaktavyam . kim prayojanam . anabhyastaprasāraṇārtham . anabhyastasya prasāraṇam yathā syāt . juhūṣati , johūyate . abhyastaprasāraṇe hi abhyāsaprasāraṇāprāptiḥ . abhyastaprasāraṇe hi abhyāsaprasāraṇasya aprāptiḥ syāt . na samprasāraṇe samprasāraṇam iti pratiṣedhaḥ prasajyeta . na eṣaḥ doṣaḥ . vyavahitatvāt na bhaviṣyati . samānāṅge prasāraṇapratiṣedhāt pratiṣedhaḥ . samānāṅge prasāraṇapratiṣedhāt pratiṣedhaḥ prāpnoti . samānāṅgagrahaṇam tatra codayiṣyati . kṛdantapratiṣedhārtham ca . kṛdantapratiṣedhārtham ca abhyastinimitte iti vaktavyam . kim prayojanam . hvāyakam icchati hvāyakīyati . hvāyakīyateḥ san . jihvāyakīyiṣati . saḥ tarhi nimittaśabdaḥ upādeyaḥ . na hi antareṇa nimittaśabdam nimittārthaḥ gamyate . antareṇa api nimittaśabdam nimittārthaḥ gamyate . tat yathā : dadhitrapusam pratyakṣaḥ jvaraḥ . jvaranimittam iti gamyate . naḍvalodakam pādarogaḥ . pādaroganimittam iti gamyate . āyuḥ ghṛtam . āyuṣaḥ nimittam iti gamyate . atha vā akāraḥ matvarthīyaḥ . abhyastam asmin asti saḥ ayam abhyastaḥ . abhyastasya iti . atha vā abhyastasya iti na eṣā hvayatisamānādhikaraṇā ṣaṣṭhī . kā tarhi . sambandhaṣaṣṭhī . abhyastasya yaḥ hvayatiḥ . kim ca abhyastasya hvayatiḥ . prakṛtiḥ . hvaḥ abhyastasya prakṛteḥ iti . yogavibhāgaḥ tu kartavyaḥ eva . na atra hvayatiḥ abhyastasya prakṛtiḥ . kim tarhi . hvāyayatiḥ .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.